Raphael Warjri
Kum ban bteng biang ïa kito ki ktien kiba dei ïa ki briew ha la ka imlang sahlang bad ki jylli bad lyngwiar jong ka kynhun longbriew manbriew la kdew ïa ki jingmut jong ki ktien ba la don lypa bad ïa ki ktien thymmai kaba dang dei ban pynwandur katkum ka jingdawa jong ki kam ki jam ha ka imlang sahlang bad ha ki shlem saiñ pyrkhat ha ka imlang sahlang. Ki don ki kyntien kiba la don lypa ha kaba dei ban pynleit jingmut ïa ki kyntien khnang ban pashat jingmut kaba biang tam ha ka ktien phareng. Ki don ruh ki kyntien ki ba dang ñiar ha ka rukom pyndonkam ha ka ktien Khasi hynrei kiba lah ban pashat jingmut ïa kano kano ka ktien phareng kaba lah ban pyndonkam lada ïahap jingmut khlem da pyrkhing than ïa ki jingmut ba biang slait ha la ka ktien lajong. Ha kajuh ka por dei ban husiar ban bakla lane ban lait na ka jingmut kaba dei. Kumta kiei kiei baroh kin shong ha ka rukom pyndonkam bad ba kiei kiei baroh yn shong ha ka iktiar kaba dei hok ban bishar bad rai halor kane ka bynta.Kine ki ktien harum ki long ki ba la pyrshang ban batai katkum ka jingmut na ka ktien Khasi sha ka ktien phareng:
Rikynti : ka mut ka nongkynti kaba la ri kyndong ha la ka rympei lyngba ki ryta, pateng-la-pateng ha kajuh ka rympei kaba lah ban long shiïing shisem, shikur shijait, shishnong shithaw, lane kaba kdup kyllum ïa ki paidbynriew na kajuh ka thymmei longbynriew manbynriew. Ka ktien phareng Heritage, ka kit jingmut ïa kata kaei ka nongkynti ka ba hiar pateng la pateng ha ka rympei longïing longsem, ha ka kur ka jait, ha ka shnong ka thaw, ha ka Ri ka raij bad ha ki paidbynriew bad ka jaitbynriew shityllup kiba dei kyllum lang na ka juh ka thymmei longbynriew manbynriew.
Nongpateng : ka mut ka nongkynti kaba la hiar pateng lyngba ki ryta. Kata ka nongkynti ka dei kaba ioh pateng da ki patengbynriew na ka longïing longsem, lane na ka kur, na ka shnong ka thaw, na ka Ri ka raij, ka hima sima kiba phalang ïa ka snap kyrpang jong kata ka jylli ne ka rympei ba la prat lynti bad maitphang da uwei ne katto katne ngut ki longshwa man-shwa kiba khraw ha la ka kam shimet. Ka ktien phareng Legacy – ka kit jingmut ïa ka nongkynti ba la kyrsoi bad paw pyrthei na ka jingtrei jong uwei ne shikynhun ki riewkhraw na kajuh ka rympei ne ka jylli paidbynriew ïa kaba ka pateng bynriew ka ïai pyrto shilynter.
Nongkynti : ka mut ka nong ba hiar pateng na la ki longshwa manshwa sha la ki pateng bynriew na kajuh ka longiïng longsem, ka kur ka jait. Ka kamai jong kino kino ki riew shimet ha la ka longiïng longsem ka dei ka nongkhynraw bad hadien katto katne pateng bynriew ki kylla man kum ka nongtymmen bad hadien bun ki ryta ka long ka man kum ka nongkynti jong kata ka pateng bynriew ba la kyrsoi bad rasong na kata ka nongkhynraw mynnor. Ka ktien phareng Inheritance- ka kit jingmut tang kum ka nongkhynraw, lehse. Hynrei lah ruh ban ñiew kum ka nongtymmen bad ka nongkynti jong kano kano ka rympei longïing longsem. Kane ka mut ba ha ka ktien Khasi ka don syrtap ki jingmut ba lah ban kdew thik katkum ka bynta ba dei ban bhah.Ka nongkhynraw ka dei ka kamai jong u briew ne ka briew shimet kaba la lum ha la ka rympei longïing longsem bad ka ba long trai hi kita kiba kamai ïa la ka bhah. Kane ka nongkhynraw ka kylla nongtymmen ha ki katto katne pateng bynriew ha kata ka rympei longïing longsem pateng-la-pateng. Ynda la bun ki ryta ba ki pateng bynriew kiba hiar pateng na kata ka longïing longsem ki ioh pateng ïa kata ka bhah ba la kamai ki kmie tymmen ki kñi tymmen ne ki longshwa manshwa, ka kylla long noh ka nongkynti.
Tynraibynriew : ka mut ka tynrai jong ki bynriew ha ka imlang sahlang kiba ka rukom im bad ki kam ki jam ba ki trei bad kiei kiei kiba kyrsoi na kata ka jaitbynriew la ha ka riam ka beit, ka rwai ka siaw, ka put ka tem, ka shad ka kmen bad kiwei kiwei ki long kyrpang tang ha kita ki paidbynriew. Ka ktien phareng Ethnic- ka kit jingmut ïa ka tynrai bynriew jong ka jaitbynriew ka ba don kajuh ka rukom im bad ki riti dustur tynrai ki ba kyrsoi na ka jaka kaba ki mih.
Kurtynrai : ka mut ka tynrai jong ka kur na la u mawbah kaba haduh mynta mynne ha ka imlang sahlang Khasi ka longkur longjait ka dei kaba dang bat skhem triang pateng la pateng, wat lada khlem don shuh kata ka riti thep mawbah lane haba la ïa roi parum pareh bad saphriang kylleng sawdong. Ha ka jingshisha tang ka kyntien Kur ka la biang ban tehsong wat haduh kane ka juk mynta khlem da wad ïa ka tynrai. Shisien hi ba dang tip ba dei na kajuh ka thymmei longkur lngjait, ha ka rukom Khasi dang dei hi ban kam shipara bad ïa kiba la kham san la ju kam kum ki kynja kmie ïa ki kynthei bad kynja kñi ïa ki shynrang. Kumta kane ka dustur ka long kaba nylla ha ka imlang sahlang Khasi kaba khlem pat byrsieh, wat hapdeng ba wan tyllep ki dustur khyllah na shabar khamtam kum kaba pyrshang ban aijait kpa ne sha u shynrang. Ka ktien phareng Clan- ka kit jingmut kyllum ïa ki paidbynriew kiba hiar pateng na kajuh ka rympei longiïng longsem.Na ka daw ba ka riti kheiñkur kheiñkha Khasi kam don ka ktien kaba lah ban kit jingmut, kumta ha kaba pyndonkam ha ki kot ki sla bad ki dulir ki dorkhas, la shem ba ka ktien Clan ka long kaba kham iajan ban pynïaryngkat bad ka ktien Kur. Kumta ka ktien phareng kan kit jingmut noh kum ka kurtynrai khnang ban ryntih ka rukom batai ha ki kot ki sla, ki dulir ki dorkhas bad kumta ter ter.
