Hiar ka MMR ha ka Jylla da palat 50% ha ki hynñiew snem ba la dep: Conrad

U la ktah ruh ïa ki tynrai haba ïadei bad ka jingeh jong ka imlang-sahlang bad ka ïoh ka kot.

Shillong, Risaw 18

U Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K. Sangma u la ïashim bynta ha ka jingrakhe Jubili Rupa jong ka Women for Integrated and Sustainable Empo-werment (WISE) kum u Kongsan ha St. Mary’s Higher Secondary School, Laitumkhrah.

Ïa kane ka jingrakhe hapoh ka phang “Celeb-rating 25 Years of Empowering Women, Enriching Lives,” la don lang ruh u Member of Parliament, Dr. Ricky Andrew J. Syngkon kum u nongshah khot sngew-bha, nalor kiwei-kiwei ki nongshah khot sngewbha, ki Sister ka RNDM bad ki samla pule.

Ha ka jingkren jong u, u Myntri Rangbah u la ai khublei ïa ka WISE kaba la pyndep ïa ka jingshakri kaba 25 snem jong ka, kumjuh ïa ki Sister ka RNDM na ka bynta ka jingaiti lut jong ki haba phai sha ka jingpynkupbor ïa ki kynthei.

Haba pynpaw ïa ka jingsngewnguh ban ïadon bynta lang ha kane ka jingrakhe kaba kongsan, u la kren shaphang ka jingïakhun pyrshah ïa ka jingïap jong ki longkmie ne ka ‘Maternal Mortality Rate’ (MMR), da kaba ñiew ïa ka kum ka mishon kaba jan eh ha ka dohnud jong u.

“Haba nga la long Myntri Rangbah ha ka sien banyngkong eh, kawei na ki jingkheiñ kaba pynkhuslai tam kaba la wan hakhmat jong nga ka long ka jingïap jong ki longkmie ha Meghalaya. Ka la pynkhih ïa nga naduh tynrai – ba katba ka kmie ka dang wanrah ïa i jingim sha kane ka pyrthei, ka duh noh ïa la ka jong ka jingim.”

U la pynkynmaw ba ka jingkha khun ha ki jaka sumar shisien ka por ka long hapoh 50% hynrei hadien kata ki la kiew sha kumba 70%. Ban pynbeit shuh-shuh ïa kane ka jingeh, ka Sorkar jong u ka la sdang ïa ka ‘Safe Motherhood Program’, kaba la tip ruh kum ka ‘Mother Program’ ha kaba “ngi la sdang ban buddien ïa man la kawei-pa-kawei ka longkmie ba armet ha ka Jylla.”

La seng haduh kumba 400 tylli ki ‘Safe Motherhood Home’ ha kylleng ka Jylla ban buh ïa ki longkmie kiba don ha ka jingma bad ki nongsumar jong ki, kiba ïoh T. 500 shi sngi kum ka ‘incentive’.

“Mynta ka sngi, nga sngewkmen ban ïasam hangne ba ka jingïap jong ki longkmie jong ngi ka la hiar da palat 50% ha kine ki hynñiew snem ba la dep,” u la ong, da kaba bynrap ba ka thong jong ka Jylla ka long kham halor: “Na ka bynta jong nga, ka thong kam dei ka ‘National Average’ – nga kwah ban poi ha ka kyrdan ha kaba ym don kawei ruh ka longkmie ha Meghalaya ka ban duh la ka jingim jong ka haba ka wanrah jingim sha kane ka pyrthei.”

U la ktah ruh ïa ki tynrai haba ïadei bad ka jingeh jong ka imlang-sahlang bad ka ïoh ka kot.

“Kam dei tang shaphang ka jingsumar pang – ka dei ruh shaphang ka jinglong-jingman ha ka imlang-sahlang bad ka ïoh ka kot jong ki kmie jong ngi,” u la ong.

Bun ki kmie kiba dang samla, u la ong, ki la kha bun ngut ki khun hapoh ka por kaba lyngkot, kaba la ktah pat ïa ka koit ka khiah jong ki.

“Ka jingpynkupbor ïa ki kynthei ha ka liang ka ïoh ka kot bad ka imlang-sahlang ka long kaba donkam eh lada ngi kwah shisha ban pynbha ïa ka koit ka khiah jong ki kmie bad ka bha ka miat jong ka longïing.”

Nangta u la batai bniah shaphang ka ‘MOTHER Program’ kaba kongsan jong ka Sorkar – ka jingkylla ha ka jingmih jong ka Jylla ha ka liang ka koit ka khiah, ka pule-puthi, ka roi ka par ha ki jaka nongkyndong, bad ka imlang-sahlang – kaba weng ïa ki jingkah hapdeng ki tnad treikam ban pynbha ïa ka bha ka miat jong ki kynthei bad ki khynnah.

“Ha u snem 2018, ngi don kumba 5 hajar tylli ki SHG ha Meghalaya. Mynta, ngi don haduh 55,000, ha ryngkat ka pisa kaba la kiew na ka T.40 klur haduh T. 1,100 klur tyngka. Kata ka jait jingkylla kaba jia haba ïalam ki kynthei,” u la ong.

U la pynpaw ruh ïa ka jingmang kyrpang kaba 50% na bynta ki kyrdan ïa ki kynthei ha baroh ki Village Employment Council (VEC) bad ïathuh ba palat 3,000 tylli ki VEC mynta la khlieh da ki kynthei.

Lyngba ki prokram kum ka ‘CM-ELEVATE’ bad ‘PRIME’, “60% na ki nongïoh jingmyntoi ki dei ki kynthei,” u la ong, ha kaba ka Sorkar ka la bei tyngka palat T.150 klur ha ka liang ka pisa, jinghikai, bad ki tiar ki tar. U la kdew ruh ïa ki nuksa jong ka jingkiew ha ka ïoh ka kot ba la ïalam da ki kynthei, kynthup ïa ka jingkiew ha ka jingpynmih ïa u shynrai Lakadong na ka 1,000 metrik ton ha u snem 2017-18 sha jan 20,000 metrik ton (mynta), bad ka jingwanrah ïa ka teknoloji Japan na ka bynta ban rep ïa u tit ‘Shiitake’.

U Myntri Rangbah u la pyntikna ban bteng ïa ka jingïatreilang bad ka WISE bad pynshlur ïa ka seng ban pynithuh ïa ki bynta ba kyrpang haba ïadei bad ka kamai-kajih bad ban aiti ïa ka jingtyrwa ban ïatreilang.

U la kdew ruh ïa ka prokram ‘Early Childhood Development’ (ECD) ba la bei tyngka da ka ADB bad ka prokram ‘EMPOWER’ na ka bynta ki samla kum ki nuksa jong ki jingïarap ba pura ha ka liang ka put ka tem, jingïalehkai, ka jingïada ïalade, bad ka koit ka khiah ha ka jingsngew.

Na ka liang u MP, Dr. Ricky A.J. Syngkon u la kren halor ka jingaiti jong u WISE ban kyrshan ïa ki longkmie kiba shong marwei, kiba shah lehbeiñ ha la ki ïing ki sem, kiba pep skul shiteng por, bad ki kynthei kiba don hadeng ka jingeh.

U Dr. Syngkon u la pynkut da kaba ong, “Kawei-pa-kawei ka kynthei ka kit hapoh jong ka ïa ka bor jong ki pateng bynriew, bad haba ka kynthei ka ïeng skhem, ka kit ym tang ïalade hynrei ïa ka jingbha jong ka imlang-sahlang.”