Ka Kynti U Paidbah

Haba kumta bad tang da kumta ka bor synshar ka shong tylli tyllan ha ka mon  bad ka jingpynshongñia jong u paidbah.

U Nongsaiñ Hima, 1984

Haba la poi pat ka por mynta ban jied ïa u Nongmihkhmat shisien san snem sha ka Dorbar bah ka ri India, ka kynti jong u paidbah nongjied ka la nohkjat pat ha kane ka ri synshar paidbah ba khraw tam ha ka pyrthei. Dei kane ka pali kaba ailad ïa u paid na baroh ki jylla ban ïa-snoh kti ha ka jingsynshar ïa ka ri India bad kata ka long tang lyngba kito ki Nongmihkhmat ba u paid nongshong shnong u jied. Kano kano ka seng kaba ioh ïa u ‘nam tam ban palat ïa shiteng na baroh ki nongïaleh kan ioh ban synshar ïa ka ri na ka bynta kawei pat ka khap san snem. Haba kumta bad tang da kumta ka bor synshar ka shong tylli tyllan ha ka mon  bad ka jingpynshongñia jong u paidbah. Ka elekshon namarkata kam dei tang ka LAT KYNJOH KHASKAIN. U paid nongjied te u dei ban da thew da woh, da khan da pynkup kumno bad hano un ai ïa la ka jingshaniah ba ka rai bad ka jingjied jong u kin ym man mulot.

Ngi don ha m adan san ngut ki kyrtong kiba tyrwa ban leit mihkhmat bad shakri ïa u paid u hajar ka ri u Hynñiewtrep Khasi bad Jaintia Hills bad ngin hap jied tang uwei. Kine ki long u Prof. G. G. Swell na ka seng Congress ïa uba la jied ryngkhi laisien ha ki khep ba la dep bad uba la pynpaw pyrthei ha ka ri India katba la jied ïa u ban long Deputy Speaker ka Lok Sabha bad ruh ban paw pyrthei kum u nongrah tien hima (ambassador) mynba ka jaidbynriew kam shym la idon kam ban phah nongmihkhmat biang da u. Uwei pat u long u Dr. Bajubon Kharlukhi uba la jied pyndep khep mynwei mynsar, uba dei na ka seng APHLC abd uba la kyntait ka seng wad – tylli Hill People Union (HPU) bad u mih kum u Independent. Shuh shuh, sa u Dr. B. Pakem uba long ha kajuh ka por mynta u MLA bad MDC ka seng HSPDP ia uba la jied da ka seng HPU nalor u Prof Martin Narayan Majaw na ka seng jylli ba dang mih thymmai ka Democratic Hill Movement (DHM) uba la dang shu kyntait noh u paid nongjied ka Mawhati Constituency dang ha ka elekshon ML ba la dep. Uba san u long u nongsdang u Bah Babyson Pakyntein jong ka Communist Party of India uba mih madan da ka nongrim tang ban pynpaw pyrthei ba kane ka Seng salonsar ka don bad ka treikam ha kine ki lum ka jylla. Katba u Bah Swell u mih ha ka shab seng KA KTI bad u Bah Babyson ha ka shab seng KA RASHI, kiwei pat u Bah Bajubon u shim da ka shab KA TARAJUR u Bah Pakem da ka shab ARTYLLI KI SLA bad u Bah Martin da ka shab KA SNGI. Kine baroh lai ki shab ïa dei ki dur pyllait madan. Kaba shongpher ka long ba wat la ngi sngew ba don kata ka tylli, hynrei ka jingshisha ka paw madan ba ki nongïaleh ki mih hi na baroh ar ki seng APHLC bad HSPDP bad ha ki dur SYNTIEW bad dur SING kim mih kum ki shab ba la ju ithuh.

Kaba  sah tam ïa u paidbah nongjied ka long ka jingpyrkhat sani jong u shwa ba un pynnoh la ka rai. Ha kane ka elekshon MP, ka jingkhlad kyndit baisangsot jong ka Prime Minister Indira Gandhi dang ha u bnai ba la dep ka dang bam hynroh ia ka pyrthei India bad ka jaidbynriew. Ka Mrs Gandhi bad u Prime Minster Rajiev  Gandhi ba mynta, u khun jong ka, ka dei na ka ïing ki Nehru kaba long ka ïing ki rangbah nongïalam India kiba la ieid kyrpang ïa ki riewlum, kaba ithuh bad sngewtrai ïangi bad kiba ngi ruh ngi ithuh bad sngewjan sngewtrai.Ka Seng Congress kaba ju pynneh bad kyntiew ïa ki kabu u rit paid bad ka jaidbynriew bad jylla ba dang sah-dien, hapoh ka jingïalam u Mr. Rajiv Gandhi, kan dang jop ban synshar. Ka shong mynta sa ha ka jingmut jingpyrkhat u paid u hajar ban puson, ban duriap bad ban rai. Kan dei ka rai ba ka jaidbynriew kan jam shaphrang ne ban kynriah dadien.