“ïa kane ka Article la thoh da u rangbah u ba trei shabar ka Jylla la bun snem bad u ba dang shu shong thait shen”
(Ba bteng)
i.Kat kum ka jingïohi na kitei ki Advertisement kat kiba la ïoh, ka pyni ba ka jingbhah thung kam lane reservation hapdeng u Khasi-Pnar bad u Garo hapoh ka District Level Employment la pyndon kam be-aiñ la bun-bun snem bad imat ka la long ka rukom pyntrei kam (practice) ha kane ka rukom lehse naduh basdang ka Jylla Meghalaya. Lah da ki phew snem, naduh ki post LDA / Typist / Steno shapoh haduh ki Peon / Cleaner / Driver ter-ter, ym lah ban tip la haduh katno tylli shuh ki post bad haduh mar shiteng la ai ei sha ki Garo ïa ki post kiba ha Khasi-Jaiñtia Hills, kiba dei ban jied kyrpang shwa ïa ki Khasi-Pnar. Bad bun na kita ki Garo ki la shongthait bad ïoh sa ka khyndew ka shyiap, ka ïing ka sem ha ri Khasi bad bun na ki ruh kiba nang ïoh rung kam haduh kine ki sngi.
ii.Da kane ka jingpynïaid kam be-aiñ ka la ktah ïa ka ïap ka im ki samla Khasi-Pnar da kaba la ai ei ïa ka hok jong ki sha ki Garo ha Khasi-Jaiñtia Hills District. Ka long kaba sngewsih eh ba bun kito ki heh khlieh kiba pynïaid ïa ka jingthung kam ha Khasi-Jaiñtia Hills District dei ki saheb para Khasi-Pnar jong ngi. Ka la long ka jing-lehraiñ ha khmat ki nongwei ba, da u briew la jong u ai ei ïa ki kam sha ki nongwei. Ka la long palat pud.
iii. Haba ïohi ïa kat kane ka jingleh be-aiñ; la ïa kren bad uwei ar ngut ki rangbah. Ynda la sngewthuh ïa ka jingshisha, uwei u rangbah (ym pynpaw ïa ka kyrteng) u la thoh haka 29.05.2023 bad pynbud sa ha ka shithi ba ar, haka 13.03.2024 sha u Chief Secretary. La ong ruh ba u la ïa kynduh ïa u Chief Secretary ha baroh ar sien. U ne u rangbah u la kyntu ban pynsangeh shwa ïa kino-kino ki jingpynkhreh thungkam ha ki District Level namar ba ka jingbhah thung kam / reservation ka la long be-aiñ pyrshah ïa ki kyndon ka Clause 2.2 ka Reservation Policy, bad ba dei ban da pynbeit pynbiang shwa. U la kyntu ruh ban tohkit bniah ba, balei ba ka jingleh be-aiñ kaba kat kane ka jia ha ka Jylla kaba la ktah ïa ka ïap ka im bad ïa ka hok ki samla Khasi-Pnar bad ban wad ïa ka lad kumno ban pynïoh biang ïa ka hok kaba ki samla ki la duh. Ha ka juh ka por ban pynduh ïa ki kam kiba la thung be-aiñ bad ban pynshitom ïa kito kiba pynkheiñ ïa ka aiñ.
iv.Baroh shi katta, ki jingbhah /mang roster na ka bynta ki kam ba lait la peit daka Personnel Department jong ka Sorkar Jylla, bad imat dei naka jingbud dien uta u rangbah bala ïohi ha ka khubor u Hub network dated 20.02.2024 bad 19.06.2024, ba ka sorkar kala rai ban aiti noh ïa ka jingbhah / mang roster ïa ki kam ba lait hapoh district level sha ki District Selection Committee ( imat ban lait kit pap ïa la ka jing-leh be-aiñ) bad ka DCS ka hap hapoh u Deputy Commissioner ka District. Na kane ka jingbud dien u ne u rangbah, ba ngi ïohi ruh, ba naduh u bnai August 2024 baroh ki Advertisement ïa ki kam ba hapoh ka District Level kiba pynmih ha ki Website jong ki District, ïa ka jingbhah ïa ki kam lane reservation ka la kham beit kat kum ka kyndon ka Clause 2.2 . Kam don shuh kato ka 40% ïa u Khasi-Jaiñtia ne 40% ïa u Garo. Tang ba la shu ïohi ha ka jingthoh, bad ïa ka jingpyntrei kam pat ym lah ban tip. La ïohi pat ba ka MPSC bad ka Secretariat ki dang bud ïa ka juh ka rukombhah kam, ka bym dei kat kum ki kyndon ka Clause 2.2, kaba lyngoh ba, da kaei ka aiñ ki ïoh.
v.Ym shym la tip pat la ka sorkar ka la tohkit ne em ïa kane ka jingleh be-aiñ ha ka rukom mang roster kumba la pyni haneng, yn dang hap buddien.
vi.Dei na katei ka rukom bhah / mang thung kam be-aiñ, bala ïohi ruh ba, haba leit sha ki Offices ha sor Shillong, ha ki post LDA/Grade-III bad Grade-VI, ka jingdonki Khasi-Pnar bad ka jingbun ki Garo la dei mar kat juh. Kaba mut ba, ïa ki Garo la thung kam, tam (excess) ïa kaba ki dei ban ïoh ha Khasi-Jaiñtia Hills District bad ka dei lyngba ka jingleh be-aiñ da ki heh thung kam. Te ban pynïoh biang ïa ka hok ki Khasi-Pnar, nangne sha khmat ym dei ban jied thung kam shuh ïa ki Garo ha Khasi-Jaiñtia Hills ha ki District Level, khamtam ba la don ka aiñ”ba dei ban jied kyrpang (preference) shwa ïa ki Khasi-Pnar”. Bad lada ka long kumjuh ha Garo Hills, ym dei shuh ban jied kam ïa ki Khasi-Pnar ha Garo Hills District. ïa kane dei ban pyntreikam mardor, namar ha ka State Level ïa ki Garo la ai kyrpang ïa ka “Carry forward” ïa ki Backlog Vacancies jong ki, katba ïa ki Khasi-Pnar ym don Backlog Vacancy. Namar kata ki Garo kim dei ban ïoh myntoi kyrpang na ar jaka, na ka State Level bad sa na ka District Level. Lada don mano-mano ba kwah ban pynshai ïa kane, ki lah ban contact ïa u nongthoh lyngba u Editor.
vii.Ngim kynnoh ïa kano kano ka sorkar, namar ba kane ka jingleh be-aiñ kala long la bun bun snem. Kiba leh ïa kane dei kito kiba pynïaid ïa ki jingthung kam lane ki bureaucrat. Ka jingleh jong ki ka dei ka jingpynjot, haduh ba ka High Court, Meghalaya ha ka Case WP(C) No. 394 of 2021 ka la kynthoh jur pyrshah ïa ki, ka ong,”…bureaucrats for the last 50 years and it did not dawn on any one of them to ensure that the roster system was put in place… where the absence of any roster system leaves open possibilities of nepotism and arbitrariness and worse forms of subversion”. Ha ka jaka ban hukum ïa ki bureaucrat nongwei, pynban da ki, ki bat ïa ki lakam ban pynïaid ïa ki heh khlieh Khasi-Pnar.
viii.Namar kat kane kala jia, ym pat ju shem kum kane ha kiwei pat ki Jylla, kita ki khlieh pynïaid ïa ka jingthung kam ki dei ban pule bunsien ïa ka jingkynthoh jur ka Shillong High Court, ha ka Case No. WP(C) No. 394 0f 2021 dated 05.04.2022 bad ban pynshitom ïa ki kat kum ka ain.
U paidbah nangne sha khmat u la dei ban peit ngor bad bud dien ban lait na kum kane ka jingjia.