Shillong, Nailar 01
Ka Meghalaya Rural Tourism Forum (MRTF) ka la ïakynduh ïa u Myntri Rangbah ka Jylla u Conrad K Sangma bad u Myntri ka tnat jngohkai ka Jylla u Bah Paul Lyngdoh ha ka Sngi Palei bad phah katto katne ki jingmut kynthup ka jingtyrwa ban don noh ki ‘tourist police’ ha kaba u Myntri Rangbah u la sngewdei ïa kane da kaba ai jingmut lang ban buh da ki samla na ki shnong bad ki dei ban long kiba la shah hikai pyntbit ka ban myntoi ïa ki trai Jylla bad shngaiñ ruh ki nongjngohkai haba ki leit sha ki jaka jngohkai bapher bapher.
Ka MRTF ka dei ka kynhun jong ki nongpynïaid ïa ki jaka jngohkai, ki ïingbasa, kiba pynïaid kali, kiba ïalam lynti ïa ki nongjngohkai nalor ki nongkitkam shnong bad kiwei ki seng kiba donbynta ban kyntiew ïa ki kam jngohkai.
Kane ka jingai jingmut ka la wan hadien ka jingjia shah pakhang ki nongjngohkai ha thaiñ Umtyngar ha ka kyrteng ka MRSSA, 2016 da ki dkhot ka HNYF.
Ki nongjngohkai kiba shah pakhang lynti ki dei kiba thmu ban leit sha ki jaka jngohkai ha thaiñ Sohra bad kiwei kiwei ki jaka jngohkai ka thaiñ Riwar Mihngi.
Haba kren sha ki lad pathai khubor hadien ba la dep ïakynduh ïa u Myntri Rangbah bad ïa u Bah Paul, u nongïalam ka MRTF u Bah Allan West Kharkongor u la ong ba la ïakren shibun ki mat kiba dei na ka bynta ka jinglong shngaiñ ki jaka jngohkai bad jingshngaiñ ki nongjngohkai kiba wan shane ban leit peitkai ïa ki jaka jngohkai kiba itynnat kiba don ha kylleng ka Rilum Khasi Jaiñtia namar ka kam jngohkai ka dei kaba la pynim ïa kiba bun naduh kiba don ïa ki ïingbasa, kiba die jingdie, ki nongpynïaid kali bad ki nongpeit ïa ki jaka jngohkai nalor kito kiba ju long ki nongleit ïalam (tour guide) ïa ki nongjngohkai.
Haba sngewkhia halor ka jingjia ha Umtyngar dang shen, ki nongïalam ka MRTF ki la kyntu ïa ka Sorkar Jylla ba kan shimkhia ïa katei ka kam ym tang kaba la jia ha Umtyngar hynrei kham ha shwa kane ruh ka la don ka jingjia ha Shillong bad Ri Bhoi kaba la pynsheptieng ïa ki briew ba kin wan kai sha ka jylla Meghalaya.
U Bah Allan u la ong ba ka dei ka kamram jong ka sorkar jylla ban pynthikna ba ki nongjngohkai kin sngew shngaiñ haba ki rung ne leit sha kylleng ki bynta jong ka jylla Meghalaya kiba dei ki jaka jngohkai pyrthei.
U la ong ba ki nongjngohkai haba ki thmu ban leit sha kano-kano ka jaka ki wad jingtip bha shwa shaphang ka jingshngaiñ bad ka jingbiang ki jaka sah namarba ka la long ka jingïakop hapdeng ki Jylla bapher bapher ban khring ïa ki nongjngohkai pyrthei da kaba pynbiang ïa ki jingdonkam jong kiba wankai naduh ka rukom long ka bam bad kiwei kiwei.
Ka MRTF ka kren shai ba na ka bynta kiba pynïaid ïa ki kam jngohkai, ka jingdonkam kaba hakhmat eh ka dei ka shongsuk shongshngaiñ bad ka dei ka kamram ka Sorkar ban peit ïa kane namar ka kam jngohkai ka kiew tang lada ki nongjngohkai ki hun bad shngaiñ haba ki leit sha ki jaka jngohkai kiba ki kwah ban leit.
Haba ai jingmut ban pynbha ïa ka jingpynïasoh ban suk ka leit ka wan jong ki nongjngohkai, ka MRTF ka kyntu ïa ka Sorkar Jylla ban pynheh ïa ka Kad Liengsuiñ ha Umroi namar ki nongjngohkai ruh ki mad jingeh namar ka Meghalaya ka dang shaniah tylli ha ka kad liengsuiñ ha Guwahati.
U Bah Allan u la pynpaw ka jingkmen haba ka Meghalaya High Court ka la pynmih ka jingbthah ïa ka sorkar jylla, sorkar pdeng bad ka Airport Authority of India ban peit ba ki liengsuiñ kiba biang kum ka A-320 kaba lah ban kit 180 ngut ki briew ka dei ban wan ha Umroi Airport ha kaba u Myntri Rangbah u la batai ïa ki sienjam bad jingshimkhia bad ka Sorkar Pdeng namar donkam ïa ki liengsuiñ ban pynïasoh ym tang bad ka nongbah Kolkata na Umroi hynrei bad kiwei ki nongbah kum Mumbai, Chennai, Bangalore bad Delhi.
La ai jingmut ruh ban buh da ki bor pahara ha ki jaka jngohkai kiba la dep ban ithuh kum ha Sohra, Dawki bad Amlarem ha kaba yn don da ki tourist police.
“U Myntri Rangbah u la pdiang sngewbha ïa kine ki jingai jingmut bad ka tnat jngohkai kan ïaid shakhmat ban pynkhreh ïa kane ha kaba u Myntri Rangbah u la sngewdei ruh ban donbynta lang ki samla na ki shnong. Ngi ruh ngi la ai jingmut ban shim lang ka jingkyrshan na ki Village Defence Party (VDP) ha kaba ngi la banjur ba ki samla ki ban long kum ki Tourist Police ki dei ban shah hikai pyntbit kumba long ki Tourist Police ha Thailand bad Singapore” la bynrap u Bah Allan.
Kiwei pat ki jingai jingmut ki long ban pynlong bunsien ïa ki jingpynsngewthuh shaphang kumno ban ïadei bad ki nongjngohkai la ha ka rukom kren, bad ban nym shim kabu ïa ki da kaba hikai pyntbit ïa ki tari muluk.
Shuh shuh la kyrpad ruh ïa ki seng bapher bapher bad lada don kano-kano kaba dei shaphang ki kam jngohkai ban khot ïa ki kynhun kiba pynïaid ïa ka kam jngohkai na ka bynta ban ïasyllok khnang ban nym mih jingeh namarba lada don ka jingeh ha Jylla kan ktah lang pat ha kiwei ki Jylla ruh.
