Kat kum ka jingïaid jong ka por

Yn ïai takhuh jingeh wei haba ka Sorkar kam don ïa la ka jaka puta ne wei ba ka Sorkar kam ioh ban long trai halor jong ki jaka puta.

D. H. Kharkongor

Lah ban ong ba man la ki ‘Projects’ ki ju biang eh tang katba ki dang ïaisah tang ha ka jingthmu ne tang ha ka jingsaiñdur (planning) ïa ki lane tang ha ki kot ki sla ne tang ha ki ar ki kyrdan kiba ki ong ka ‘Conceptual Stage’ bad ka ‘Planning Stage’. Kiba bun ki ‘project’ ki ju ïa kynduh jingeh ne ki ju bijai lehnoh ei noh tang shu mar ïa thmu shisha ban pyntreikam ïa ki. Ka da long shisha kumta khamtam eh ïa ki ‘Developmental Projects’ ne ki kam pynroi ki jong ka Sorkar. Uwei na ki mawsiang ne uwei na ki diengpyngkiang uba kum kita ki ‘project’ ki ju ïakynduh, na ka por sha ka por, u dei ka jingbym ïoh jong ka Sorkar ïa ka jaka ka puta kaba katkum ka jingdonkam jong ka ‘project’. Ka long kumta wat ha kaba ïadei bad ka Greater Shillong Water Supply Scheme Phase – III (GSWSS-III) hi ruh. U diengpyngkiang uba haduh mynta mynne ïa ka GSWSS-III u dei kane ka jingbym ioh jong ka Sorkar ïa kata ka jaka kaba kyrpang na ka bynta kata ka ‘2nd Pumping Station’. Ka jingheh ka jong kata ka jaka ka long kumba 2-3 acres bad ka dei kaba hapoh jong ka Hima Mawphlang.

Yn ïai takhuh jingeh wei haba ka Sorkar kam don ïa la ka jaka puta ne wei ba ka Sorkar kam ioh ban long trai halor jong ki jaka puta. Ka riti kaba ïadei bad ka jing-long trai halor jong ka khydew ka shyiap ka buh jingeh ia ka Sorkar ba kan ioh ban long trai halor kano kano ka khyndew ka shyiap. Ka jinglatpor (time over-run) ïa man la ki ‘civil infrastructure projects’, kaba mih na ka jingïaleh ban weng ïa kiba kum kita ki diengpynkiang, ka ju lam syndon ruh sha ka jingkiewdor jong ka ‘project’. Ha kaba ïadei kyrpang bad ka GSWSS-III ba ka la dei ban dep naduh u Jymmang jong u 2011 bad ruh ha ka jinglut kaba tang kumba 193.5 crores. Tip shuh sa katno ki snem kan dang shim por.

ïa shibun ki kam pynroi ne ki ‘developmental pro-jects’ ne ki ‘civil infrastructure projects’ ngin sa nang ïai duh, kum ka imlang sahlang, wei ba ka Sorkar kam don ïa la ka jaka puta ne ba kam don bor halor ka khyndew ka shyiap. Kan poi ka por ba ka Sorkar kan nym lah shuh ne kan nym treh shuh ban buria ne ‘compensate’ da ka dor ïa kat kaja kaba ka donkam, na ka bynta kano kano ka ‘civil infrastructure project’. Kum ka nuksa ba ngin duh (kum ka shnong ka thaw ne ka imlang ka sahlang) ïa ka surok lada ngim kloi ban ai sngewbha ïa la ka jaka na ka bynta kata hi ka juh ka Surok kaba ngi da donkam eh. Ngin duh um bam um dih lada ngim kloi (kum ka shnong ka thaw ne kum ka imlang sahlang) ban pynioh bad ai sngewbha ia ka jaka na ka bynta ka jingkynshew kyrpang (Storage Tank ne Distribution Tank) ïa kata ka umbam umdih kaba ngi thrang ngi sliang. Lehse kan long kumta kumjuh hi wat ha kaba ïadei bad ka jaka na ka bynta uta u ‘transformer’.

Nga ngeit ngi ïasngewthuh shai ia ka dor jong ka Shillong Western Bye-pass. Ngin jin da ïa duh lehnohei ruh ia ka, tang na ka daw jong ka jaka ka puta na kaba ka dei ba kan ïaid lyngba. Ngeit ba ka jingkloi ka jong ki trai jaka, na kaba ka Shillong Western bye-pass ka thmu ban ïaid lyngba, ban pdiang ïa ka dor kaba ka Sorkar kan siew, kum ka bai buria ne kum ka ‘monetary compensation’, kan da pynurlong shisha ïa ka Shillong Western bye-pass, da kaba uba bun balang un laitnoh war na ka jingdheng kali kaba u ju mad naduh na ka thaiñ Lai Mer ter ter tad haduh ha Mawlai Petrol Pump Junction.

U diengpyngkiang, uba baroh shi katta, wat ïa ka Pynursla bye-pass, kaba hap hapoh ka thup ne ka package III jong ka Shillong-Dawki Road Project, ruh u dei ka jingbym ioh jong ka Sorkar ïa ka jaka. Hynrei sngewtynnad ban tip ba dang shen la lah ban weng noh ïa uta u diengpyngkiang. Ngin hap ban ïa sngewnguh ïa ki trai jong ki jaka na kaba ka Pynursla bye-pass kan ïaid lyngba naba khatduh khatwai ki lah ïa mynjur bad ki lah ïa kloi ruh de ban ïa ai ïa la ka jaka na ka bynta ka Pynursla bye-pass. Ka sah mynta sa ha ka National Highway Infrastructure and Development Corporation (NHIDC) ba kan mynjur ïa kata ka phang ne ka ‘alignment’ na kaba kata ka Pynursla bye-pass kan ïaid lynti.

Ka por ka la dei pat ruh ia ka Sorkar ba kan shim khia bha halor ka jingshim kabu ka jong ki karkhanamaramot kali, lem bad kiwei kiwei de ki karkhana, kata, naduh ïa ki surok shnong tad haduh ïa ki ‘State Highways’ bad ïa ki ‘National Highways’. Ki don shisha kiba da nud ban pynlong syndon ïa katka surok paidbah kum ka jaka maramot kali ka jong ki. Ki don shisha ruh kiwei kiwei de ki jait karkhana kiba pyndonkam ïa kat ka surok paidbah kum ka jaka trei kam trei jam ka jong ki. Ka jingleh ka jong ki kaba da pynthut pynwit shisha ïa ka leit ka wan ka jong uba bun balang, kata, naduh ïa ki briew kiba ïaid lynti tad haduh ïa ki nongñiah kali ne ïa ki kali kiba ïaid lynti. Kaba da pynjulor bad pynjakhlia ruh de ïa ka surok ne ïa ka lynti syngkien. Ka long ruh kumtawat ïa ki katto katne kiba te ïingtei sem. Kiba pynlong ïa ka surok kali lem bad ka jaka ïaid kyrpang ïa ki briew kum ka jaka pynbeit ïa ki nar rot bad ruh ka jaka ba kin khleh sorki bad ym eh tang ka jaka ba ki jupynhap ïa ki mar te ïing ki jong ki. Ha kaba ïadei bad ki ‘State Highways’ lem bad ki ‘National Highways ba ka por ka la dei ïa ka Sorkar ba kan khang khyrdep shisyndon ïa baroh ki jaka bam ne ki ‘roadside eateries’ ki bym don bad ki bym lah ban pynbiang ïa la ka jong ka jaka kaba kyrpang ha kaba ki nongrung wan bam kin rung ban pynïeng kyrpang ïa la ki kali ki jong ki. Lah ban ong ba ki la don teng ki jingjia kiba sngewsih, kat ban duh lehnohei ka mynsiem briew ba kordor, kiba ka daw tynrai dei ka jingpynïeng khlem akor ïa la ki kali ha kum kitei ki jaka, khamtam eh mynmied myniong, khlem da suitñiew hi ruh ba kin da pynmeh kyrpang ïa la ki jong ki ‘parking lights’.