Kam dei tang ka jingtei – ka dei ka sakhi ba im ka jinglong kyrpang jong ngi: Conrad

Ha kane ka jingïalang plie, la don lang u Myntri ka tnad Arts & Culture, Bah Paul Lyngdoh, bad Myntri ka tnad bording, u Abu Taher Mondal.

Shillong, Jylliew 25

U Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K. Sangma ha ka Sngi Balang u la plie ïa ka ‘Williamson Sangma Meghalaya State Museum’ kaba la pynbha bad pynthymmai ha phyllaw jong ka U Soso Tham Auditorium, Shillong.

Ha kane ka jingïalang plie, la don lang u Myntri ka tnad Arts & Culture, Bah Paul Lyngdoh, bad Myntri ka tnad bording, u Abu Taher Mondal.

Ïa kane ka Museum la shna pynwandur thymmai ban pyni ïa ka rukom long katkum ka juk stad ba mynta ha ryngkat ka teknoliji ba kynthup ïa ki jingpyninam ‘QR’ bad ‘digital’.

U Myntri Rangbah u la pynpaw ba kane ka sienjam ka dei shi bynta jong ka jingthmu kaba ïar ban rakhe, ban buh jingthoh, bad ban pynneh-pynsah ïa ka pateng kolshor ba riewspah jong ka Jylla, ha kajuh ka por ban kyntiew ïa ka ïoh ka kot kaba neh.

“Kam dei tang ban pynneh-pynsah ïa ka jinglong kyrpang jong ngi. Ka jingkylli kaba kham kongsan ka long ba kumno ngin kham pynthymmai, kumno ngin pynrung ïa ka pateng kolshor jong ngi bad pynkylla ïa ka sha ka ïoh ka kot ha lade,” u la ong.

U Sangma u la pynbna ba ka tnad pule-puthi kan sa pynmih ruh ïa ki jingbthah na ka bynta baroh ki khynnah pule ba kin hap leit jngoh beit ïa kane ka jaka, da kaba ban jur halor ka jingdonkam ban pynrung ïa ka jingsngewthuh bad jingsngewnguh halor ka kolshor ha ki samla.

Ban pynïar ïa kane ka bynta, yn sa pynïeng ïa kiba kum kine kijuh ki Museum ha ki jaka bapher-bapher jong ka Jylla, ka ban sdang na Tura. La dep ruh ban pyrkhat ïa ki jingpynwandur na bynta kine ki projek thymmai ha kiwei pat ki distrik ‘Headquarter’.

U la pyntip ba lyngba ka Chief Minister’s Research Grant (CMRG) la sdang ban wad bniah halor ki bynta bapher-bapher jong ka kolshor bad ka roi ka par.

U la pynpaw ba ka jingkhmih bniah ïa ka jingwad jingtip ka la pyni ïa ki jingkylla kiba sngewtynnad, ba kynthup ka jingpynmih ïa ki tiar pynkylla ktien bad ki tiar pynsawa sur katkum ka AI na bynta ki ktien trai-ri, ka jinglap biang bad jinglum thup ïa ki jingthoh jong 71 tylli ki jingïalehkai tynrai jong ki Garo, bad ka jingwad bniah ïa ki kam jngohkai pyrthei jong ki pateng mynbarim ha Ri-lum Garo, ryngkat ki mawbynna hyndai kiba lah ban dei naduh u snem 1200 B.C.

“Ïa kine ki jinglap yn sa lum thup ha ka dur ki kot lyngkdop kiba lah ban ïoh da ki paidbah bad ki kot pule, ka ban pynkhlaiñ shuh-shuh ïa ka jingnang-jingstad kolshor hapoh ka Jylla,” u la ong.

Haba kren halor ka jingpyrshang ka Meghalaya ban pynïaid ïa ka ïoh ka kot kaba thymmai da kaba kyntiew ïa ka seng kam seng jam ha ka liang ka kolshor, u la pynpaw ba lyngba ka prokram ‘PRIME’, la kyrshan ïa ki nongseng kam lajong napoh ka thaiñ ban pynmih ïa ki tiar sah kynmaw lem bad ki tiar shna kti kiba paka.

Halor ka rynsan OTT ba la pynïaid da ka Sorkar, “Hello Meghalaya”, u la ong ba kane ka rynsan ka la kylla long ka atiar kaba kongsan ha ka ban buh jingthoh bad kyntiew ïa ka kolshor, ka put ka tem, bad ka histori lyngba ki phlim, bad kiwei-kiwei lyngba ka lad ‘digital’.

Haba pynpaw ba kawei ka Parish ha Sohra ka dei ka jaka shong neh jong ka snap u Don Bosco Bakhuid – kaba pynlong ïa ka kum kawei na ki katto-katne tylli kiba kum kine ki jaka ha ka pyrthei, u la ong, “Ka Sorkar ka thmu ban kyntiew ïa kane ka jaka sah kynmaw lyngba ka tnad kam jngoh kai pyrthei bad wad ki lad ki lynti ban pynneh-pynsah bad pyni ïa ka sha ki nongwan jngohkai.”

Haba pynkynmaw shaphang ka jingleit jngoh banyngkong jong u ïa kane ka Museum ha u snem 2018, kaba la ai mynsiem na bynta kane ka jingkylla, u la ong, “Ha ka por ba nga leit jngoh nyngkong eh ïa kane ka Museum, nga la sngewsih. Mynta nga sngew sarong ban ïohi haduh katno ngi la poi. Kane ka Museum kam dei tang ka jingtei – ka dei ka sakhi kaba im ïa ka jinglong ba kyrpang jong ngi, ka jingstad bad ka lawei jong ngi.”

Na ka liang u Myntri Rangbah ka Jylla lem bad kiwei-kiwei ki la ïashim bynta ruh ha ka ‘Samvidhan Hatya Diwas’, kaba la pynlong mynta ka sngi, kum ka jingrakhe ïa ka jingdap 50 snem jong ka jingpynjari ïa ka ‘Emergency’ ha ka Ri India. Ha kane ka prokram la pyllait paidbah ruh ïa ka ‘Commemorative Stamp’ halor u Captain Williamson Sangma bad la aiti ïa ka sha ka longïing. Ïa kane ka muhor la pdiang da ka khun khatduh jong u Captain Sangma, ka Rebecca Momin.