I. R. Dkhar
Kane ka Elekshon sha ka Dorbarbah Lok Sabha jong ka ri India, ka long kaba donkam haduh katta katta ïa ka ri India khamtam ïa kane ka jaitbynriew Khasi-Jaiñtia bad Garo. Hadien u snem 2019, ngi ïoh biang ïa kane ka Elekshon jong ka ri India hadien san snem kaba ngi dei ban jied ïa ki Member of Parliament jong ka Dorbarbah Lok Sabha. Ki seng saiñ pyrthei bapher bapher ki la mih ban ïakhun ïa kane ka Elekshon ha ka ri bad hangne hapoh Meghalaya jong ngi. Katba la ïatip, la don haduh 10 ngut ki Nongïakhun bad san tylli ki seng saiñ pyrthei sha kane ka Dorbarbah Lok Sabha. Hangne ha Meghalaya, don tang artylli ki shuki ne ki seat ban ïoh shong ha ka Dorbarbah Parliament Lok Sabha. Katba ki seng saiñ pyrthei ki pynïeng ïa haduh 10 ngut ki kyrtong ban ïakhun. Ka UDP-HSPDP hapoh ka Regional Democratic Alliance ne RDA ka pynïeng ïa u Bah Robertjune Kharjahrin, ka National People’s Party ne NPP ïa ka Kong Ampareen Lyngdoh na Shillong constituency bad ïa ka Agatha K. Sangma na Tura Parliamentary Seat, ka Congress ïa u Bah Vincent H. Pala na Shillong Seat bad ïa u Saleng Sangma na Tura Seat, ka TMC ka pynïeng ïa u Zenith Sangma na Tura seat, ka VPP ka pynïeng ïa u Bah Ricky Andrew J. Syngkon na Shillong seat katba arngut ki Independant, kata u Lakhon Kma bad Peter Shallam na Shillong Seat bad uwei u Laben Marak na Tura seat. Baroh ki don 6 ngut na Shillong Seat bad 4 ngut na Tura Seat ki ban ïakhun ban ïoh rung sha ka Dorbarbah Parliament Lok Sabha ha Delhi.
Ka jingkylli mynta ka long kiei ki mat jingdonkam ne ki issue ba kitei ki kyrtong kin wanrah ïa ka Jylla Meghalaya jong ngi. Pyrkhat tang na 1-Shillong Parliamentary Seat ki don haduh 6ngut ki kyrtong. Aïu kine ki kyrtong kin wanrah ïa ka roi ka par bad laiphewjait ki jingdawa jong kane ka Jylla Meghalaya. Baroh ki kyrtong na 1-Shillong bad 2-Tura parliamentary seat ki la dep pynpaw ïa ki mat ki jura bad ki jingkular jong ki ban pynïoh ïa ka Jylla Meghalaya jong ngi. Haba pyrkhat tang na 1-Shillong Parliamentary seat baroh 6 ngut ki kyrtong ki pynpaw ïa ki jong-ki-jong ki jingpynpaw ne ki Manifestoes jong ki bad jan baroh ki long hi sha ka juh ka nongrim jong ka jingdonkam jong ka Jylla. Te to ïa ngin ïapyrkhat ïano u kyrtong bad ïa kano ka seng saiñ pyrthei kaba donkam ban leit sha Delhi. Lada ngi pyrkhat, katkum ka jingsngew jong nga ha kane ka por, ka long ba ka ri India hapoh ka jingsynshar jong ka BJP, ka thmu ban wanrah ïa ka jingkylla, kum ka CAA, One Nation One Election, One Nation One Language & One Religion, ter ter. Kaba lada wan kane ka juh ka seng saiñ pyrthei ha ka bor, kan pyntreikam ïa kine ki mat jong ka. Ka long pat kaba ma ïa ka ri India kum ka ri kaba don bun ki jait ktien bakren, ka jingngeit blei, ka niam ka rukom, bad kiwei kiwei. Ka donkam ïa ka kata ka bor kaba khlaiñ ban ïaleh pyrshah ïa kine ki jingthmu barieh jong ka seng saiñ pyrthei basynshar. Kane ka seng saiñ pyrthei kan wan biang ha ka por ban synshar ïa kane ngi tip skhem haba peit ïa ka jinglong bad ka lyer ha kane ka por. Namarkata, donkam ïa kata ka bor bad ka seng saiñ pyrthei ba pyrshah ne ka Opposition Party kaba khlaiñ ban nym ailad ïa kine ki jingthmu barieh bad ba ma ïa ka ri India khamtam ïa kane ka thain shatei lam mihngi jong ka ri India.
Haba ngi pyrkhat hangne hapoh Meghalaya jong ngi, aïu kine ki seng saiñ pyrthei kin lah ban leh lada ki wan ha ka bor. Kaba donkam ka long ba ka donkam ïa kata ka seng saiñ pyrthei kaba khlaiñ bor bad kaba lah ban wanrah ïa ka shongsuk-shongsaiñ, ka jingngeit bad mane blei, ha ka niam ka rukom, ka ktien ka thylliej, ka roi ka par bad kiwei kiwei kiba long salonsar ne ka secular state ïa ka ri India baroh kawei. Hangne hapoh Sor, namar la bun kiba la nang la stad, ki sngewthuh ba ki seng saiñ pyrthei rit ria kin nym lah ban thaw pyrthei eiei. Yn nym don ba ithuh ïa ki hapoh ka Dorbarbah Lok Sabha lada ki jop, hynrei tang ki seng saiñ pyrthei heh kiba lah ban ïasynrop lang ban wanrah ïa ka bor bakhlaiñ ban pyrshah ïa kano-kano ka jingthmu ha kine ki mat ba la ong haneng khnang ban nym ktah ïa ka longbriew-manbriew bad ka tipblei tipbriew. Ki nongkyndong bapli namar ki long kiba biej bathem, ki shu ngeit ha ki ktien jali-jaum jong ki seng saiñ pyrthei ki barit-baria, naba lada ki jop, kim lah ban thaw pyrthei eiei ha ka pyrthei baïar jong ka nongbah Delhi. Te namarkata, kaba donkam ka long ban jop da kata ka seng saiñ pyrthei kaba heh bad bakhlaiñ (khlem da kheiñ ïa u briew) kaba long kum ka bor ban ïaleh pyrshah ïa ki jingthmu barieh jong ka seng saiñ pyrthei ka ban wan ha ka bor ban synshar. Kane ka seng saiñ pyrthei ka la leh bun ki kam ban pynbiej ïa u paidbah khamtam ïa ki nongkyndong bad ki babiej bathem da ki skhim bapher-bapher. Hynrei kim tip ïa ka jingthmu barieh jong ka shalyndet. Kum ka ri India kaba ïar, ka donkam ïa kata ka jingim ha ka longbriew-manbriew, ka jingngeit niam ka jingngeit rukom ne culture, ka ktien ka thylliej, ka roi ka par ka bym ktah shiliang khmat ïano-ïano. Te namarkata, ngi dei ban pyrkhat ba dei ban wan kata ka seng saiñ pyrthei ka ban synshar ka ban nym ktah ïa ka shongsuk-shongsaiñ, ïa ka jingngeit blei, ïa ka niam ka rukom, ka ktien ka thylliej, ka roi ka par kaba yn nym noh shiliang tang ïa katto-katne. Lym kumta kan don ka jingïaleh kaban wanrah ïa kaba ym sngewtynnad ïa ka ri India baroh kawei.