Kam Ban Ehrngiew, Ksawbok Bad Shongkun

Kum ka ktien khunruit khunjien, khunswet khunpongka, kiba don ha la ki jingmut ba pher kawei na kawei.

Raphael Warjri

Hynrei kiba bun ba lang kim da pyrwa than ban pyndonkam ïa kita ki ktien ban khot ïa ki khun ksiew da ki khunksew, nangta shipateng ba bud khunmiaw bad sa shipateng ba bud khunkhnai. Kum ïa kane ka bynta ka don ka tyllong ktien kaba ki jer ki nam khunksiew kaba mut beit thik ki khun briew ym da kaba sin ba rngop da ka kyrteng mrad, bad sa ha ka pateng ba bud na ki khun jong ki khun ksiew la jer ki khuntun, bad sa shipateng ba bud nangta ki khunjiap. Kumta ha ka thoh ka tar lehse ym lah shuh ban thoh khunksew, khunmiaw, khunkhnai bad la dei ban thoh ryntih da ki khunksiew, khuntun bad khunjiap ban long kaba ehrngiew, ba ksawbok bad ba shongkun ha la ka pateng longïing longsem. Haba kdew ïa ka rukom kam ïa ki khun ki kti ha ka dustur Khasi dei ban sngewthuh paka ia ka jingmut khnang ban ym bakla ka jingmut jong ki ktien. Kum ka ktien khunruit khunjien, khunswet khunpongka, kiba don ha la ki jingmut ba pher kawei na kawei. Ha kano kano ka briew ne uno uno u briew, ki khun jong ki hynmen ne para kynthei jong ki la ñiew ba ki dei ki khunruit bad khunjien. Kumjuh ruh ïa ka briew ka ba la don khun lypa na uwei u tnga, lada ka shongkha da uwei pat, u tnga thymmai u dei khunruit ïa kita ki khun ba ka tnga jongu ka la ioh lypa na uwei pat u tnga trai. Kumjuh ruh ka long na ka liang jong u shynrang ba ki khun na ka tnga trai jong u, lada u shongkha da kawei pat ka briew, kita ki khuntrai jong u ki dei ki khunruit bad khunjien jong ka tnga thymmai jong u. Ka ktien khunswet pat ka mut ïa ki khun ki ba la dep ïap noh ki kmie ki kpa baroh arngut, hynrei ïa ki khun jong ka kmie kaba khlem tip ia u kpa ha ka longïing longsem ne ha ka imlang sahlang la ñiew ba ki dei ki khunpongka.

Kawei pat ka rukom kam ha ka dustur Khasi ka long ïa ka ktien pyrsa. Ha ka kren ka khana ka ktien pyrsa ka lah ban kit jingmut ïa ki khun jong ki hynmen para kynthei lajong, bad ka lah ban long ruh ïa ki tnga jong ki khun lajong lada dei na ka kynthei ne na u shynrang. Hynrei ha ka thoh ka tar te ka dei ban shai ka rukom thoh ban pynïapher hapdeng ki pyrsa kur bad ki pyrsa kurim. Ha ka thoh ka tar ha ba jer pyrsa ka thew beit thik ïa ki pyrsa kur, hynrei lada thew ïa ki pyrsakurim te dei hi ban da thoh thikna bad pura da ka ktien pyrsakurim. Ka don sa kawei ka rukom ha ka jingïadei thana ha ka longïing longsem jong ki arliang kur arliang kha. Ka ktien bakha bad parakha ki dei kiba dei ban da sngewthuh bniah khnang ban ym ïakhleh ha ka rukom kam. Ka ktien bakha ka dei ka jingïadei hapdeng jong baroh ki khun shynrang bad kynthei jong ka kmiekha bad ki khun kynthei bad shynrang jong u hynmen ne para shynrang jong kata kajuh ka kmiekha. Ki khun jong ka kmie kha ki dei shibakha bad ki khun jong ki hynmen para shynrang jong ka bad kita ki khun na baroh arliang ki ju ïa kam bakha ha kaba ïa khot bad ha ka rukom kam markylliang. Ka ktien parakha lane shiparakha ka dei ïa ki khun shynrang bad kynthei jong ki arngut ki shynrang shipara. Hynrei ha kaba ïakhot markylliang ki khot hynmen ne para katkum ka ryta bad kam dei kum kaba kheiñ ha kaba kam. Haba ïathuh ha ki briew ki lah ban ong ba ki dei shiparakha, hynrei para ma ki ki khot ne kam beit kum ki hynmen ne para katkum ka jingheh ne jingrit ka ryta.  

Ki khun jong ka Kmiekha la jer la nam ruh Ñiakha ha ki khun jong ki bakha jong ki na ka daw ba ha ka riti dustur kheiñkur kheiñkha Khasi, ym lah da lei lei ruh ban aikhaw kylliang haduh palat lai pateng bynriew. Kita ki ñiakha ki dei ruh ban kam ñia ïa ka kmie jong ki bakha lane ka tnga jong u kñi jong ki. Ki khunkha pat ki dei ban khot kha ïa ki hynmen para kynthei jong u kpa lajong bad Meikha ïa ka kmie jong u kpa lajong. Ïa ki tnga jong ki kmiekha pat ki khunkha ki dei ban kam ne khot ñi lane ma. Na ka daw ba ki khunkha kim lah ban leit aikhaw kylliang sha ka long-ïing jong ki ñiakha haduh lai pateng bynriew, kumta ka don ka dustur ba ju kam bad khot artat bakha ïa ki khun kynthei jong ka kmiekha bad dei kmiekha biang ia ki khun kynthei jong ki bakha lajong bad dei bakha biang ïa ki ksiew jong ki bakha. Kane ka dustur kam markylliang sha ki kmiekha, ki ñiakha ter ter ha la ka pateng ka dei ka jingstad jong ki longshwa manshwa ban kyndiah na ka shongkha ban ïa ai khaw kylliang. Hynrei ki pyrsa shynrang jong u kpa ki lah ban shongkha ïa la ki bakha kynthei ynda la ïap noh u kñi lajong, tangba ha ka jinglong jingman ha ka imlang sahlang te ym da pynshlur than kum kata namar ba dang dei thana ha khohsiew. Hynrei lada jia ryngkhat ba la thoh ba u pyrsa u ïapmat ïa la ka bakha ka ba dei ka khun jong u kñi lajong kumta ki ju kheiñ ba ka bha bad ka bit bad la ju nam ka kha kñi kha pyrsa. Ki khun jong u kpa lajong ki dei ban kam kpa ïa baroh ki hynmen para shynrang jong u kpa, da kaba khot pasan ïa ki hynmen u kpa bad pakhynnah ïa ki para jong u kpa.