Raphael Warjri
Hynrei ha ka pyrkhat mynta kano kano ka kynthei briew ka kam ba ka lah ban leh mon laitlan ïa la ka met ka phad lajong bad sngewthuh hi dalade ban ri burom ne leh lyngkar ha kaba ym don longkñi longkpa ne longkmie kiba lah ban tuklar, khlem da kdew ïa ki hynmen para kiba don kumjuh ka jingkitkhlieh ïa la ka hynmen para kynthei ha ka longïing longsem.Kane ka long kawei ka mat puson ha ka imlang sahlang ba dei ban pyrkhat jylliew shwa ban kdew ïa ka laitluid bad ka laitlan. Ha ka juk mynnor ki khun ki pyrsa shynrang ki pynthep duma ïa la ki kñi ki kpa bad da lei lei kim ju shlan ban dih duma hakhmat kiba la kham san ka ryta; hynrei mynta ki khynnah kim salia ïano ïano ruh ha lynti syngkien ban leh kino kino ki kam ba isaitmet naba ki pynksan ba ki lah ban leh ha la ka mon lajong khlem da suitñiew ïa kiba la kham san, bad don lei lei kiba nud ban aireng ne koppia laiphew jait ki rukom. Kum kata ka kam laitlan ki shlan ban kam ba ka dei ka hok laitluid ha la shimet ba ka imlang sahlang kam dei ban tuklar.
Kaba kham jli shuh shuh ka long ba ki briew ba paw kum ki shynrang ban leh kynthei lane kiba paw kum ki kynthei ban leh shynrang, ha ka juk mynta ki ju kam ba ka dei ka hok longbriew manbriew haduh u pud ba ka sorkar ka thaw da ka aiñ ban ïada ïa kata kaba ki kam ba ka dei ka hok. Ka la poi shaduh u pud ba ki lah ban ïapoikha para shynrang ne para kynthei katkum ka aiñ, bad ym lah shuh ha ka juk mynta ban kdew pyrshah kum ïa kata ka kam kaba ym dei katkum ka aiñ mariang. Ha ka juk mynnor la shem ba kum kine ki jait briew ba ju jer ki kongbah ne bahkong, la ju pynlapmiet ha kiwei kiwei ki kam ban tyngkan ne adkar na ki kam saitmet hakhmat ka imlang sahlang. Ha ka imlang sahlang Khasi ha ka juk mynnor la ju pynshlur ïa kiba kum kita ki jaitbriew ha ki kam byrngia kum ka rwai ka siaw, ka put ka tem, ka shad ka kmen ka risa ka kynhoi, khnang ba kin kdat na na ki kam kynshia. Kumjuh ruh la ju pynmyllen kum ha ka shet ka tiew, ka suh ka thaiñ bad kiwei kiwei ki kam thawlade kiba kyntiew ia ka mattithaw shimet lane kum ka kynhun.Kane ka deiriti Khasi ha kaba ïadei bad ki briew ba ju jer ki kongbah ne bahkong ka long ban ym suitñiew ïa kata ka jinglong shimet katkum ba la thaw na ka longbynriew manbynriew, bad ban khluh da kaba kynshoit da ki kam byrngia laiphewjait ki ba lah ban kyntiew ïa ka sap ka phong jong ki shimet bad ban pynroi ha ka imlang sahlang.
Ha ka imlang sahlang Khasi khamtam ha nongkyndong la shem ba kum kine ki jaitbriew ki long ki ba tbit ban ïalam ïa ki kynhun duhalia, lane ka kynhun shad lane ha kano kano ka kam treikti kaba pynpaw la ka jingtbit bad ha kata ka rukom la tyngkan ban adkar na ki kam saitmet ban ïaluh ne leh ki kam kynshia para shynrang lane para kynthei. Ha sor pat la ju shem kumjuh hi ka rukom bad khamtam la shem ba ki tbit bha ha ka pynbit pynbiang ïa ka riam ka beit ka jaiñphong jaiñkup ba daitriam katkum ka juk, lait na kiwei kiwei ki kam tamasa, khnang ban pynkiar na ki kam saitmet ba khyllah.Kaba lyngngoh pat ba ha ka juk mynta la pynshlur pynban lyngba ki kyndon aiñ ban marmlien ïa kita ki kam kynshia ban shongkha para shynrang ne para kynthei. Ym tang katta, la mih sa ki nongsaid aiñ kiba kloi ban ïada ïa kata kaba ki kam ba ka dei ka hok longbriew manbriew. Katta ki nongpule kin sa puson ban pynshongnia ïa ka laitluid bad ka laitlan katkum ka pyrkhat Khasi.
Ha ka synshar paidbah ka ba ju don ha ka imlang sahlang Khasi naduh mynnor, ka kam bad ka pyrkhat laitluid ka long ka ba ju long ju man barabor, hynrei naduh ba la wan synshar donbor ki phareng, la iuhroit ka sorkar kmie India, la thombor ki paidbynriew Assamese, la mushlia ki dkhar ki mynder laiphewjait, ka la mih ka jinglong kaba lymbiang ha ka imlang sahlang Khasi na ka por sha ka por bad ka la nang sniew katba dang mih ki sngi. Ka akor longbriew manbriew ka la nang hiardor haduh u pud ba ki samla ha ka juk mynta kiba dei ban kitkhlieh ïa la ka kur ka jait, ka longïing longsem, ki la kyrsoi da ka pyrkhat bad ka kam kaba kynrei bha ha kine ki sngi kaba ki ong ‘Ha Ri lajong, leh katba mon’ bad kane ka kyntien ka la byrsieh ha ka imlang sahlang bad aibih ïa ki pateng bynriew khamtam kiba dang lui lui. Ha kane ka rukom ban pyrta paidbah da kum kita ki kyntien, ka la pynshlur ïa ki riewsaiñpyrthei ba kin leh katba mon ha ka synshar khadar. Kumta ki kher ki mer rangbah jong ka sorkar ki leh katba mon ïa ka pisa jong ki paidbah, ki pulit ki leh katba mon ïa ki paidbyllien ha lynti syngkien bad ka la nang ai mynsiew ïa kiwei kiwei ruh ban leh katba mon. Kata ka kyntien ka la mih hi na la rympei haduh ba ki samla kiba dei ban burom ïa ka iktiar dorbar shnong, ki pyrta ban leh katba mon ha Ri lajong. Kiba dei ban ïada ïa la ki kynthei khynnah na kino kino ki kam khyllah, hynrei ki leh katba mon bad kane ka kyntien ka long ka jingtim ïa ka imlang sahlang salonsar, lada ym kyndit bynriew noh ban leh laitluid da ka jingkitkhlieh bad ban kyndiah horkit hordang na ka laitlan.
