I R DKHAR
Ka Jylla Meghalaya ka dei ka Jylla kaba duna bha ha ka jingpynmih dohkha. Ia kane la pynshisha ba ki dohkha baroh kiba die ha ïew ha hat ki dei kiba wan na shabar. Dei na kane ka daw ba ki dohkha kiba wan na ka Jylla Andhra Pradesh, la shu pynneh jubor ia ki ban nym pyut. La die ha iew ha hat ia kine ki dohkha da kaba ki ai injek kaba ki khot ‘formalin’ ka jait dawai pynneh ia ki dohkha ban nym pyut. Kumta lada bam ia kine ki dohkha, kaba ma bha ia ka met ka phad kaba lah ban thaw shibun ki jingpang, ong ki Khubor na ki Kotkhubor kiba ngi pule man la ka sngi. Shu pyrkhat, naduh Jylla Andhra Pradesh, kaba jngai da ki hajar kilometer, ki wanrah sha Meghalaya ban die ha iew. Baroh shi katta, ngi iathied bad iabam ia kine ki dohkha, hynrei ym don eiei kaba la mana, tad haduh ba la wan ka jingud bad ka Sorkar ka la pynmih ia ka jingmaham ba ym bit shuh ban thied ia kine ki dohkha bad ban bam. Donbok ba ym pat don mano mano ba ioh pang na kaba bam ia kine ki dohkha. Kumta ka Sorkar ka shah ban thied bad bam tang ia ki dohkha kiba mih tang nangne na Jylla Meghalaya bad na ka Jylla Assam, kaba marjan, ne kita ki dohkha ‘local’. Phi iatip hi ba ka dor jong kine ki dohkha ‘local’ ka long kaba rem haduh katta katta. U baduk basuk, ym lah shuh ban thied ia kine ki dohkha. Haba kumne, hato ka Sorkar ka leh aiu ban pynmih dohkha na Jylla la jong? Hato kam la dei ban pyrkhat ban pynmih dohkha khambun na la ka jong ka Jylla ?
Nalor kine ki dohkha bym long bam, sa ka dohmasi bad dohsniang, ym bit ban bam namar la lap ba ki don jingpang. Ka Sorkar ka la dep test bad shem ba ym bit ban bam namar ki don jingpang, katkum ka jingtip na ki kotkhubor. Ka doh ka long ka jingtah jong ngi ki Khasi. Ngim lah ban bam ja khlem ka doh. Kaba ngi lah ban bam mynta ka long sa tang ka doh Syiar. Ha kaba iadei bad ka jingduna dohkha, ka Sorkar ka la dei ban pyrkhat ban pynmih dohkha ym tang khambun hynrei ban dap bam ka Jylla la jong. Ki pung dohkha kim ai bynta eiei (contribute) ha kaba pynmih dohkha ha ka Jylla. Ki pung dohkha ki long pynban ia ka kam ‘khalai’. Balei nga ong ia kane, namar ba ki trai jong ki Pung Dohkha ki pynmih da ki dor bapher bapher ban wan khwai na ki pung jong ki kiba don kylleng sawdong jong ka ri Khasi-Jaintia. Ki trai pung dohkha ki buh da ki dor bapher bapher na ka bynta ban khwai na ki pung jong ki. Ngi iohi ia kane lyngba ki jingpynbna na ki Kotkhubor na kawei ka por sha kawei pat.
Ym lah ban len ba ka Sorkar ka la pynmih ia ka skim kaba la tip kyrteng kum ka State Aquaculture Mission ha u ‘nai Lber 2012. Ka jingthmu jong kane ka skhim ka long ban rah ia ka kamai kajih lyngba ka kam ri dohkha (fish farming) khnang ban dap ban biang dohkha na lade hi (self-sufficiency in fish production). Ha ka juh ka por ban ri ban sumar ia ki um ki wah ha kaban wanrah ia ka jingmih dohkha kaba heh lyngba ki pung dohkha jong ki riewshimet, ki jaka ki shnong ki thaw. Shuh shuh, kane ka skhim ka long ban ai jingiarap ia ki riewshimet kiba don jaka kaba biang ka um ka wah, ia ki kynhun jong ki shnong ki thaw, ban shim ia kane ka kam ri dohkha kum ka lad ka lynti ban ioh ia ka kamai ka jih bad ban pynkiew ia ka jingpynmih dohkha ha ka Jylla. Nalorkata, ka Sorkar ka la ai symbai dohkha sha ki trai pung dohkha kum ka kam rep. Ynda haba kita ki symbai dohkha ki la heh, la lah ban tong ia ki na kine ki pung da ki nongrep hi khnang ban pynmih dohkha ha iew ha hat. Ka jingbam dohkha ha ka Jylla Meghalaya ka long tang 50% (50 na ka shispah) na ka jingdonkam kaba 30,000 metric tons ka dohkha shisnem – shisnem (na ka source jong ka State Aquaculture Mission).Ia kane la ong da u Chief Minister ka Meghalaya, u Conrad K. Sangma ha ka 21 tarik Naiwieng, 2021. Ka la kiew sha ka 14,000 metric ton ha u snem 2020 na u snem 2009 ter ter. Ha u snem 2016, ka la kiew sha ka 11, 000 m. ton bad la nang kiew ha kane ka snem.
Wat la katei ka pyni ia ka jingkiew ka jingpynmih dohkha, ka jingpynmih dohkha ka la dei ban pyrkhat bad bad pynshongdor bha kumno ia ka kam ri bad sumar dohkha ha ki pung jong ki trai pung dohkha. Ki dei ban pyrkhat ba na ki pung dohkha jong ki, ka dei ban long ka jingpynmih dohkha ia ka Jylla la jong khnang ban lait na ka jingshalan dohkha na bar Jylla. Ka kam ri ne bsan dohkha ha ki pung jong ki, kam dei ban pynlong ia ka kum ka kam Khalai kumba la ong haneng. Ka jing-ai khwai dohkha ia ki briew la dei pynsangeh noh. Ym dei ban ai lad ban pynlong kam khalai. Ka Sorkar, kumba ka la ai skim, ka la dei ban leh eiei halor ka kam ban pynsangeh noh mar-mar katba lah ia ka jingkhwai dohkha kum ka kam ‘khalai’ khnang ba na kine ki pung dohkha lah ban tong ia ki dohkha na ka por sha ka por kum ka lad pynmih dohkha ha ka Jylla.
