Khluh Marwei, Syntan Shibyllien

Da ki phew snem khlem iohlad ban kiew sha kliar Sohpetbneng haduh ban da la kyntang lyngdoh ha ka Balang Katholik.

Raphael Warjri

Ha kata ka khep, la don ka kynhun na thaiñ Bhoi ka ba sngew khia ïa kata ka rukom krenbeiñ kren khoh ïa u Lum Sohpetbneng da ki mynder, bad kaba kham sngew bynñiaw ka long ba la pyrthuh bud ban sin ban rngop da ki paradoh parasnam kiba la kylla Khristan. Kane ka kynhun ka la leit kiew sha kliar u Lum Sohpetbneng da kaba prong na khlaw ba ym pat don lynti. Ha kata ka kynhun ki don ruh ki khynnah bad samla lud, kynthup ia u Sngi Lyngdoh uba la sakhi lang ïa ki mawbynna bad ka kynton maw duwan bad lap dien ïa ki dienjat ramhah bad shwa ban kem ïongreiñ, ki la wanphai noh.

Da kaba bynñiaw ba ha kata ka por ruh la sdang don ki dak ba julor. U khynnah Sngi Lyngdoh u la diaw ban khmih khai ïa kata kaba la sakhi, khlem pyrkhat ei ei than ha ka jinglong khynnah. Hynrei kaei kaba ki la sakhi ka la shonshab ha ka janor bad khlem lah pyndam shuh haduh ynda la poi ka por ba ka longiing longsem jong u khynnah Sngi Lyngdoh ka la pdiang ïa ka Balang Katholik. Jar la katta ym shym lah ban weng na janor jong u khynnah uba shen hadien kata la bynrap ka kyrteng niam Sylvanus Sngi Lyngdoh lyngba ka baptisma. Marmar, ki longsan mansan jong ka Balang Katholik ki la shoh jingmut ïa uta u khynnah uba la thoh shun ki blei, bad la tyrwa ban pynshong skul noh sha nongbah Shillong. Ha kata ka juk ba baroh baroh ki la shah banbeiñ ha ka sorkar Bilat ha kaba ka hiran ka la wan hap shop khamtam sha ki thaiñ nongkyndong, kumta la aiti ïa u khynnah Sylvanus Sngi Lyngdoh ban leit pyntbit sha shlem hikai ka Don Bosco ha nongbah Shillong. Naduh ba sdang u la long u khynnah uba tyngshaiñ ha ka jingpule ha kaba la jied ban leit pyntbit kum u sohsla ha ka stadtip riewblei bad ka saiñniam. Ym shym da shim por katta katta ïa u Sohsla Sylvanus Sngi Lyngdoh ban kiew ïarat ha ka jingpule haduh ban da khajoh ïa ka kyrdan sohblei bad u la iohlad ban leit pule pyntbit shuh shuh sha shiliang du-riaw katkum ka jingpyniaid jong ka iktiar ka balang Katholik. U khun binong bishon na Ri Bhoi u la kylla long u khlur ba tyngshaiñ katta katta ban wanrah burom ïa ka longïing, ka jaitbynriew bad ka thaiñ hi baroh kawei.

Da ki phew snem khlem iohlad ban kiew sha kliar Sohpetbneng haduh ban da la kyntang lyngdoh ha ka Balang Katholik. Jar la katta u Fr Sylvanus Sngi Lyngdoh um shym la klet ïa kata ka khep ba ha ka por ba u dang khynnah ba u la sakhi tyngkreiñ ba kumno la julor ka duwan ha kliar Lum Sohpetbneng. Dei ha u snem 1961 ynda u la long nonghikai ha Sacred Heart Theological College ba wat hapdeng ka jing-kitkhlieh kaba khraw hangta ha shlem hikai saiñniam, u Fr Sngi u la buh jingmut ban kiew biang sha kliar Lum Sohpetbneng. Ha u snem 1935 u Fr Sngi kum u khynnah u la shon jingmut ïa u Sohpetbneng, hadien ba la poi kylleng ka pyrthei ha ka kam riewblei kum u samla bad ynda la kup ïa ka kyrdan lyngdoh, long nonghikai ha u snem 1961, um shym la klet ia u Sohpetbneng, kiwei kiwei ki Khasi ki ba don ha la rympei naduh ki kynrem lyndan haduh ki thab ki dab ym don ba suitñiew ban wad ïa u Sohpetbneng. Kum u lyngdoh jong ka balang Katholik u la shakri ïa ki parabangeit ha jylla bad bunsien u la thaw lad thaw lynti ban korbar ïa ka jinglong jingman jong u Lum Sohpetbneng khamtam ïa ka duwan kynton maw.

Hapoh kita ki snem ba u Fr Sngi um shym la don ha la rympei ha jylla, ki jingkylla ba radbah ki la jia ha ki sawdong sawkun jong u Lum Sohpetbneng. Naduh ba la wan synshar ka sorkar Bilat, ki phareng ki la pynshlur ïa ki dkhar ban wan buhai shnong ha Ri Khasi kum ki kher ki mer ha sor Shillong bad ki nongrep nongri jing-ri sha ki thaiñ nongkyndong. Napdeng kita la don kiba la poi ïuhkjat ha them bad ranab Lum Sohpetbneng. Kita ki dkhar kim tip ïa ka jinglong kyntang jong ki mawbynna bad ki la pynkhyllem ban shna kynroh shna ïing bad kiwei kiwei ki jingdonkam ban ker da ki maw. Ynda ki la shong shnong katto katne ki la seng niam seng rukom bad tei ka ïingmane Hindu ha kjat jong uwei u diengjri baradbah kaba la neh haduh mynta mynne. Ym tang katta, naduh kita ki por ba ki Khasi babun balang kim suitñiew ïa u Sohpetbneng, kine ki dkhar ki la kam ba u dei uta u Navi Parvat bad ki nguh ki dem blei hangta. Lada ki kloi ban ñiewkor katta ïa uta u Navi Parvat hynrei ki khlem suitñiew ïa ki mawbynna ba kyntang jong ki paidbynriew Khasi, kaba kdew shai ba ka deiriti kaba ïapher. La katta ruh ym don Khasi ba peitngor ban khmih ban pyrman ïa kata ka jaka kyntang jong ka jaitbynriew kaba la shah iuhroit haduh katta. Lehse dei tang u Fr Sngi u ba la ïaineh ban puson bad ban pyrkhat na ka bynta ban pynphuh pynphieng ïa ka khanatang jong ka jingkieng ksiar u Lum Sohpetbneng. Ym don riew shimet ne kynhun ne synjuk ne seng Khasi ban phikir ïa kata ka kam ba kongsan ha ka jaitbynriew. Lehse baroh baroh ki sumar sukher tang ïa la ka rympei ha la ka longïing longsem bad ka kam ban ïada ïa ka imlang sahlang ka kut tang ha sor Shillong bad ki khappud. Ha kata ka por ban kiew sha Lum Sohpetbneng ka dei kaba jynjar palat liam ïa ki briew ba kin lah shah pat ban kiew ka jyrsieh na ki dkhar kiba leit ban rep ban ri jingri bad pynjulor ïa ki jaka kyntang.