Raphael Warjri
Dei tang ka akor longbriew manbriew, jingïaishah bad ka jingleh rit ka ba lah ban jop pyrthei ïa kita ki jing-long khyllew, kyreit, sarong hangamei ïa kaba ym don dor ban tynjuh. Ka akor ka long ka atiar kaba donbor, ba biang tam bad ka ba ïaineh shilynter ha kaba kyntiew ïa ka longrynñieng jong ki bynriew ha ka jingim ba manla ka sngi bad haduh ban da la dkut u saihukum. Ka nam ka burom jong ki briew kiba donakor bad kiba ri kyndong ïa la ka longrynñieng da ka akor, ka ïaisah shiryta bad yn pyrto da ki paidbynriew pateng-la-pateng khlem kut trai shuh ha ka pateng bynriew. Kumba la kdew barabor ba kham bun na ki paidbynriew ha Ri Khasi ki sngew skhem ba tang ki balang Khristan kiba rasong ha ki sawdong sawkun jong ka Ri Khasi, khlem da husiar ban khmih ba ki niam Hindu bad Muslim ruh ki la nang kiew irat ha nongbah Shillong bad ki la nang par stet sha ki nongkyndong khamtam ha ki khappud. Shwa ba kita ki niam Hindu bad Muslim kin shong tynrai ha Ri Khasi, ka la dei ia ki paidbynriew kyllum kin sngewkhia ïa la ki paidbynriew bad shah ba ka niam kan long ka kam mynsiem tang ha la shimet lane tang ha la ka longïing longsem bad ba ym dei ban pur shabar na ka jylli jong ka longïing longsem.
Khlem da ñiewtang ïa ki niam Buddhist, Sikhism, bad Jainism ki ba kynrei hangne hapdeng ki dkhar na dewbah India kiba la shongneh hangne pateng-la-pateng namar ba kine ki jait niam kim dei kiba pynphriang sha kiwei pat ki jaitbynriew. Ka niam Muslim ka long thik kum ki niam Khristan ban ïalap jam ban khring ïa ki briew sha la ka jylli jong ka niam lajong. Ka ba shyrkhei ka long ba ka niam Muslim ka phriang tang kawei ka kynhun shitylli, hynrei ki niam Khristan naduh ki spah snem ba la leit ki la pharia shibyllien ki jait niam kiba pynksan ïa ka lajong bad kdew kti ïa kiwei. Lehse ka lah ban poi ka khep ba ka niam Muslim kan tyllep ïa ki Khristan namar ba ki ïapra para Khristan.Kumjuh ruh ka niam Hindu ka la sdang suhthied lyngba ka Seng Khasi bad Seiñ Raij ki ba la khluh ban ai mynsiem ha baroh ki liang. Kaba triem tam ka long khamtam ha kane ka khep hadien ba la dep plie ïa ka Ram Mandior ha Ayodhya, namar ba ka don ruh ka rukom pyrkhat ha ki paidbynriew Hindu ha dewbah India ban rah skong ïa ka mynsiem ieit ri ryng-kat ryngkat bad ka mynsiem ieitniam. Ka don ka jing-ong na ki riewshemphang Hindu ba ha Ri India ki paidbah ki shongsyier namar ba ki pynkhraw ïa ka jingkyndiah na kino kino ki niam (secularism) ha ka imlang sahlang bad ki klet noh ia la ka kamram ban shakri ïa ka Ri bad ban shakri ïa U Blei ka dei arliang na kajuh ka thong ha manla ki paidbah jong ka Ri India. Kane ka jingkren ka thew beit siak tang ha ka niam Hindu kum ka niam kaba dei ka tyllong na ka dewbah India. Ha kane ka rukom la shu byllud naphang ïa ki niam tynrai jong ki briew ha kylleng ki thaiñ, ka ba kynthup ruh ïa ka niam Khasi, ha kaba wat ki niam Khristan ruh ki kyrdit kumba khaweit ruh ki Muslim ki ba la bunpaid ha Ri India. Kumta ka niam Khasi lei ka dei tang shi saphit ha ba nujor bad ki paidbyllien ka dewbah India.
Tang kum ban husiar na kino kino ki erkylla kiba paswut ïa ka imlang sahlang ha ka jylli ki paidbah Khasi, la sngewdei ban kyntu ba dei ban buh ha phrang ïa ka jaitbynriew bad adkar ban phalang than ka jingsngew shitrhem niam. Kum ka jaitbynriew kaba rit paid la dei ban tehsong ha ka lyngwiar jong ka thymmei longkur longkha Khasi, khnang ban shngaiñ ka mynta bad ka lawei. Ki kynthei Khasi kiba la hap ban bud ïa la u tnga Hindu ha ka jingngeit niam ki la sdang jyllei naduh ki phew snem ba la leit. Ka la don ruh ka jingjia ba la bunsien ha ki shnong khappud ba ka Dorbar Shnong ka khang ïa u mynder ban wan shong shnong ha u pud u sam jong ki shnong Khasi, hynrei la kynnoh ba bunsien ki kynthei Khasi ki ïalam jar jar ïa la u samla ne u tnga dkhar naba rieh ban pynshong neh ha la ka ïing. Kine ki jingjia kim dei shuh ki ñia ka khlieng ka tyngab, hynrei ki dei ka jingshisha ka ba la paw tyng-kreiñ na ka por sha ka por lyngba ki shlem pathai khubor ruh. Ym don shuh ba lah ban len ïa kane bad katba lah ban sngewthuh, kine ki shynrang dkhar ki kham kynrei dei ki ba na ka niam Muslim. Kumta ki Hindu ki ong ba kaba ieit ri bad kaba ieitniam ka dei ban san ban mer ryngkat ryngkat. Ki Muslim pat ki phrung khlieh lyngba ki kynthei Khasi kiba shah pynbieit bad tyndep lyngba ka khaiï pateng. Ym lah ban len ba la don ruh ki kynthei Khasi ki la kylla Buddhist, Sikh bad Jain lyngba ka shongkha, hynrei ka shongkha kaba per khlem nongrim ïa lade ne ïa la ki khun lymne ïa ka imlang sahlang.Kine kiei kiei ki long kiba ma ba shyrkhei na ka bynta ka jaitbynriew lada ym lah ban peitngor noh mynta.
Haba shim kyllum ïa ki paidbynriew Khasi ki dei ki riewngeit Khristan bad kita kiba la shah beh ha ka erkylla ban bud noh ïa kiwei kiwei ki niam, kham bunsien ki dei na ki longïing Khristan. Kumta ka kynroh baskhem jong ka Hima Khristan kaba bun ki shnat balang Khristan ka lah ban khyllem lymda lah ban teh lakam ïa kaba la pyrshang ban par paiñ kiwei kiwei ki niam Hindu, Muslim bad kiwei kiwei lyngba ki parabangeit Khristan lajong kiba dang skhem ha la ka longïing longsem Khristan bad kumjuh ruh kito kiba la synjor bad la kham per ka mynsiem shitrhem niam Khristan.
