Raphael Warjri
Ha ba kdew ïa kine kiei kiei baroh ka lah ban long ba lehse donkam ka sohktien (grammar) bad bynta jingkren (part of speech) ha ka ktien (language) Khasi kaba dei ban pynshong nia da kumwei haba batai shaphang ki ktien rapkhmat (prefix) bad ha kajuh ka rukom ka lah ban dawa kumjuh ruh ïa ki ktien rapdien (suffix). Ha ka ktien Khasi ka lah ban long ba duna ki tienrapdien bad kiba lah ban jer ha kane ka khyllipmat ka long kum ka ktien -ai, kor, dor, nong, jur, jor, ti, tang bad kiwei kiwei. Na ka ktien rapkhmat ai la man ki ktien bai, lai, kai, ngai, hai, ïai, jai, mai, nai, pai, rai, sai, tai, wai, khalai, trai, phai, ter ter. Kat kiba la kdew la kyrsoi ki ktien na ka ktien tynrai kum ia ka ktien shkor la man ki ktien akor, lyngkor, shukor, markor ter ter. Na ka tienrapdien dor la man ki ktien kitdor, kordor, remdor tatdor ter ter. Na ka ktien shnong la man kiwei pat ki ktien kum rudnong, lynnong, binong ter ter. Na ka tienrapdien jor la man ki ktien ujor, kajor ter ter. Na ka tienrapkhmat jur la man ki kyntien monjur, mynjur, shijur ter ter. Na ka tienrapdien ti la man ki kyntien kti, sti, deiti, torti, lynti, matti, nongkynti, rikynti, shimti ter ter bad lehse lah ban kynthup ïa ki ktien iapan juti, ruti, ryngkat ka ba batai pynshai ba ym dei ki ktien tynrai Khasi. Na ka tienrapdien tang la man ki kyntien ktang, stang, jutang, kyntang, jyntang ter ter. Khlem artatien ba lah ban dang don sa kiwei pat ki tienrapdien ïa kiba ym pat lah ban kdew ha kane ka kynti, kiba lehse ki lah ban plie lynti kaba kham kylluid ban pynshai shuh shuh halor kane ka phang.
Nalor ki ktien rapkhmat bad ktien rapdien, ki don sa kiwei pat ki bynta jingkren ha kaba thoh ïa ka ktien Khasi kiba lah ban donkam sa kawei ka ka bynta jingkren ha ka sohktien ba dei ban batai kyrpang. Kumta ha ka rapktien (affix) ki don ki tienrapkhmat (prefix), ki tienrapdien (suffix) bad ki tienkap (infix) bad ha ka ktien Khasi lah ban kdew ba donkam pat sa ki tienbsut (midfix). Ki tienbsut ha ka tairai jong ka ktien Khasi ka kdew ïa ki ktien ba ju kren ha kata ka rukom ban ïaiban ïa kaba la kren ha-shwa kum ki kyntien pynsnoh ne bsut hapdeng ki ktien, kum -ly-, -la-, -pa-, -na-, -re-, -shi- bad lah ban kdew ki nuksa kumne harum:
bak-ly-bak : kaba lah palat liam ka jingïapher.
daiñ-ly-daiñ : kaba lah palat liam ka jingheh jingïar.
dar-ly-dar : kaba lah palat liam ka jingplie.
doi-ly-doi : kaba lah ïai ban ktien ïa ka jingsdien ka mar ba sting.
dui-ly-dui : kaba lah ïai ban ktien ïa ka jingsdien ka mar ba kham khia.
ngai-ly-ngai : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba ïohthiah ne kaba tuid.
ngit-ly-ngit : kaba lah ïai ban ktien ïa lah palat liam ka jingbun ne kynrei.
hin-ly-hin : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba tuid.
jai-ly-jai : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba hun mynsiem.
tar-ly-tar : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba thiah ïap lyngkrang ha madan.
tem-ly-tem : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba jrong ka lynter haba par artat ha ryngkew.
ter-ly-ter : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba lah palat liam ka jingjlan.
wai-ly-wai : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba byllai ka jinglum paid.
woi-ly-woi : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba byllai ki kynja barit baria.
pateng-la-pateng : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba dang jlan ki snem ki ryta.
ai-pa-ai : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba ai khlem sangeh.
bin-pa-bin : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba jied sani.
kawei-pa-kawei : kaba lah ïai ban ktien ba kynton ne bynrap khlem lait.
khyndiat-pa-khyndiat : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba ïaineh bad ïaishah ha ka kam.
kyntien-pa-kyntien : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba sot ne shahshkor sani.
kyrdan-pa-kyrdan : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba kiew irat jai jai.
shim-pa-shim : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba shim khlem sangeh.
tiak-pa-tiak : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba bniah ïa ka kam.
suki-pa-suki : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba ïaishah ban leh jai jai khlem kyrkieh.
kumno-re-kumno : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba suba jur.
kaei-re-kaei : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba tohkit bniah.
kumjuh-shi-kumjuh : kaba lah ïai ban ktien ïa kaei kaei kaba neh ne long sah hajuh.
liak-shi-liak : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba mih khmat bad ïai mih bunsien khlem sangeh.
peit-shi-peit : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba peit bad ïai peit bunsien khlem sangeh.
sngap-shi-sngap : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba ïai shah khlem laplah.
shah-shi-shah : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba ïai shah khlem ujor.
kren-shi-kren : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba ïai kren bun ktien.
thok-shi-thok : ka ba lah ïai ban ktien ïa ka ba shukor ne lamler lynter.
hiar-shi-hiar : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba ïai ïaid ban noh sha rum.
tok-shi-tok : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba duriap khlem shongthait.
kiew-shi-kiew : kaba lah ïai ban ktien ïa kaba ïai khie rasong ban ïaid shaphrang.
khriat-shi-khriat : kaba lah ïai ban ktien ïa ka jinglong kjam shilynter.
shit-shi-shit : kaba lah ïai ban ktien ïa ka jinglong lhop shilynter.
Kine ki ktien ba bsut kyntien ki dei kiba ïai ban kaba sdang sha kaba kut ban kynrong arsien ïa kaba la kdew na ba sdang. Hynrei ki don ruh ki ktien bsut hapdeng ki ba ka ba sdang ka iapher na kaba kut, tangba ki don jingïadei ban kit jingmut shikyntien haba kren ne haba thoh.
