Na ka Jingthmu sha ka Jingshisha: Ka Digital India bad ka jingïaid lynti Antyodaya

Hynrei ka la don kawei ka jingkylli: Kumno ka India ka la lah ban ïoh ïa kane ka jingheh, da kaba don ka jingpher kaba khraw ha ka ktien bad ka jaka?

Da u Ashwini Vaishnaw

Ar bnai mynshuwa, nga la ïakynduh ïa kawei ka Myntri jong ka Europe ha Delhi. Ka la sngew lyngngoh ïa ka jingkylla ha ka jingsiew digital jong ka Bharat. Kaba la ktah bha ïa ka, ka long kumno ki briew ha kylleng ka ri India ki siew pisa da kaba pyndonkam da ki mobile phone. Naduh ki shnong rit haduh ki sor bah, baroh-naduh ki nongdie sha haduh ki nongdie dukan-ki la pyndonkam da kaba suk da kaba siew digital.

Hynrei ka la don kawei ka jingkylli: Kumno ka India ka la lah ban ïoh ïa kane ka jingheh, da kaba don ka jingpher kaba khraw ha ka ktien bad ka jaka?

Nga la pyni ïa ka lut T.500. Ki kyntien ‘San Spah Tyngka’ ki paw ha ki 17 tylli ki ktien. Ïa kane ka jingïar la pynïasoh da u nongïalam ba don jingthmu jong ngi da kaba pyndonkam ïa ka teknoloji.

Dei kane ka mynsiem jong ka jingai bynta lang kaba batai ïa ka rukom treikam jong ngi ha ka liang ka teknoloji ruh kumjuh, kaba pynpaw ïa ka jingmut jingpyrkhat ba kongsan jong u Myntri Rangbahduh jong ngi. Ka jingai bynta lang ïa baroh ban ïoh bad tei ïa ka teknoloji ban treikam na ka bynta baroh.

Naduh ki jingpynbna shaphang ki jingsiew ha ka tynhung ha dukan haduh ki jingpynthikna SMS mardor, la tei ïa ka rukom treikam khnang ba kan long kaba khlem jingeh bad kaba beit. Ka BHIM ka trei ha ki 20 tylli ki ktien, ka UMANG ha ki 13 tylli ki ktien-baroh ki pynpaw ïa kajuh ka mynsiem ban kynthup lang ïa baroh.

Katba ngi dang rakhe ïa ka jingdap 10 snem jong ka prokram Digital India, kane ka jingkylla ka long kum ka nuksa kaba sngew sarong.Ngi la ïaid lynti jngai, bad ki lad ki lynti jong ngi ki long kiba khraw.Ka jingphohsniew ban ïoh ïa ka Antyodaya – ban poi sha baroh ki briew da ka burom bad ka lad – ka ïai bteng ban ïalam ïa ngi.

India Stack

Ka jingïaid lynti ka la sdang da ka jingmut kaba shai kaba la pynpaw da u Myntri Rangbahduh Modi shiphew snem mynshwa – ban tei ïa ki lad jingïarap digital kiba ïadei bad ka jingbun briew kiba shakri ïa baroh, ym tang ïa ki katto katne. Kane ka la wanrah ïa kata kaba ka pyrthei mynta ka ithuh kum ka India Stack.

Ha ka bynta kaba kongsan ka don ka Aadhaar, ka rukom pynithuh ïa ki briew kaba heh tam ha ka pyrthei. Ka ai ïa ki 1.4 billion ki briew ïa ka jingithuh digital kaba kyrpang. Man la ka sngi, palat hynñiew klur tylli ki jingpynshisha Aadhaar ki jia, kaba plie lad ban ïoh ïa ki jingshakri kiba kongsan da ka jingsted bad jingshaniah.

Ka UPI-ka jingpynmih thymmai kaba la pynmih ha la ka jong ka ri-ka la pynkylla kumno ki jingpynïaid pisa ki ïaid ha kylleng ka Bharat. Naduh ki nongdie jingdie rit haduh ki kam kiba heh, baroh ki pyndonkam ïa ka da kaba suk. Palat 60 klur tylli ki jingsiew UPI mynta ki jia ha ka shi sngi. Kane ka pyni haduh katno ki jingsiew digital ki la rung jylliew ha ka jingim ba man ka sngi.

Ka DigiLocker ka la pynsuk shuh shuh ïa ka jingsynshar bad ka bor jong ki nongshong shnong. Mynta phi lah ban ïoh ïa ki kot ki sla jong phi da kaba suk. La ka long ki laisen ñiah kali, ki kot pule, ne kiwei kiwei ki kot kiba donkam – da ki million ngut ki briew mynta ki rah ïa kine da kaba suk.

Ym don kawei ruh na kine kaba lah ban long khlem ka jingpyndonkam paidbah ïa ki mobile phone. Mynta, jan 90% ki briew jong ka Bharat ki pyndonkam da ki tiar mobile. Ka buh ïa ka bor jong ka teknoloji, beit beit ha ki kti jong ki briew.

Ka India Stack ruh ka ïeng kum ka nuksa ïa ka pyrthei. Ha ka G20, ka India ka la kyrshan ïa ka Digital Public Infrastructure (DPI) bad ka la tyrwa ïa ka jaka buh jingtip jong ki paidbah ha ka pyrthei. Ka UPI ka la don lypa ha ki 7 tylli ki ri, bad bun kiwei pat ki kwah ban pdiang ïa ka. Kaei kaba la sdang kum ka thong ban pynkupbor ïa uwei pa uwei u nong India mynta ka la pynshlur ïa ka pyrthei.

Ka roi ka par kaba kynthup lang ïa baroh

La plie palat 55 klur ki Jan Dhan Account bad T.44 lak klur la ai lyngba ka Direct Benefit Transfer. La pynpoi palat 10 klur tylli ki jingpynïasoh LPG bad ki jingmyntoi ha ka koit ka khiah. La pynurlong ïa kane baroh da ka Jan Dhan-Aadhaar-Mobile (JAM) trinity jong ka Digital India.

Mynta, u nongñiah kali ha Varanasi lane u nongdie marbam ha Mumbai u lah ban pdiang ïa ka jingsiew da ka lad digital. Ka jingjah pisa ha ki skhim ai jingïarap ka la nang duna. Ka jingsynshar ka la long kaba shai bad kaba shisha.

Ka jingsngewlem ha ka jingsynshar ka Sorkar

Ki rynsan digital kum ka MyGov bad ka UMANG ki pynïasoh ïa ki nongshong shnong bad palat 2,000 tylli ki jingshakri Sorkar. Ka e-Sanjeevani, ka lad ai jingsumar telemedicine, ka la pynsuk ban ïakren bad ki 38 klur ngut ki doktor.

Ka Ayushman Bharat Digital Mission (ABDM) ka la thaw ïa ka digital health ID kaba kyrpang na ka bynta uwei pa uwei u nongshong shnong. Palat 79 klur ki Health ID, 6 lak ngut ki nongtrei ka koit ka khiah, bad 60 klur tylli ki kot ki sla ba ïadei bad ka koit ka khiah mynta la pyniasoh lang.

Ka Kanti Devi, na kawei ka shnong ba kyndong ha Bihar, ka la ïoh ban leit wad jingmut na uwei u nongsumar ba kyrpang uba shong ha ka jaka kaba jngai da ki spah kilomitar ha Lucknow- khlem da mih na la ïing. Kum kata ka long ka bor jong ka Digital India-ban wanrah ïa ki jingshakri kiba donkam kum ka jingsumar ha ka jaka ba don u nongshong shnong.

Ki samla bad ki nongrep

Ki lad ai jinghikai digital kum ka DIKSHA, SWAYAM, bad PM eVidya mynta ki poi sha ki million ngut ki khynnah skul ha ki ktien shnong jong ki. Ka Skill India Digital Hub (SIDH) bad ka Future Skills Prime ki pynkupbor ïa ki samla jong ngi da ki jingtbit ha ka AI, Cybersecurity, bad ka Blockchain.

Ki nongrep ki ïoh ïa ki jingtip shaphang ka jinglong ka suiñbneng, ki card jong ka jingkoit jingkhiah jong ka khyndew, bad ki dor ha ki ïew ki hat lyngba ki lad digital. Palat 11 klur ngut ki nongrep mynta ki ïoh ïa ka jingkyrshan ha ka kamai kajih kaba beit lyngba ka PM-KISAN, kaba la pynpoi khlem jingeh.

Kine ki nuksa ki pyni kumno ka teknoloji, haba la tei da ka jingheh bad ka jingïadon bynta lang ha ka tynrai jong ka, ka lah ban wanrah ïa ka jingkylla kaba neh ha ka jingim jong ki briew – ka jingthmu jong ka Antyodaya.

Ka jingtei ha ka jingshaniah

Da ka jingkiew jong ka jingpynkylla digital ïa ka Bharat, la pynkhlaiñ ïa ka rukom treikam jong ka ha ka liang ka jingïada ïa ki kam cyber. Ki jaka treikam kum ka CERT-In, ka lad ïoh jingïarap haba shem ïa ki kam beaiñ kiba ïadei bad ki kam kompiwtor, ka 1930 cybercrime helpline, bad ka Digital Personal Data Protection Act 2023 ki pynpaw ïa ka jingkular jong ka India ban ïada ïa ki hok jong ki briew bad ka jingshngaiñ ha ka data. Kane ka pynthikna ba ki nongshong shnong ki lah ban pyndonkam ïa ki jingshakri digital da ka jingshaniah bad jingsngewskhem.

Ka nuksa kaba khlaiñ jong kane la ïohi ha ka por jong ka Operation Sindoor. Ki tnat jong ngi ki la jop ban ïakhun pyrshah ïa ki kam cyber beaiñ ba bun rukom pyrshah ïa ki jingdon jingem jong ngi.

Ki jingsaiñdur thymmai bad ki startup

Da palat 1.8 lak tylli ki startup bad 100+ tylli ki unicorn, ka Bharat mynta ka don ha ka kyrdan kaba lai ha kaba ïadei bad ki startup ha ka pyrthei. Bun na kine ki startup ki la roi halor ka nongrim jong ki jingdon jingem paidbah hapoh ka Digital India.

Mynta ka India ka shalan ïa ki tiar paidbah Digital, ha kaba ki ri ha kylleng ka Africa, Latin America, bad Southeast Asia ki shim ïa ki rukom treikam jong ka India Stack.

Ka AI Mishon jong ngi ka wanrah ruh ïa ka jingduna dor ha ka high-end computing. Palat 34,000 tylli ki GPU mynta ki don bad 6000 tylli pat ki dang don ha ka jingpynkhreh, na ka bynta ki startup, ki nongwad bniah, bad ki samla pule ha ka dor kaba duna bha haba ïanujor bad ki dor ha kylleng ka pyrthei.

Na ka Telecom sha ki Semiconductor

Ka jingpeit bniah jong u Myntri Rangbahduh Modi ïa ka “Make in India, Make for India, Make for the World” ka la wanrah ïa ka jingkiew kaba khraw ha ka jingshna ïa ki tiar electronic bad ki mobile. Ka jingshna tiar elektrik jong ngi ka la palat ïa ka ` 12 lak klur. Mynta ka ri India ruh ka dei ka nongshalan ïa ki mobile phone.

Ïa kane ka jingroi la kyrshan lang da ka jingpynheh kaba khlaiñ ha ki jingtei telecom. Hadien bun snem, ka BSNL ka la sdang ïohnong biang, kaba la pyni ïa ka jingkylla kaba khraw ha ka kam telecom paidbah. Ka India ka la pynmih ruh ïa la ka jong ka stack telecom tynrai.

Mynta, ka 4G ka don hajan baroh kawei ka ri, bad ka India ka la ïoh ïa ka jingpyntreikam ba stet tam ïa ka 5G ha ka pyrthei. Kane ka nongrim kaba khlaiñ jong ka kam digital ka ïarap ban aibor ïa ka bynta kaba bud jong ka Digital India.

Ka India Semiconductor Mission ka pynkylla ïa ka jingphohsniew jong u chip ba la shna da ka ri India sha ka jingshisha. Ka jingtei ïa ki hynriew tylli ki jaka pynmih semiconductor ka dang ïaid shaphrang. Mynta ka la don ka jingïakhun hapdeng jong ki ban pynmih kloi katba lah ïa u chip ba nyngkong eh ba la shna ha India. Ka dei ka jait jingïakop kaba ngi pdiang sngewbha.

Ka Bharat ka don ruh palat 1,700 tylli ki Global Capability Centre, kiba ai kam ïa haduh 2 million ngut ki briew. Kaei kaba la sdang kum ki jaka treikam kiba pynduna ïa ka jinglut mynta ki wanrah ïa ka jingpynwandur bad ka jingpynmih ïa ki mar na ka bynta ka pyrthei.

Ka lynti nangne shakhmat

Ka prokram Digital India ka la dap 10 snem. La buh ïa ka nongrim digital kaba skhem, ha kaba mynta la tei ïa ka Viksit Bharat.

Ka jingthmu jong ngi ka dang bteng ban long kaba shai-ban pynpoi ïa ki kam digital sha baroh ki bynta, ban kyntiew ïa ka jingnang jingstad ha ka digital, bad ban pynthikna ïa ka jingshngaiñ ha ka kam cyber na ka bynta baroh. Bad khatduh eh pynlong ïa ka teknoloji kum ka paralok ba shisha ha ka jingim jong uwei-pa-uwei u nongshong shnong.

U nongthoh u dei u Myntri Sorkar Pdeng ba dei khmih ïa ki tnat Railways, Electronics & Information Technology and Information & Broadcasting.