Raphael Warjri
Ka long kaei kaei ka ba donkam ban kdew ïa kiei kiei kiba dei ki snap tynrai jong ka riti dustur Khasi, khnang ban ym ïaidlait ne sakma, khamtam ban ym khun ranab sha ka riti dustur nongwei da kaba phikir ban skhem ha la ka nongrim jong ka tynrai lajong. Ñiuma ka riti dustur Khasi ka long kaba im bad kaba khih katkum ba ïaid ka juk, kumta ym dei kaba neh hajuh ne ba pyrkhing ban bat katkum ka rukom hyndai. Ka riti dustur Khasi ka long kaba kloi ban pdiang ia ki jingkylla katkum ka juk, hynrei ym dei pat ban khynra ïa ka nongrim katkum ba la buhti ki longshwa manshwa. Lehse don kiba dang artatien ïa kane ka juban bad ym lah ban peiphang thikna, kumta ban kham shai ïa kane ka bynta yn sa kdew thik-pa-thik ïa kiei kiei baroh katkum ka nongrim. Kata ka mut ban kdew ha kano ka bynta ba lah ban kylla katkum ka juk bad ha kano ka bynta ba ym bit tdot ban mushlia ïa ka nongrim.
Lah ban kdew nongmuna kum ïa ka trep ïing jong ka rympei longïing longsem. Haba tei ïa ka trep donkam ka nongrim ïing, ki mawkhrum, ki rishot ki rijied, ki khnong ki tympan, u tnum u tyndai, ka sad ka ryngien, nangta ka tyngier ka lyngwiar dpei, ka shynkub ka shahksew bad kumta ter ter. Khnang ban poiphang lah ban kdew ba ïa ka nongrim ïing ne ia u mawkhrum ym lah ban khynra ba ioh khyllem syndon ka trep, hynrei haba la synjor u tynriew ne u traw tap tnum lah ban bujli thymmai. Kumjuh ruh ym lah ban khyllie ia ki khong ki rijied, hynrei haba la tor ka tyngier lah ban thaw da ki siej ki shken thymmai. Ha kane ka rukom ki riti dustur tynrai ki don kiba la seng nongrim kum ka kheiñkur kheiñkha ym lah ban khynra ne mushlia, hynrei haba ym lah shuh ban dang lum shyieng na ka bynta ban thep mawbah, hynrei lah ban pyndep niam tang haduh ka kylla thang. Lada khmih ha ka imlang sahlang Khasi, khamtam haba kheiñ ia kito ki rympei ba dang neh ha la ka ka niam tynrai ki dei ban sngewthuh shai kdar ba ka thep mawbah ym don shuh, lait noh ha Lamin, Nongjri bad Sohbar. Kumta ym dei ban pyrkhing than ïa la ka niam tynrai haba ha la rympei lajong ruh la sdang jah rngai ka niam ka rukom tynrai. Ha kane ka juk mynta lei lei ki samla kin ym tip shuh shaphang ka thep mawbah lane wat ka buh shyieng ha ki mawshyieng. Ka jingkyrmen ka long ba wat lada u mawbah u dei u tyllong jong ka longkur longkha, hynrei ka riti kheiñkur kheiñkha ka dang rhem bad ïai rasong namar ba dang don ka rympei longïing longsem, longkur longkha.
Haba kdew ïa ka rympei longïing longsem ym da thmu eh ïa ka lyngwiar dpei ha la ki lai mawbyrsiew. Ha sorbah bad sorrit jong ka Ri Khasi ym da don shuh ka lyng-wiar dpei, hynrei ka pyrkhat longkur longkha ha ka janor ki paidbynriew ka dang im ba kumta ka riti ruh ka dang ïaineh bad rasong. Jar la katta ka long ka ba donkam ban pynneh nongmuna ïa ka lyngwiar dpei ha ryngkat ki lai mawbyrsiew ha ki longïing longsem Khasi. Katkum ba ïaid ka juk baroh ki briew ha ka imlang sahlang ki la pyndonkam da ka erper (LPG) ban thang ding ha ka shet ka tiew bad ym don shuh ka lyngwiar dpei. Ka long kaba donkam ban buhti ïa ki lai mawbyrsiew bad ka lyngwiar dpei ha man la ka longïing longsem Khasi wat lada ym dei shuh ha ka ïing ka sem ba shong ba sah kaba la pynbit pynbiang katkum ka juk mynta. Ka long kaei kaei kaba sngew phieng ba ki don ki shnong ki ba dang kynmaw sngi ban pynneh ïa ka rympei ryngkat ki lai mawbyrsiew sawdong ka lyngwiar dpei. La shem katto katne ki longïing longsem kiba don ka paki dulan ba la pynbiang katkum ka juk, hynrei ki buh kawei ka sem ne trep ïing kaba don ka lyngwiar dpei, ryngkat ka rympei ha la ki lai mawbyrsiew; bad ki dang don ruh kiba dang pynneh wat ïa ka tyngier ruh. Kine ki long ki dak ki shin kiba dap jingkyrmen ïa ka imlang sahlang ban phai dien sha ki matti jong ki longshwa man-shwa ha kaba ki don byllai ki snap jong ka riti dustur tynrai kiba dang dei ban pynneh.
Lah ban sngewthuh ba ym lah shuh ban bat ïa ka niam iap ha ka buh shyieng bad thep mawbah namar ba ka dawa ia ka jingleh niam kaba pyrkhing ha kaba ïadei bad kita ki mynsiem jong kiba la khlad noh, hynrei ban pynneh ïa ka lyngwiar dpei te ym dei ka kam kaba jwat ia kano kano ka longïing longsem Khasi. Ha kane ka liang ym dei ka jingdon jingem kaba lah ban pynurlong ïa ka jingthmu, hynrei ka dei ka jingsngewkhia bad jingshitrhem ïa la ka tynrai. Na ka bynta kiba duk ba raitoi ka lah ban long ka diengpynkiang namar kin ym lah kotbor, khamtam haba la kham suk da kiwei kiwei ki lad kiba kham lah ban kunai. Hynrei na ka bynta kiba riewspah pat lada ki lah makna ka shong ha ka mynsiem sngewkhia bad shitrhem ïa la ka riti dustur. Lada kiba riewspah ki sngewkhia bad shitrhem te ka kham suk, hynrei ka ba sngewdiaw ka long ba don ki longïing longsem ba riewspah, hynrei kim mon shuh ban pynneh ïa kiei kiei kiba rim jong ka riti dustur lajong. Sa kawei ka bynta kaba jwat ka long ba wat kito ki ba dang don ha la ka tynrai lajong ruh haba ki riewspah makna, kim kwah ban pynneh pynsah ïa la ka tynrai lajong.
Ha kaba wai la sngew dei ban pynsngew ba ym ju dei ka akor ban mushlia ïa ka kam jongno jongno khlem da pan jingshai da ka lynti babiang. Lada dei kiba ïa ithuh ithaw lane ym dei ruh, ka kham shongkhia ban ïashem markhmat lane kren marmet, shwa ban padiah khlem baiwai ha ki shlem pathai khubor. Ym sngew don hok ban dawa, hynrei la khmih lynti da ka lynti kum ki rangbah ban ïa tai ñia, tei ñia ne tap nia halor kano kano ka phang, lada don mano re ba la kynthoh shimet ïa u nong-thoh ba ym sngew dei ban kdew pyrshah markynti, namar ba ym dei ka akor Khasi. Kumjuh ruh ym dei ba khaweit ïano ïano kiba marmlien ban jleiñ thylliej, ban pharep lamler, ban khlei juban shakyllia, hynrei dei ban tyngkan ban ym phlei ka namsniew markylliang. Da ka ba burom ïano ïano kiba shlan ban kynthoh, nga ieh ha ki paidbah ban bishar bad na ka liang ha lade shimet ngan puson halor kito ki kyntien ba la kynnoh bad ngan pyrshang ban pynbha ïa lade, ban ïa kaba aireng pyrshah ïano ïano. Jar la katta ngam shepting ïano ïano haba la thoh ïa ka jingshisha bad yn ïai ïeng rangbah ha ka hok ka shikyntien. Shihajar nguh.
