U Nongsaiñ Hima, 2023
Ki kam tuh kam thiem ki bteng ban jia lynter ki sngi ha kylleng ka jylla – naduh ka jingtuh kali haduh ka jing rong ei ïa ka pisa kaba dei ka umsyep jong kiwei. I pangmet ban ïohsngew ïa ka jingshah tuh jong ki mar ki mata bad ka pisa ka tyngka kaba ki briew ki la kamai shitom bad tang shi khyllipmat ki jah rngai noh na ka jingdon ki lalot spah ki bym kwah ban trei shitom, hynrei kiba shu ap thap ei ïa ka jong kiwei. Tang na ki jingkheiñ jingdiah ba ïohlum na ki pulit ha ka shi sngi, ka long shisha kaba I triem ban peit ïa ka jingjyllei ki kam tuh kam lute ha kylleng ki jaka.
Ha u snem 2022, ki kam tuh kam thiem ba laiphew jait ha kane ka jylla ki long 1,158 tylli, bad ha u snem 2021, ki la don 935 tylli. Kine ki dei tang kiba ki pulit ki la ïohlum jingkheiñ hadien ba kiba la shah tuh ki la leit ujor. Lehse ki dang don bun kiwei pat kiba khlem leit shuh ban ujor namar kim sngewdon jingmyntoi ban phah thwet ïa kito ki nongtuh nonglute. Lada kheiñ ha ka dor jong ka pisa ïa kine ki jingshah tuh baroh, kan poi beit sha ki phew klur tyngka. Katno ka jingpangnud jong kito kiba ngat ha ka apot jong ka jingshah tuh shah lute namar ki la kamai da ka umsyep da ki snem ban thied ïa ka kali ne ka ar shaka ne ka ksiar ka ksah bad kumta ter-ter.
Ha kine ki khyndiat snem, ki pulit ka jylla khamtam ha Rilum Garo ki la trei borbah ban ïoh kurup biang ïa ki ar shaka kiba la shah tuh shah thiem na kylleng. Ki don na kine ki ar shaka kiba dei na jylla Assam. Ki don ki trai jong kine ki ar shaka kiba la wan shakhmat ban shimti biang ïa ka mar kaba la shah tuh. Kane ka pyni ba ki don da ki kynhun runar kiba donkti ban tuh ban thiem na kylleng bad ban die pat ïa ki tiar ki tar ba la lute. Kine ki nongtuh ki pynpoi da ki ar shaka bad ki kali kiba la shu lute na kiwei ki jylla sha Meghalaya bad ïa kiba la tuh na Meghalaya pat, la rah sha kiwei pat ki jylla ban die lilam. Kiba bun ki sngewtynnad ban thied ïa ki mar lilam namar ki ïoh ha ka dor kaba tad khlem da pyrwa ban wad bniah la kita ki mar ki dei kiba la shu tuh ne ki bym don dak eiei.
Na ka liang ki pulit ki hap ban trei shitom shuh-shuh ban pynïoh biang ïa ki mar ki mata kiba la shah tuh watla ka ju shimpor. Ngi sngewdei ban kyntu ïa ki nongshong shnong ba kin long kiba husiar khamtam ha kane ka por ba dang ïaid ka jingpynlip bording. Ki nonglute ki shim kabu ïa ka jingdum jong ka miet ban wan sha ki shnong ki thaw bad ki ïing ki sem na ka bynta ban rong ei ïa ki mar ki mata bad ïa ka pisa ka tyngka. Lada lah, dei ban pyndait da ki CCTV hajan ki phyllaw ïing khnang ba kan suk ïa ki pulit ban thwet ïa ki runar. Ngim banse ban hap ïa pynlut pisa ban thied ïa ki CCTV namar ka long na ka bynta ka jingshngaiñ jong ngi hi.
Ngim dei ban kheiñ sting ha ka pyrthei mynta bad ngim dei ban ailad ïa ki nongtuh ba kin shu wan rong ei ïa ka umsyep jong kiwei. Ka la dei ka por ruh ïa ka Parliament ba kan pynkylla ïa ki kyndon ha ka Indian Penal Code (IPC) ha kaba ka jingpynsaja ïa ki nongtuh nonglute ka dei ban long kaba kham jlan bad pyrkhing khnang ba kan dei ka jingsneng ïa kito kiba ju mlien ban rah suk ïa ka umsyep jong kiwei. Lada tlot ka aiñ, ki nongleh ïa ki kam sniew kin ym salia namar ki sngewthuh ba tang hadien katto katne taïew kin sa ïoh ban lait na patok. Hynrei lada ka aiñ ka khlaiñ bad pyrkhing, kito kiba thmu ban leh ïa ki kam runar kin hap ban husiar bad pyrkhat da ki spah sien. Hooid, yn ym lah ban pynduh pyndam shi syndon ïa ki kam lute, hynrei lehse yn lah pat ban pynduna.
