Phylla Lei Wei Ba Ka Dang Dei Ka Ïia U Piskot

Lah ban ong ba bunsien ka kam kaipyrthei ka sdang nangthie na Guwahati naba ka don ïa ka kadliengsuiñ bad ka kad rel kabajan tam duh ïa ngi shane sha Ri Khasi.

D H Kharkongor

Yn sngewphylla lei ko ïa kane kaei kaei wei ba kane ka dang dei hi ka ïia ka jong u Piskot. Lada ngin phai dien ngin shem ba ki jingïakhih ne ki kynrum kynram, hangne ha RiLum Khasi, ki ju jia kyndit kyndit ha ka ïia ka jong u Piskot. Ki khie kyndit kyndit bad ki jem pat noh ruh kyndit kyndit, thik kum ka lyerlangthari. Tangba yn dang phylla ruh lei weihaba ngi da long shisha kum u Khiew ‘Aluminum’. U khiew uba wat uba kumno kumno ruh u lah ban pyndonkam. U Khiew uba tang shu mar ïabuh ha ka ding u lah da khluit tar katba tang shu mar ïa weng na ka ding u lah da pjah noh pat slam slam. U Khiew uba kat haduh ba kiwei pat ki khiew kim lah khem da ïa rymmuiñ nabarieh.

Ngin ïa poi beit noh ha ka phang bad kata ka dei kane ka ‘Tourism Industry’, kaba sdang ban ïeng rasong hangne ha Ri Khasi. Lah ban ong ba bunsien ka kam kaipyrthei ka sdang nangthie na Guwahati naba ka don ïa ka kadliengsuiñ bad ka kad rel kabajan tam duh ïa ngi shane sha Ri Khasi. Ka la nang paw shai ba ki ‘Tourist’, kham tam kiba lah bor ban pynlut, ki kham noh mynsiem sha ki ‘Tourist Vehicle’ kiba kham kynsai. Ngan ieh pat ha phi ba phin ïa puson hi kiba kum kino ki jait kali. Ha kaba ïadei bad ki kali pat de ruh ki ‘Travelling Agency’ ne ki ‘Tour Agency’ ruh ki da pynbiang kyrpang shwa ïa ka ‘Tourist Permit’. Ki ‘Tourist’ pat de ruh ki da khmih lynti ba kin lah ban shangkai beit thik, kylleng kylleng ka ‘Ri Khasi’ tang da ka juh hi ka kali. Ym tang kumta hynrei lem bad u juh hi ruh u nongñiah (driver). Kaba katno tam wei haba u dei uba ki lah ban ïa kren ïa khana da ka juh ka ktien ka thyliej bad ruh uba don ïa kajuh ka deiti tynrai ne ‘culture’ kum ki. Nga ngeit kan long kumta kumjuh bad ngi ruh ki ‘Khasi’ lada ngi thmu ban leit shang rkai pyrthei sha ki jaka ki bapher bapher kiba don ha Assam ne Arunachal Pradesh. Ym tang kumta hynrei wat ka jinglut jingsep ruh ka kham duna, wei haba pyndonkam beit thik tang da ka juh ka kali, kata, naduh naba sdang tad haduh ban da kut. Nga kyrpad ba phin ïapuson bha ïa kane kaei kaei.

Ka jingshisha ka long ba ka kiew ka hiar ka jong ki ‘Tourist’ ka ïarap wat ïa ka ïoh ka kot ka jong ki nongdie jingdie kiba harud surok, kiba jan baroh shilynter lynti, khamtam ki nongdiesoh die pai bad ki nongdie ïa ki jingbam rneng ne ‘snacks’. Kumta ym eh tang ïa ki nongseng ïa kat ki jaka bam kiba kham kynsai ne ki ‘Eateries’ ne ki ‘Restaurants’, khlem da klet pat ruh ïa kiba seng ‘Petrol/Diesel Bunks/Pumps’. Kumta ka kam rkai pyrthei kam pynmyntoi kyrpang ruh tang ïa ki nongseng hynrei tad haduh ïa ki nongtrei (employees) jong ki ‘Hotel’, ‘Homestay’, ‘Resorts’ bad ‘Sites’. Ym tang kumta hynrei tad haduh ïa kiba seng ïa kito ki dukan kiba don ha ki jaka rkai pyrthei, kiba die kyrpang ïa ki ‘tiar rah sah jingkynmaw’ lem bad kiba die ïa ki ‘jingbam rneng’. Lah ban ong ba kiba bun hi te ki dei ki ‘Khasi’. Namar kata ka jingpeit pihuiñ bad ka jingpynthut ïa ki kali Tourist kiba na Assam, kiba da biang pat de ruh ka ‘Permit’, ka ktahlangpynban ïa baroh ki dkhot jong ka ‘Tourism Industry’ kaba kiba bun ki dei pynban ki paradoh parasnam ne ki ‘Khasi’.

Te kumta to da ïapuson sanibha. To da thew to da woh ne to da bishar bniah bha ruh de, ha shwa ban seng ne sdang ïa kano kano ka jaitkam.Yn nai ka long khunblang. U ‘khunblang’ u dei uba shu ryngkang ryngkoh shongshit.Ynda haba ryngkang ryngkoh shong shit uwei ba ïaryngkang ryngkoh shongshit lang pat de baroh ki khunblang, kiba don ha ka kynhun. Kumta ynda haba sei bad kamai ‘Local Taxi’ uwei, bad ynda haba ithuhshai ba u bha ka kamai kajih, ba ïa bud tyrnenglang baroh baroh. Ynda sdang uwei da ka ‘Auto-rickshaw’, bad ynda ithuhshai ba u bha ka kamai kajih, ba ïa bud tyrnenglang baroh baroh. Ka long kumta kumjuh bad kata ka kamai ‘Sumo’ ne ka kamai ‘Tourist Taxi/Cab’. Ka daw bah ba shu shen shen poi syndon haduh u pud ba bun seh pynban da ka ‘kali kamai’ ban ïa uba leit ba wan ne u ‘passenger’. Kham bun kaba sahkut ha ‘Stand’ ban ïa kaba ha lynti.

Husiar ruh de ïa ka ram (Loan/Credit). Ka ram ka dei ka ram, kaba hap ban siew kat kum ki kyndon ba la ïateh ne ïasoi. Hap ban siew ïa ka, naba ym lait, ïa kat kaba dei ban siew. Hap pat ruh ban siew thik ha ka por ba la ïamynjur lang. Hap ruh de ban siew naduh ïa ka trai (Principal) tad haduh ïa ka sut (Interest). Te kumta husiar kumno phi pyndonkam ïa ka ram lane da kumno phin pyndonkam ïa kata ka ram. Husiar naba jia kat kaba jia phin hap beit ban pynkhuid ïa ka ram kaba phi la shim. Husiar naba ïoh poi pynban ban durut miet la bad sngi tang na ka bynta ban lah ban siew pyndep ïa ka ram, khlem da myntoi ei ei pat de ïalade. Husiar naba ym don jingthikna ba ka lashai bad ka lashisngi kan shu ïai long beit thik kum ka hynnin bad ka mynta. Husiar naba ka khamsuk ban ïoh ïa ka ram ban ïa kaba pynkhuid noh phar ïa ka.

To da sngewthuh shwa ruh ïa la ka dor bad ka bor. Yn nai dait palat ban ïa kaba phi lah ban kbum, ban ktha shngiam bad ban nguid ruh jlang sha la kpoh. Ka long kaei-kaei kaba jah burom ban klei biang ïa kaba phi la kum dait rhah. Shim namar kata ba baroh uba phi ïeng ïaleh u dei uba kynsai. Ynnai sdang ïa kaei kaei kaba phim thikna ba phin jop donburom. Ngi ruh ngim dei ban kyntiew skong than eh ïa uno uno u Kada naba un sa kum poi pyrkhat ba u dei u Sing.