Raphael Warjri
Ka koit ka khiah ka dei kawei na ka spah bah ha ka longbriew manbriew bad kawei na ki jinglong kaba donkam bha na ka bynta ban ïaineh ka koit ka khiah ka dei ka jinglehkhuid. Ka imlang sahlang Khasi, mynnor ka dei kaba la bna nam ha ka liang ka jinglehkhuid ka ba long salonsar ha manla ki longïing longsem, ki shnong ki thaw. Haduh mynta mynne haba shim kyllum ka lehkhuid lehsuba ka dang ïaineh hi ha ki katto katne ki longïing longsem Khasi, hynrei ki don ruh byllai ki briew ki ba la sdang ban pynbudnam ïa la ka imlang sahlang da kaba lehsih bad khlem suitñiew ïa ka jakhlia jakhlaid ha kylleng sawdong jong ki shnong ki thaw ha ka imlang sahlang. Haba la pyrto ïa ka rukom lehkhuid jong ki paradoh parasnam ka long ba dang don katto katne ki snap ba la hiar pateng na ki longshwa manshwa. ïa kata lah ban sakhi na ki shnong ba dang synshar da ki dorbar shnong ba la khlieh da ki rangbah shnong Khasi ryngkat ki longsan mansan shnong kiba ïa bynrap ban tyrpeng lang ïa ka jingkitkhleh ha la shnong la thaw. Nalor kata ka ktien tynrai Khasi Subani ka dei kaba khiathew ha ka liang ka rukom lehkhuid lada dei shimet ki briew lane lada dei ha la ka ïing ka sem, la ha ka kyntoit ne ha shnong ha thaw baroh kawei. Ka ktien Subani ka kit jingmut kum ka ktien phareng ‘Hygiene’ bad ka kynthup bun kiei kiei ki rukom sumar sukher ïa la ka met ka phad, ïa la ka shakiar ka kyrpong ïing, ia la ka kper ka phrah, ïa la ka lynti syngkien, bad ïa la ka shnong ka thaw.
Kata ka nam babha jong ka imlang sahlang ha ka liang ka ba lehkhuid lehsuba ka la nang hiardor kloi lan bad mynta lei lei ka la byrsieh palat liam. Ki paradoh para-snam ki la tynneng lehsih na kiwei kiwei ki paidbynriew naduh ba la wan ka synshar khadar ba la jreiñ naduh ki phareng, bud sa ki dkhar ba laiphewjait. Ka hima Bilat ba la synshar ha ki spah snem ba la leit ka la pynbiang ki atiar jong ka juk mynta ban khuid ban suba naduh ka met briew ha la shimet, haduh ka ïing ka sem, ka phyllaw ka atad, ka kper ka phrah, ka lynti syngkien khamtam eh ia ka sawdong sawkun jong ka mariang. Ka imlang sahlang Khasi haduh ba shwa ban leit phai noh ki phareng ka dang long kaba khuid ba suba namar ba ka jinglong tynrai jong ki paidbynriew Khasi bad ka jingmlien jong ki phareng katkum ka juk ka long kaba ïahap tar nadong shadong ha baroh ki liang ban phikir ïa la ka subani. Dei tat haduh ba la leit phai noh ki phareng ba ka synshar khadar ka la hiar pateng ha ki dkhar ki lyngkien kiba laiphewjait kiba la kynthup lang bad kiba nang ban lehkhuid lehsuba bad ki ba ym da khluh than ban lehkhuid lehsuba naduh la ka met ka phad lajong, haduh ha la ka ïing ka sem, ha lynti syngkien kat haduh ba la sdang ban lang ka jaboh jabaiñ bad kynton haduh u pud ba la jwat ban pynkhuid. Nalor ba la khleh khaw lang bad shibyllien ki jaitbynriew ki ba don la ka rukom bad ka jinglong tynrai ka ba ym da phikir ïa ka khuid ka suba ka koit ka khiah, la sdang ban kynrei sa kaba leh khlem suitñiew ïa ka imlang sahlang bad khamtam ïa ka sawdong sawkun jong ka mariang. Kaba ktah tam eh dei ki wah ki ba la lyngkien ka ñiut ka ñier, ka jakhlia jakhlaid bad ka jaboh jabaiñ ba laiphewjait.
Ha ka khep ba mynta ym lah shuh ban kdew kti iano ïano namar ba khlem lah ban phikir hi naduh ba sdang. Lada kynnoh ïa ki khariong na dewbah India kiba la wan buhai shnong shane hadien ba leit phai noh ki phareng ka don ka daw kaba shongñia namar ba haduh mynta ruh la shem ba ki don ki dkhar kiba lehsih ïa lade shimet, kiba lehsih ha la ka ïing ka sem bad ki ba leh jakhlia ha shnong ha thaw ha ba nujor bad ki shnong ba synshar ki dorbar shnong Khasi bad long rangbahshnong da ki rangbah Khasi. Kaba sngew kynjing pat ka long ba ki paradoh parasnam ruh ki la bud tynneng kum kita ki dkhar ba kim tip shuh ban lehkhuid ia lade ne ïa ka ïing ka sem lane ïa ka shnong ka thaw ka lynti syngkien. ïa kata ym lah ban len ba ki paradoh parasnam ruh ki la syntan haduh katta katta. Ha ka juk mynta lei lei ynda la kynrei sa ka shongkha khleh, la ïa kyrsum lang hajuh bad nang jyllei ka jakhlia jakhlaid naduh na la ïing la sem haduh ha shnong ha thaw ha lynti syngkien. Ha kane ka rukom ka jinglong jingman ha ka imlang sahlang ka la nang kynton na kawei ka snem sha kawei pat haduh ba la syrtok ban khat ne sar pynkhuid ha man la ki shnong ki thaw. Ki iktiar sorkar naduh mynshwa haduh mynta ki la nang synjor ka rukom korbar kam na ka bynta ban pynbit pynbiang ïa ka subani bad ïa ka khuid ka suba ha ka imlang sahlang. Ka khep mynta ym lah shuh ban kynnoh ïa kiwei ne ïa lade, ka la dei ka por ban kitkhia hi ïa la ka rympei ïing bad ïa la ka shnong ka thaw ha la ki kyntoit. Hynrei kaba jynjar ka long ba ki wah bad ki kharai ki la kylla long ki jaka ba suk ïa ki paidbah ban bret ïa baroh ki jakhlia na la ïing la sem, na ki basa ki dukan, na ki karkhana bad na kino kino ki jaka ba pynmih jakhlia jakhlaid khamtam ha ki jaka sor.
