Babu Kular Khongjirem
Ka jingkoit jingkhiah ha ka met ka phad bad ha ka bor pyrkhat pyrdaiñ (mental health) ka long kawei na ki atiar ka jingkyrkhu ba kordor eh ba U Blei u la ai ïa ngi ki briew. Ki briew kiba koit ba khiah ki lah ban jop ïa kiba bun bah ki jingeh, ki diengpyngkiang (challenges) ha ka jingim jong ki. Ki lah ruh ban sngewthuh kham bha (understand better) ïa la ka jong ka jingduna (self weakness) ha ki kam bad ki kamram ba la bynshet ha ki ban leh. Ki lah ruh ban trei kham bha (work better) bad ki kham lah ruh ban noh synñiang (contribute more better) ha ka imlang sahlang (society) ne ki shnong ki thaw bad ka ri bad ka jaidbynriew baroh.
Ki briew pat kiba duna ka bor pyrkhat pyrdaiñ (abnormal people), lah ban tip ne ithuh na ka jingthut bad jingpynwit (disturb) ïa ka kam ka jam bad ka bor jingmut jingpyrkhat jong ki hi. Lah ruh ban ithuh bad sngewthuh na ka jingsngew bapher ha ka ktien ka thylliej ba ki kren ne na ka rukom leh, rukom kren (the way they act). Ka rukom leh bad rukom pyrkhat jong ki kan pher bak-ly-bak na kito kiba biang ha ka pyrkhat pyrdaiñ (good mental health).
Shisien ba ki briew ki biang ha ka bor pyrkhat pyrdaiñ, ki lah ruh ban shim ïa kino kino ki rai kiba dei, kiba biang bad ba shisha (take the right decision). Ka don ruh ka jingsuk ka mynsiem (peace in mind), ka jingsuk ha ka jingim ba man la ka sngi (peace in daily life) jong ki. Ka kam ka jam kin ïaid beit ïaid ryntih kumba ki mang ne thmu.
Ki briew kiba koit ba khiah ha ka bor pyrkhat pyrdaiñ ki tip bad sngewthuh biang-biang ban pynïaid beit ïaid ryntih ïa ki kam ki jam. Ki lah ruh ban synshar ïa lade (self control) ha kaba leh ne trei janai ïa kano kano ka kam ha ka rukom kaba dei bad ba shisha (right direction). Ki lah ruh ban synshar ïa ka jingsngew (emotion) ban lait na kano kano ka rukom pyrkhat bam jakhluit (emotion) kaba lah ban ïalam bakla ne poi sha ka jingsniew hadien habud.
Shisien ba ki koit ki khlaiñ ha ka bor pyrkhat pyrdaiñ, kata, ki koit ki khiah ruh ha ka met ka phad (physical health). Ki tbit bad janai ruh ha ka bor pyrkhat mynsiem (spiritual thinking). Ki lah ruh ban pynïadei bad pynïajan bad kino kino ki para briew (social relation), la ki long kiba ïajan ne kiba ïa jngai kampher satia. Ki nang ban pynïadei bad kiba stad ne kiba biej ruh kumjuh. Ka pyrthei mynta ka donkam eh ïa ki briew kiba koit ba khiah ha ka bor pyrkhat pyrdaiñ khnang ban ïaid beit ïaid ryntih ki kam ki jam baroh kumba la thmu ne angnud. Hynrei, lada don pat bun kiba bthi ne bym koit bym khiah ha ka jabieng jong ki, ka pyrthei kan long sa tang da ki kynrum-kynram (full of chaos and confusion), ka jingim ha kane ka pyrthei ruh kan long kaba dap da ka jyrwit- jyrwat bad ïaid kynriang lut ki kam ki jam kat shaba leit bad kat shaba phai.
