D. H. Kharkongor
Nga ngeit ba ym duh ban don kiba la pynshitom ïalade ban tip shaikdar shaphang ka Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) lem bad ka saiñpyrkhat ‘Hindutva’, ka jong ka. Nga ngeit ki ïa kubur bad nga ba ka saiñpyrkhat ‘Hindutva’ ka ngeit ba ka niam Hindu ka jong ki RSS ka dei tang ma ka kata ka niam kaba shisha bad kaba sngur. Ka saiñpyrkhat kaba ngeit ruh de ba ka Ri India ka dei ka thymmei ne ka tynrai jong ka jingngeit niam Hindu. Ka jingngeit ba ka niam Hindu ka dei ka niam kaba nyngkong nyngshap bad ba kita kiwei kiwei pat ki niam ki mih pyrthei tad hadien jong ka. Ka jingngeit ba na mynnygkong eh baroh u nong India u dei u Hindu, kata, ha shwa ba un poi phai noh sha kano kano kawei pat ka jait niam.
Nga ngeit ki kubur ruh de bad nga ba ka RSS ka ngeit ba man la u riewlum jong kane ka thaiñ shatei lam mihngi u don, naduh mynnyngkong ka sngi, ïa la ka jong ka niam tynrai. Kin kubur ruh de ba ka RSS ka angnud ba baroh u nong India, uba la phai sha kiwei kiwei pat ki jait niam, u dei ban phai biang noh sha la ka niam tynrai ka jong u kaba dei ka niam Hindu. Kin kubur ruh de ba ka RSS ka thrang ba baroh u riewlum jong kane ka thaiñ shatei lam mihngi u dei ban wanphai dieng biang noh sha la ka niam tynrai ka jong u. Kum ka nuksa ba u Khasi uba la pdiang ïa kiwei kiwei pat ki jait niam, lait na ka niam Hindu, u dei ban phai biangnoh sha la ka jong ka ‘NiamTynrai’ ne ka ‘Niam Tre’ ka jong u; u A’chiku ba la pdiang ïa kiwei kiwei pat ki jaitniam, lait na ka niam Hindu, u dei ban phai biangnoh sha la ka niam ‘Songsarek’, kaba dei ka niam tynrai ka jong u; u riewlum jong ka jylla Arunachal Pradesh uba la pdiang ïa kawei kawei pat ka niam, lait na ka niam Hindu, u dei ban phai biang noh sha la niam ‘Donyi-Polo’, kaba dei ka niam tynrai ka jong u; bad kumta ter ter.
Nga ngeit ki kubur biang ruh bad nga ba ka ‘Ghar Wapsi’ ne ka ‘jingwan phai biang noh sha la ïing’, ïa kaba ju pynbeit bad pynlong kyrpang da ka seng Vishwa Hindu Parishat (VHP), na ka por sha ka por bad ha kylleng jong ka Ri India, ka dei ka rukom da kaba yn pynkylla ne yn pynphai biang pat sha ka niam Hindu ïa baroh ki nong India kiba la pdiang ïa kita kiwei kiwei pat ki jait niam (Islam, Christianity, Jainism, Buddhism…). Nga ngeit ki ïa kubur ruh de bad nga ba ka RSS ka ngeit bad ka da angnud hi ruh ba ïa ka Ri India hi baroh kawei dei ban synshar beit thik (Govern) tang da ki riewngeit niam Hindu bad ym shuh da kiwei kiwei. Ka BJP kaba dei ka seng saiñ pyrthei jong ka RSS, namar kata, ha kaba ïadei bad ka jingjied ïa ki kyrtong ki jong ka, ka kham noh mynsiem sha ki shit niam Hindu. Ha kaba ïa dei kyrpang bad ki riewlum jong kane ka thaiñ shatei lam mihngi ba ka da kham noh mynsiem hi ruh ïa kiba dang skhem bha triang ha la ka jong ka jong ka niam tynrai. ñiuma, ki don ki kyrtong ki jong ka kiba dei ki Khristan tang ba hato ki da dei shisha pat ne em ki Khristan?
Kumta ka ‘Hindu Rashtra’ ne ka ‘Hindu Nation’ ka dei kawei na ki thong jong ka RSS lyngba ka BJP, khlem da klet ruh ïa ka ktien ‘Hindi’ kum ka ‘Rashtra Bhasha’ ne ïa ka Hindi kum ka ktien ka thylliej, kaba kongsan tam eh, ha baroh kawei ka Hindu Rashtra. Te hato ngim la nang iohi shynna ruh ïa ki dak ki shin jong ka jingpyrshang ban pynurlong ïa ka ‘Hindi’ kum ka ‘Rashtra Bhasha’?
Nga ngeit ngi lah ïa tip kham bniah ruh de shaphang ka Uniform Civil Code (UCC) lem bad ka jingthmu kaba sha lyndet ka jong ka. Lah ban ong ba ka dei ka jingtyrwa ne ka jingthmu ban pyntreikam beitnoh thik tang da kawei ka Civil Code ïa baroh ki nongshong shnong jong ka Ri India bad ym shuh kat kum ka jingngeit niam ka jong ki. Kane kaei-kaei kan ktah jur bha ïa ki kyndon shongkha shongman, ki kyndonpyllait san-shyieng, ka rukom kheiñ ïa ka jinghiar pateng lem bad ïa ki kyndon kiba ïadei bad ka jingsampateng ne ka jingïoh pateng. Kan sa ktah jur bha naba kumba ka long mynta kitei kiei kiei, kiba ngi tip ruh ïa ki kum kita ki ‘personal laws’, ki ïapher kat kum ka jingngeit niam. Kumba ka long mynta kitei baroh (personal laws) ki ïapher kat kum ka niam, kata, ki Muslim ki don ïa la ki jong ki kyndon, ki Christian ne ki Khristan pat ruh ki don ïa la ki jong ki kyndon bad ki Hindu ruh de ki don ïa la ki jong ki kyndon. Lah namar kata ban ong ba ka jingpyntreikam ïa ka UCC kan ïa takhuh bad ka ‘Fundamental Rights’ ba la pynkhamti kyrpang da ka ‘Constitution of India’, ha uwei pa uwei u nongshong shnong jong ka Ri India. Ym artatien ba kan sa ïa takhuh bad ka Article 25 bad ruh bad ka Article 29 jong ka ‘Constitution of India’. Lah ruh ban ong ba ka UCC, kumba long ka Citizenship Amendment Act (CAA) kan ktah jur bha ïa ki Muslim ne ïa ki riewngeit jong ka niam Islam. Ngan ieh pat ha phi ki Nongpule la ka UCC kan ktah lang ruh ne em hadien habud ïa ngi ki riewlum kiba dei ruh ki Christians ne ki Khristan.
Ngam artatien lada ka porkan poi ba ka RSS, lyngba ka BJP kaba dei ka seng saiñ pyrthei ka jong ka,kanpynduh pyndam noh shisyndon ïa ka kyntien ‘Secular’ (ka jinglong laitluid ka jong baroh ki jait niam kaba lem bad ka jingburom dei rukom ïa baroh ki jait niam) na kane ka ‘Constitution of India'(ka riti synshar Ri). Ngam artatien na ka daw jong ka saiñpyrkhat ‘Hindutva’. Ngam artatien wei ba ngi ruh ngi la nang ïarap lem pynban ïa ka RSS, lyngba ka BJP (lem bad kiwei ki seng saiñpyrthei kiba kyrshan matlah ïa ka), ba kan pynurlong ïa ka ‘Hindu Rashtra’ ha kaba ka Hindi kan dei ka Rashtra Bhasha.
