Da ka dorkhas halor shi khung ki jingdonkam, aiti ka JHADC sha u Bah Sniawbhalang

Ha ki jingïakren, na ka liang ka JHADC ka la pynpaw halor katto-katne ki mat kiba kongsan, kata ban ïoh jingshai halor ka jingsam ïa ka bhah khajna.

Jowai, Jymmang 25

Ka Jaiñtia Hills Autono-mous District Council (JHADC) ka la aiti ïa ka dorkhas kaba bniah sha u Symbud Myntri Rang-bah ka jylla u Bah Sniawbhalang Dhar ha ka jingïalang kaba la long ha Shillong ha ka 23 tarik Jymmang.

Ka dorkhas ka la kdew halor ki mat kiba kongsan kiba ktah ïa ka synshar-khadar jong ka Council bad ïa ka bha ka miat jong ka thaiñ Rilum Jaiñtia. Ha kane ka jingïalang la ïadon lang ruh u Myntri Sorkar Bah Comingone Ymbon bad u Bah Kyrmen Shylla lem bad kiwei ki MLA na Rilum Jaiñtia.

Kane ka jingïalang ka dei ka jingbuddien ïa kaba la dep long ha Jowai ha ka 21 tarik Jymmang ïa kaba la pynïaid da u Myntri Rangbah ka Jylla u Conrad K Sangma bad kaba pynleit jingmut halor ki rukom treikam kiba neh ban pynthikna ïa ka jingbiang ha ki kam pisa pilaiñ jong baroh lai tylli ki Autonomous District Councils (ADC) ha ka jylla.

Hadien ka jingïalang, u Chief Executive Member (CEM) ka JHADC, Bah Thombor Shiwat u la pynpaw ka jingsngewnguh ïa ka jingshimkhia bad ka jingkut jingmut jong ka Sorkar na ka bynta ban weng ïa ki jingeh kiba ka Council ka ïakynduh.

Ha ki jingïakren, na ka liang ka JHADC ka la pynpaw halor katto-katne ki mat kiba kongsan, kata ban ïoh jingshai halor ka jingsam ïa ka bhah khajna.

Ka Council ka la pynpaw ïa ka jingsngewkhia kaba jur halor ka jingbym ïoh ïa ki challan na ki bai marpoh khyndew namar ïa ki rukom siew la pynlong pdeng ha ka Directorate of Minerals Resources, Shillong. Kane ka jingkylla ka la ong ba ka la pynsah umdum ïa ka JHADC ha kaba ïadei bad ki jingkheiñ ba shisha halor ka jingdon ki marpoh khyndew ba la sei bad halor ka bhah kaba dei hok jong ka na ka jingmih khajna.

Ka JHADC ka la kyntu ruh ïa ka Sorkar Jylla ban ai jingkheiñ halor ka bhah jong ka na ka jinglum khajna na ka jingkheiñ ba ïoh lum baroh ha ka jaka ban ai hadien ba la dep ot noh ka ban pyni ïa ka rukom lum khajna kaba khuid bad suba.

Ka Council ka kyrpad ïa ka bhah na ki khajna ba la lum lyngba ki ‘incidental’ challan ba la pynmih da ka tnat Mining and Geology ïa kaba mynta kam pat ïoh satia.

Da kaba kdew ba ki dor jong ki marpoh khyndew ki dang sah kumjuh mynta la bun bun snem, ka JHADC ka la khot ruh ïa ka jingpynkylla ïa ki dor ki mur khnang ban pynbha ïa ka jingïoh lum khajna.

Nalor kata, ka Council ka la pynpaw ruh halor ka jingjyllei ka jingkit beaiñ ïa ki marpoh khyndew sha ki karkhana pynmih dewbilat ha East Jaiñtia Hills, da kaba tyrwa ban buh ïa ki khyrdop peitngor ba kyrpang ha ki jaka rung jong kawei-pa-kawei ka karkhana. Kine ki khyrdop kin peit bniah ïa ka jingtuid jong ki marpoh khyndew, ban pynthikna ïa ka jingbud ryntih ïa ki kyndon ba ïadei bad ka mariang bad pynjari ïa ki kyndon khajna bad ka jingai laisen.

Ban pynbeit ïa ka jingeh halor ka jingpynslem ban siew ïa ki tulop, ka Council ka la kyrpad ïa ka Sorkar Jylla ba kan pyllait T.10 klur man u bnai bad ïa kaba yn pynïabiang lyngba ki jingsiew ba manla ka lai bnai na ka khajna lyngba ki marpoh khyndew na ki khajna kali.

Ka Council ka la ban jur biang halor ka jingdawa ban kynthup hapoh ka jingpeit jong ka Finance Commission of India khnang ba kan pynlah ïa ka Council ban ïoh pdiang beit-beit ïa ka song pisa bad ban pynïaid ïa ki kam pynroi kiba don jingmut ha ki jaka kiba hap hapoh ka Sixth Schedule.

Da kaba kdew ïa ki jingduna ïa ka bor bishar katkum ki aiñ shna ïing Meghalaya Building By-Laws, 2021, ka JHADC ka la kyrpad ruh ïa ka Sorkar ban pynbeit thymmai ïa u pud u sam jong ka Jowai Master Plan bad ban pynkhreh ïa ka Master Plan na ka bynta ka Khliehriat khnang ban kyntiew ïa ka jingmih khajna kaba ïadei bad ki jingtei ïing.

Ka Council ka kyrpad ruh na ka bynta ban pynneh biang ïa ka Grant-in-Aid katkum ka Grant No.35, kaba kham mynshwa ka kyrshan ïa ki ïew ki hat ha ki jaka nongkyndong bad ki tnat enforcement hynrei ïa kaba la pynsangeh noh mynta la bun bun snem.

Ka JHADC ka don bun ki jaka kiba itynnad kiba lah ban pynlong kum ki jaka jngohkai pyrthei hynrei ka duna pisa na ka bynta ban pynroi ïa ki. Kumta ka la kyrpad ïa ka jingïarap pisa ba kyrpang na ka Sorkar ban pyndonkam ïa kane ka sienjam.

Kumjuh, ka Council ka la kyntu ïa ka Sorkar Jylla ba kan ai ka jingmynjur ïa ka jingthmu ban pynkylla ïa ka Rule 124, ka ban ailad ban ïasam mar katjuh ka jinglut jingsep ha ka Election MDC hapdeng ka Council bad ka Jylla. Ka jingtyrwa halor kane kaba la ai naduh u snem 2018 ka dang sahkut ha ka tnat Aiñ bad Pla Tyngka.

Na ka liang u CEM u la kyntu ïa baroh ki MLA na Rilum Jaiñtia ba kin shimkhia ban buddien halor kine ki jingdawa bad ka Sorkar. “Ka Council jong ngi ka ïoh ka jingkyrshan kaba khlaiñ lyngba ka saiñ pyrthei ban weng ïa kane ka jingeh ha ka liang ka pisa tyngka bad ha ka synshar ka khadar. Ngi kyrmen skhem ba lyngba ka jingkyrshan lang ka jong phi, ka jingkylla kaba shisha kan wan urlong,” u la bynrap.