Shillong, Nailar:
Ka jingailad biang jong ka Sorkar ïa ki nongrep ban pyndonkam ïa ka sboh khleh dawai khamtam ka Uria, DAP, MOP, SSP bad kiwei kiwei lyngba ka tnat ka rep ka riang bad ka jingai jingïarap ne ka ‘subsidy lyngba ka tnad Co-operation ka la long ka jingkmen kaba khraw bha ïa ki nongrep-nongriang jong ka Jylla baroh kawei namar ba ha u snem 2014, ka la don ka jingshah pynsangeh ha ka ban pyndonkam ïa ki dawai sboh hynrei ha ka 9 tarik u Nailar 2022 pat, ka Sorkar ka la pyrkhat biang na ka bynta ki nongrep ban ailad ba kin pyndonkam da ki dawai sboh.
Hynrei hapdeng kine kiei-kiei baroh, ka la pynlyngngoh pat ïa ki nongrep-nongriang namar ba ka jingpynpoi ïa ki dawai sboh kam pat biang satia.
Haba ïoh ban ïakren bad u Bah Egenstar Kurkalang u ba dei uwei na ki nongtrei mon sngewbha bad u ba ju don bynta ruh bad ki nongrep-nongriang, u la ong ba ka mat u nongrep ka dei ka mat kaba ki ju mad jingeh na ka por sha ka por kaba la bun tylli ki snem mynta.
U la ong ba ka jingailad biang jong ka Sorkar ban pyndonkam da ki dawai sboh ne ki ‘chemical fertilizers’ ka la long ka jingkyrkhu ïa ki nongrep, hynrei ka jingbym biang ïa ka jingpynpoi ïa ka dawai sboh bad ka ïew ban pynïaid ïa ki mar-rep ka la long pat ka jingeh kaba khraw kaba kum ki nongrep ki mad namar ba bunsien kum ki nongrep haba ka por thung ka lah dei hynrei ka dawai sboh pat kim pat ïoh.
“Hynrei hapdeng jong kata na kaei ka daw ngim tip ba kumba ka long mynta hi ka supply kam pat biang bad kam pat da ïaid ryntih bha ha ka rukom kaba dei bad ki dang bun ki nongrep kiba lah dei ka por thung hynrei dang sahteng”, ong u Bah Kurkalang.
Shuh shuh u la ong ba ym tang katta hynrei kaba sngewkhia ka long ba ka Sorkar ka la ong ba yn ïaid da ka ‘Organic’ ne ban pyndonkam da ka sboh kaba ym shym la khleh dawai da kaba pynkhreh ruh ïa ka ‘Organic Mission’ bad wanrah ïa ka Meghalaya State and Natural Farming Policy, 2023.
U la ong ba ka jingbym don kino-kino ki jinghikai ne ki jingpynshai kaba na ka liang ka tnad ka dei ban ai sha ki nongrep ka long kaba sngewsih namar kane ka pynishai ba ka Sorkar kam shym la don shisha ïa ka jingthmu ban hikai ïa ki nongrep ban pyndonkam ïa ka jingrep ‘Organic’ bad lada kam don ka jingïatreilang kaba shimkhia shisha na baroh arliang khamtam na ka Sorkar bad na ki nongrep ka mut kan nym don kano-kano ka jingseisoh.
“Ha kaba khadduh kan shu long pynban tang ka jingshah kynnoh iwei ïa iwei ba ka tnad kam trei bha ba kam ai jingshai ba u nongrep um kohnguh, kan wan kum kita na kata ka daw khnang ba ka Organic Mission kumba la buh da ka Sorkar Pdeng ba la kumno-kumno ha u snem 2030 ter ter ba ka Ri India kan wanrah ïa kata ka Ri kaba yn ïoh ïa kine ki jingbam kiba pyndonkam da ki sboh mariang ne ka rukom rep kaba ym khleh dawai sboh kan long kaba jop”, ong u Bah Kurkalang.
U la ong ba ka long kaba donkam ban don ka jingïatreilang hapdeng ka tnad Sorkar bad ki nongrep ban hikai bad wanrah ïa kata ka jingrep ‘Organic Farming’ hynrei kaba kongsan eh ka dei sa ha ka ïew ïadie-ïathied namar kumba ka long mynta ka ïew ka shem jingeh bha ha kane ka thaiñ namar ba kam pat don kata ka rukom treikam ka ban pynbeit bad pynïaid beit ïa ka iew kaba biang na ka bynta u nongrep bad ka rukom pynïaid ruh kaba biang.
Da kaba ong ba ki soh kiba pynmih napoh kane ka jylla kiba pyndonkam da ka sboh kaba ym khleh dawai ki long kiba bang bad u la ong ruh ba u ngeit skhem ba lada ka Sorkar ka shimkhia ha ka rukom kaba dei ban pyndonkam da ka sboh khlem khleh dawai kan wanrah ïa ka ïew kaba ïaid bha.
U la ong ba wat la ka Sorkar Pdeng ka la wanrah ïa ka Mission Organic Value Chain Development for North East Region (MOVCD-NER) na ka bynta ki nongrep hynrei haduh mynta ki nongrep kim don jingtip satia halor kane ka Mission bad wat ïa ka Policy kaba la wanrah da ka Sorkar ruh, ki nongrep kim shym lah tip eiei nalor kata wat ïa kiwei-kiwei ki lad jingïarap ruh kiba kum ki nongrep ki dei ban ïoh hynrei kim shym la tip bad kum ki paidbah ki lah sah ha ka umdum lehse, katto-katne ngut kiba smat ban leit mih sha ka tnad ki don jingtip halor kane hynrei u ba bun hi u paidbah um pat don kano-kano ka jingtip lane kata ka jingshai halor kine ki jingdonkam
U la ong ba lada ki paidbah kim don jingtip ne jingshai halor kane ka Mission, ka mut baroh ki jingthmu jong ka Sorkar kin sah ha ka umdum bad ha kaba khadduh, ka jingduhnong ka dei hi ïa u paidbah bad khamtam eh ïa ki nongrep ka jylla.
“Na ka liang jong ka Sorkar ka dei ban shimkhia bha ïa kane ka rukom pyndonkam ïa kane ka Organic Farming khamtam ïa ki lad jingïarap kaba ka theh da ka Sorkar Pdeng ïa ki jylla shatei lam mihngi jong ngi baroh kawei lyngba ka Organic Mission and Value Chain Development for North East Region (MOVCD-NER)”, bynrap u bah Kurkalang.
