Raphael Warjri
Nalor ba sdang synjor ka kynroh baskhem jong ki paid riewngeit jong ki balang Khristan ba saphret, katta la nang suhthied bad teiskhem pat da ka nongrim jong ka niam Hindu bad la nang par paiñ suki jai sa ka niam Muslim ha Rilum Khasi ki ba long shitylli ha la ka jylli lajong. Ka seng shitrhem niam Hindu Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) ka la trei borbah ha ki thaiñ nongkyndong ban kyrshan tyngeh ïa ki parabangeit niam jong ka Seng Khasi bad Seiñraij kaba ki shim ba ki dei ki shnat jong ka niam Hindu. Ki nongïalam jong ki sengniam na ka Seng Khasi bad Seiñraij ruh ki la pdiang kylluid mynsiem ïa ki RSS namar ba ki pynshah kum ka stieh ban ïakhun pyrshah ïa ki balang Khristan kiba la nang ïeng skhem bad khring ïa ki paidbah manla ka por. Ka jingshisha ka long ba ki parabangeit Khasi ki shongsyier ban khmih ïa ka jingtyllep ki balang Khristan bad ki balang Khristan ki sngew skhem ha ka nongrim kaba synjor namar ba la saphret parabangeit ha la ki balang lajong. Kaba mih nangta ka long ba ka jaitbynriew ka shongper bad synjor namar ba ha kano kano ka niam ruh ym shngaiñ bad kum ka jaitbynriew ruh ym don shuh la ka tynrai lajong. Na kata ka daw ka long kaba donkam ban sngewthuh ba ha ka imlang sahlang Khasi dei tang ka riti kheiñkur kheiñkha bad ka riti synshar paidbah lyngba ki dorbar Hima, dorbar raij bad dorbar shnong kiba dang tehsong bad ai jingshngaiñ ïa ka jaitbynriew. Ym dei ki balang Khristan kiba tehsong ïa ka jaitbynriew, namar ba dang ïai rasong ki riewngeit ka niam tynrai, bad la sdang phrung stet ka niam Hindu bad Muslim. Ym dei ka niam tynrai Khasi kaba tehsong, namar ba la nang jyllei ki paidriewngeit Khristan bad nang roi ki niam Hindu bad Muslim. Ym dei ka niam Hindu ne Muslim ne kiwei kiwei ki niam kiba tehsong, hynrei ki dang pharia namar ba ki riewngeit jong ka niam tynrai bad ki balang Khristan ki dang tyllup ha ka Ri Khasi. Ym don kano kano pat ka atiar kaba tehsong ïa ka jaitbynriew lait noh tang ka longkur longkha katkum ka riti kheiñkur kheiñkha na ka kmie bad ka riti synshar paidbah lyngba ki dorbar hima, dorbar raij, dorbar shnong bad mynta la nang rasong sa ki dorbar kur.
Kaba donkam palat mynta ka long ba dei ban pynkhlaiñ shuh shuh ïa ka bynta kaba la khlaiñ lypa bad ban adkar ban kyntiew na kano kano ka bynta kaba lah ban phiah bad pharia ïa ka jaitbynriew. Ki nongïalam, ki kynrem ki lyndan, ki paidbah, ki thab ki dab, ki rangli juki ki dei ban synrop lang ha kawei ka thong ban pynkhlaiñ shuh shuh ïa ka atiar jong ka jaitbynriew ka ba la khlaiñ lypa bad kaba la pdiang salonsar. Kumta dei ban pynkhlaiñ ïa ka riti kheiñkur kheiñkha na ka kmie bad ka riti synshar paidbah namar ba ki dang rasong bha ha ka imlang sahlang, wat lada don kiba pyrshang ban mushlia da kumne kumtai. Ha ka liang ka riti kheiñkur kheiñkha na ka kmie, ki don kiba kwah ban aijait noh sha u kpa ne sha u shynrang ïa kaba ym dei ban kheiñ sting. Ha ka liang ka riti synshar paidbah lyngba ki dorbar shnong, dorbar raij, dorbar hima, ka sorkar kam pat ithuh wat lada ki long ki atiar kiba biang ban synrop ha ka synshar khadar ha ka jylla. Ym dei ban kheiñ sting ïa kine ki bynta ki ba lah ban kyndang syndon ïa ka snap tynrai Khasi ba lah ban sakma bad shah tyllup ha kiwei pat ki riti dustur khyllah.Ka niam Muslim ka dei kaba pyrkhing haduh katta katta ha ka liang jong ki aiñ tynrai na la rympei lajong, ha kaba kim pdiang shuh ïa kiwei kiwei ki dustur tynrai na kino kino ki jaitbynriew. Kata ka mut ba shisien ba la kylla niam Muslim, la duh noh ka dustur tynrai lajong. Hynrei ka long kaei kaei kaba phylla ban shem ba don ki longïing Khasi kiba dang tipkur tipkha wat lada ki lah kylla Muslim, namar ka jait ka khong lajong ki dang pynneh. Jar la katta ym dei ban kheiñ shngaiñ namar ba ka lah ban ktah jur ïa ka jaitbynriew hadien habud.
Ki don ki nuksa ba shynna ha pyrthei kiba lah ban kdew khnang ban kham sngewthuh shai ïa kane ka phang. Ka jaitbynriew Bangali ka dei ka ba bat pyrkhing ïa la ka riti dustur tynrai, hynrei la shem ha ka khana mynnor ba la shah phiah kane ka jaitbynriew hapdeng ki Hindu bad Muslim haduh ban da kad syndon arliang wak ka Ri Bengal, shiteng sha India bad shiteng sha Bangladesh. Ka jaitbynriew Minangkabau ha Indonesia ki dei kiba kheiñ jait na ka kmie bad ki dang pynneh ïa kane ka dustur wat lada ki la kylla Muslim naphang lin. Hynrei ki don ki bynta jong ka riti dustur tynrai ba ki hap ban pynduh pyndam noh namar ba ym bit tdot ha ka niam Muslim. Kumta kine artylli ki nongmuna ki long kiba dei ban peitngor bad husiar bha, khamtam ha ka ba ïadei bad ka jaitbynriew Khasi. Kiba kylla niam Hindu ruh kumjuh ki hap ban kyndiah shibun kiei kiei kiba ym ïadei bad ka riti dustur tynrai Khasi. Ym lah ban len hi ruh ba kiba kylla niam Khristan ruh ki hap ban kyndiah shibun kiei kiei kiba dei la ka tynrai lajong, khamtam lada ki tyndep matlah ha kita ki niam nongwei. Lada buddien shuh shuh la shem ba kito kiba bud ne kylla niam ka dei tang ban biang shimet ne shiing shisem la ha ka jingshngaiñ la ka jingim ha ka lawei, ka jingbit jingbiang ha ka la ka jingim ba manla ka sngi, khlem da sngewthuh janai ïa ki nongrim jong kata ka jingngeit ba ki pdiang.
