Ki Self Help Group Ka Lynti Ki Kam Pynroi Sha Ki Thaiñ Nongkyndong

Kine ki nongïarap (CRP) la jied kyrpang napdeng kito ki Nongrep ba kham paw ha shnong bad kiba kloi ban ïarap lem ia kiwei.

 (Ba bteng)

Shanlang F. Lyngdoh, Chief Operating Officer – Livelihood Promotion, Meghalaya State Rural Livelihood Society, Shillong

Ka NRLM ka dei ruh kawei na ki skim kaba khampher, ha kaba ïa ka pisa ban ai jingïarap sha ki longïing ha thaiñ nongkyndong na ka bynta ba kin pyntreikam ïa ki kam jong ki la ai pynïaid hi, ha ki SELF HELP GROUP, Ki village organization ne ki Cluster level Federeation. Katta ka mut ka rai ïano yn ai bad kumno yn ai ? Kin hap ban ïa rai dalade ïalade lyngba ki mee-ting bad jingmonjur da  baroh ki dkhot. Ka jingkheiñ ïa ki jinglut bad ïa sam jingioh nong kan shong beit ha ka “RAILANG.” Ym dei kum kiwei pat ki skim kiba ïa ka pisa juh shim rai bad pynïaid da ki Nongtrei jong ki project (Staff). Kane rukom pynkupbor ïa ki paidbah, ka ai bor khamtam ïa ki longkmie bad ki longïing ba duk ba kyrduh, ne ki shnong ba kham pajih na ki sor ban ioh ïa ka pisa treikam (working capital) ha la shnong, na la ki jong ki seng /kynhun ba ki ïa long dkhot. Lah shem ba kito ki shnong ha kaba ki VO/CLF ki treikam bha, ki dkhot jong ki SHGs ruh ki ioh shibun ki lad ki lynti ban kyntiew ïa ka ioh ka kot ha ki jong ki jong ki longïing. Ym dei ba ki ioh tang ka jingbei pisa ïa ki kam ki dup jong ki, hynrei ïa ki jinghikai bad ki lad ioh jingtip ba bun syrtap la ka dei ha ka liang ban pyntbit ha ka seng kam seng jam, ne ka pynïaid kam paitbah, ka kam ban kyntiew ïa ka imlang sahlang, ka koit ka khiah, bad kiwei kiwei pat.

Kane ka rukom treikam jong ka skim NRLM, ka la wanrah shisha ïa ka jingpynkupbor ïa ki longkmie ha ki thaiñ nongkyndong khamtam eh ha kaba ïadei bad ki kam ban kyntiew ïa ka mynsiem jingïatreilang bad ka jinglah ban pyntreihok ïa ki lad ki lynti ban kyntiew ïa ki kam kamai kajih, lyngba ka jingpyntyllun ïa ki ram bapher bapher na ki bank. Hadien kane ka khyllipmat ka jingshimram ki dkhot ki SHGs na ki bank ka long tyngka 328.26 cr (lai spah arphew phra klur arphew hynriew lak). Kane ka kdew shai kdar ba la lah don ka jingsngewthuh hapdeng ki longïing ha ki thaiñ nongkyndong ba kumno ki lah ban pynheh ïa ka kam kamai jong ki lyngba ki ram na ki bank yn tang ban shaniah tang ha ki Grant (pisa Skim). Kane ka jingshim ram bad ka jinglah ban siewdep ïa ka ram ha ka por sha ki bank, ka wanrah ïa ka jingshaniah na ki bank, ka long shisha ka jingkyrkhu ïa ka jylla ba ka lah ban nangkiew ha ka ioh ka kot. Kumta ha kane ka bynta ka NRLM ka shim khia shi katdei ban pyntikna ba baroh ki SHGs ki ban shimram kin ioh ruh ka lad bad jingïarap kum ki jinghikai pyntbit shuh shuh ha ka kam ba ki trei, la dei ka seng kam lajong, ka ri jingri, ka jingrep ne ka jing-thaiñ bad kiwei de ki kam ba ki jied. Kumta ha man la ki shnong la buh ïa kita ki nongïarap (Community Resource Person) ki ban long ki nongai jinghikai ïa ki nongrep /nongseng kam. Kine ki Nongïarap la ai ka jinghikai ka ban pynjanai bha ïa ka jingtreikam jong ki. Kum ka nuksa, ïa ka kam ri jingri, kine ki Nongïarap (CRP) ki dei ban dep ïa ki jinghikai na ka Vocational Training Centre, jong ka A. H. Vety. Department, ki kam ri jingri naduh ka rukom shna sem, ka jingjied ïa ki symbai, ka rukom ban pynkha, ka rukom ai bam, ka jingsumar ia ki jingpang. Bad ka jingkheiñ jingdiah. Kine ki nongïarap (CRP) la jied kyrpang napdeng kito ki Nongrep ba kham paw ha shnong bad kiba kloi ban ïarap lem ia kiwei. Te katkum ka jingdonkam ka project ka pynbiang ïa ka jingshakri kine ki nongïarap (CRPs) ha ki jait kam bapher bapher.

 Ka NRLM ka kthong, ba lyngba jong ki Cluster level Federation (ka kynhun jong ki SHGs ba kynthup ia lai ne San shnong) kan seng ia ki kam kum ki Kudam (Godown) ne ki kudam pynpjah (cold storage) ban kynshew lang bad die lang ïa ki mar rep, jingri bad kiwei pat ki jingmih na ka Cluster (Thain). Da ka ne leh kumne ka lah pat ban pyniohiew bad kham kyntiew ïa ka ioh ka kot lyngba ka jingpynïaid ïew (ïew die lang) ïa ki mar jong ki Nongrep. Nalor kata la khmih lynti ruh ba kine ki CLF kin don la Centre (CHC)kata ki tiar rep ne ki mashin ban kham pynsuk bad pynkloi ïa ka jingtreikam. KI CLF ki lah ruh ban buh ïa ki rural transport (ki kali kit mar ne passenger), halor kane ka NRLM ka la buh khnang ïa kawei ka sub scheme” Aajeevika Grameen Express Yojana (ka skim  Kyrpang) ban bei pisa ïa ki CLF, nalor nangta kine ki CLF ki lah ruh ban pynïar ïa ka jylli treikam da ka shim ïa ki lad ban treilang bad kiwei pat ki tnat treikam sorkar kum ka Horticulture / Nabard/ SIDB/ MBMA ha kaba ki lah ban shim ïa ki kum ki FPO.

Kumta, ki SHGs kin dei ban sakut tang ka jinglong Self Help Group, hynrei ban iohi Jngai ïa ka lynti ba ka Skim NRLM ka don ban ïalam lynti ban lah ban Kyntiew ïa ka nang ka stad, ka khaiï ka pateng bad ban pynioh ïew ïa ki mar ba ki SHGs ki pynmih. Ka thong ka long ban wanrah ïa ka jingïatreilang, kumba ngi tip hi ha ka jylla jongngi, ngi don bun ki mar kynsai kum u Shynrai lakadong, u cashew nut, u Sohmarit, ki soh ba bun jait, ki jhur, u synsar, u sying, u ksai ryndia bad kiwei kiwei de. Hynrei ngim don shibun kumba long sha kiwei pat ki jylla. Kumta ka don kam ïa ka jingïatreilang ban lah ban pynïaid ïew ha ka rukom ba ngin lah ban kyntiew ïa ka dor na ka bynta ka jingmyntoi jong ki par nongrep. Kumba ka long mynta ki nongrep ki ioh ïa ka dor u mar katkum ka jingtrei jong ki. Bunsien la shu die duhnong. Ngi khmih lynti ba lada ha ki CLF kin lah ban ai ïa ka jingshakri (service) kum ba la kdew haneng kan donkam ïa ka jingïatrei lang yn tang ki paradkhot SHGs, hynrei na ka liang ki bor Sorkar ruh ki dei ban peit khmat sha kine ki CLF ba kin lah ban pynïaid ïa ka kam bad ki jingthmu jong ki. Namar ngim kwah shuh ban iohi, ba kane ka ïing SHG ba la tei mynta kan khyllem noh tang shu kut ka samoi jingtreikam jong ka NRLM.