Dr Manisha Verma, Additional Director General (Media), Tnad ka Koit ka khiah, Sorkar India
Ha ka World Health Assembly kaba dang shu kut shen ha Geneva, ka jingpynbna ïa ka jingpynskhem ba ka India ka lait na ka jingpang trachoma da ka World Health Organization (WHO) ka bym dei tang ka jingjop jong ka koit ka khiah ki paidbah; ka long ka jingpynshisha ïa ka bor jong ka jingkut jingmut ka ri kaba ïatylli. Kane ka jingjop, kaba la kha naduh ki phew snem jong ki jingpyrshang ba radbah ha ka jingkhuid jingsuba, bad ka jingpynsngewthuh, ka ai ïa ka jingthmu kaba pynhun kumno ka India mynta ka ïakhun pyrshah ïa kawei pat ka jingpang kaba la hyndai, ka tuberculosis (TB). Hooid, ki jingsawa jong ka jingjop ïa ka trachoma ki sawa jam ha ka jingthmu jong ka ri ban ïoh ïa ka TB-Mukt Bharat.
Kumba ka jingpeit bniah kaba ïaineh ha ki nongrim ba kongsan jong ka koit ka khiah ki paidbah ka la pynskhem ïa ka jingïaleh pyrshah ïa ka jingpang trachoma, ïa ka thma kaba mynta pyrshah ïa ka TB la pynlong da kajuh ka jingthmu, bad kaba kongsan, ka Jan Bhagidari kaba la rung jylliew bha – ka jingïashim bynta jong ki briew – ka rukom pyrkhat. Kane kam dei tang ka jingkren; ka dei ka nongrim jong ka rukom treikam jong ka Sorkar. Ka jingïalap ban pynduhjait ïa ka TB kaba dang shen kaba 100 sngi ka ai ka jingpyni kaba shai bha ïa kane ka jingkut jingmut. Ka jingheh jong kane ka kam, ha kaba la peit bniah ïa 12.97 klur ngut ki briew bad la ithuh palat 7.19 lak ngut ki nongpang TB, ka long kaba phylla.
Hynrei, kaei kaba pynïapher shisha ïa kane ka jingpyrshang ka long ka jingkut jingmut ban pynduh pyndam ïa ki dak jong ka TB ha ka imlang-sahlang. Ka jingpynlong 13.46 klur ki “Ni-kshay Shivir”, lane ki jaka peit bniah bad pynsngewthuh paidbah, ka kren shibun shaphang ka jingithuh ba ka jingsumar kaba treikam kam sahkut tang ha ka jingai dawai, ka kynthup ïa ka jingpynduh jait ïa ka jingpeit beiñ, ki jingngeit bakla, bad ki jingtip ba bakla.
Ka Jan Bhagidari, ha ka jinglong jingman jong ka jingpynduhjait ïa ka jingpang TB, ka dei ka kam kaba bun bynta. Ka dei ka jinglong jingman kaba kyrshan ïa ka jingaiti lut jong ki nongtrei ka koit ka khiah ha ka imlang-sahlang kum ki ASHA bad ki nongtrei Anganwadi, kiba long ka jaka ba kordor tam ban don jingïakren ha ki shnong ba jngai. Ki dei ki riewshlur bym paw pyrthei kiba ithuh ïa ki jingpang ba lah ban ïoh, pynthikna ïa ka jingbud ryntih ïa ka jingsumar, bad ai jingkyrshan ba kongsan ha ka bam kaba tei. Da kaba tei halor kane ka nongrim, ka jingpyndonkam ïa ki jingdon jingem da ki kynhun self-help group ha ka thaiñ, ki seng treimon sngewbha, bad ki seng kiba pynshong nongrim ha ka jingngeit ka pynkhlaiñ shuh shuh ïa kane ka jingpyrshang ba la ïalam da ka imlang sahlang da kaba seng ïa ki rynsan ba kongsan ban kyrshan ïa ki nongpang.
Hynrei ha shwa ba ki nongtrei kin jam sha ka kam, la dep ban pynkhreh da ka rukom pynphriang khubor kaba thymmai jong ka India. Ka jingpyrta kaba sngewtynnad na ka bynta ka campaign kaba 100 sngi, ‘Jan Jan Ka Rakhe Bhyaan, TB-Mukt Bharat Abhiyaan’, kam dei tang ka jingpynkylla ktien kaba stad; ka dei ka jingpyrta jong ka ri, kaba sawa ha kylleng ki telebishon, ki radio, bad ki jaka paidbah ha ki ktien ba bun jait jong ka thaiñ. Ïa kane ka jingpynsngewthuh kaba bniah la pynkhlaiñ da ka mon saiñ pyrthei kaba khlem artatien, ha kaba ki kyrdan ba ha khlieh duh jong ka Sorkar, kynthup ïa u Myntri Rangbahduh, ki ïai bteng ban ïaleh ïa ka jingkiew jong ka ri India. Bad hapoh ka jingpeit jong u Myntri ka Koit ka Khiah, ka rukom treikam “ka Sorkar baroh kawei”, kaba kyntiew ïa ki jingïatreilang ha kylleng ki tnat bad ki jingpyrshang ba radbah ha ka kyrdan jong ka jylla, ka pyni ïa ka jinglong ba ïatylli jong ka ri.
Ka lad pathai khubor kum ka nongïatrei lang ha ka koit ka khiah ki paidbah
Ka bynta jong ki lad pathai khubor ha kane ka jingpyrshang kaba khraw ka long kaba donkam eh. Da kaba pynpaw pyrthei ïa ki jingïarap jong ka Sorkar, ki skhim ïada ïa ka imlang sahlang, bad ki khana kiba ai mynsiem jong ki sienjam ba la ïalam da ka imlang sahlang, ka kyntiew ïa ka jingshaniah jong ki paidbah bad ka pynshlur ïa ki riew shimet ban mih shakhmat na ka bynta ka jingsumar. Kane ka rukom treikam, kaba pynshong nongrim ha ki briew ka shem ïa ka jingpynpaw kaba jylliew ha ka sienjam ba thymmai jong ka Ni-kshay Mitra. Ka jingpynbna paidbah ha ki lad pathai khubor shaphang ki sakhi jong ka Indian Council of Medical Research kiba pynïadei ïa ka jingbam kaba tei bad ki jingmih na ka jingsumar ïa ka jingpang TB ka la wanrah ïa ka jingshimkhia ïa ka kam ha ka imlang sahlang, kaba la wanrah ïa ki kompeni, ki seng treimon sngewbha, ki riew shimet, bad wat ki khynnah ruh shakhmat ban long ki Ni-kshay Mitra. Ka jingsam palat 3.06 lak ki jingbam sha ki nongpang TB bad ki bahaïing jong ki da palat 1.05 lak ki Ni-kshay Mitra ha kane ka campaign kaba 100 sngi ba la dep ka pynpaw shai ïa ka jingktah jong kane ka rukom treikam ha ka shnong ka thaw.
Katba ka India ka nang stet sha ka TB-Mukt Bharat, ka jingïatreilang kaba ïai bteng hapdeng kine ki nongpynkylla ba kongsan bad ka jingngeit jong ka Jan Bhagidari kan long kaba kongsan tam. Ka bor ba ïatylli jong ki ban pyntip, ban ai mynsiem bad ban trei ïa ka kam ka long shisha ka spah kaba khraw tam jong ka ri India. Da kaba pyndonkam hok ïa ka teknoloji, kyntiew ïa ki buit pynïadei kiba thymmai, bad pynkhlaiñ ïa ka jingïadon bynta lang jong ki paidbah, ka India kam dei tang kaba ïaleh ban pynduh ïa ka jingpang; ka dang thaw ïa ka imlang sahlang kaba koit ba khiah, kaba kham ïatreilang ha kaba uwei pa uwei u nongshong shnong u tip, uwei pa uwei u nongpang u ïoh jingkyrshan, bad ha kaba ka TB, shisha, ka kylla long ka jingpang kaba sah ha tang ki jingkynmaw.
