D H Kharkongor
Kumba ngi angnud ba khatduh khatwai ka lyiur ka lahkut bad ka Synrai ka lah nang shynna. Nangne sha khmat ka sngi kan sa nang shat pynih ïa u kba u khaw, uba la nangsoh rynjup ha ki pynthor ki hali. Ka ‘er synrai ruh kan nangïai beh hir hir khamtam ha ka por janmied, shwa ban nohphai ka sngi. U kba u khaw ruh, uba ha ki pynthor ki hali, un sa nang shad padai kynjai haba beh jem jai ka ‘er Synrai. Kaba katno tam ka jingitynnad jong ka mei mariang wei haba paw shynnah naduh u mawsiang bneng tad haduh ka ‘jingphriang ja-rut jong ka miaw’, kata, nalor ka jingpah sngewthiang jong ki sim kiba har rukom kiba her sngewtynnad shane shatai. Ym lah shisha khlem da ïapñiah ïa ka jing-itynnad jong ka jingjyrngam jong ka sawdong ka sawkun jong ka mei mariang ka jong ngi. Kaei kaei kaba ki katto katne kim don por shuh ban sakhi bad pyrto, tang namar ka jingpynbunkam than eh ïalade.
Ngin ïa poi biang noh ha ka phang. Kaei kaei kaba ngi dei ban puson sanibha. Kaei kaei kaba nga sngewdei ba ngin kyndit bynriew noh. Te namar kata to peitthuh bha ïa ki mrad naba wat ki mrad ruh ki sngewthuh shaikdar ba uba tang kumne kumtai um lah ban long u ‘Nongïalam’ u jong ki. Ki mrad kin nym treh ban bud matlah ïa uba kumne kumta. Kin thung ‘nongïalam’ tang ïa uba kynsai tam na ki baroh. Kum ban shu ong noh ki te kin nym treh ban shah shkor ïa uba dang long pynban tang kum u ‘Kada’, kaba katno tam kat ban kohnguh ne bud matah ïa u kat shaba u thmu ban ïalam.Kin nym kyntiew skong ïa uba dang tang kum u ‘Kada’ ioh ba u kum pyrkhat pynban ba u dei ‘U Sing’. U ‘khawpud’ ba rit mynsiem lei te un nym ïoh ban long nongïalam. Te katba ngi pat de?
Ngi te, kum ka jaitbynriew, ngi sngap, ngi shah shkor bad ngi kohnguh pynban ïa kiba dang long tang kum ki ‘Kada’. Ngi da kum kyntiew skong pat de ruh ïa ki kat haduh ba ki bapli ki kum pyrkhat ba ki dei ki ‘Sing’. Kane ka dei ka dawtynrai ba balei ba ki ‘khrawpyrkhat’, kiba ha ka juh ka por ki dei ruh ki ‘prohjabieng’ bad ki ‘riew ïohi jngai’, ki rieh noh shadien lane kim treh hi tdot ban mih shakhmat. Ki sngewthuh ba ka long kaba ‘ma’ ïa kiba kin ‘stad’, kin ‘shemphang’ bad kin ‘ïohi jngai’, hapdeng u paid uba dang khim than eh tad naduh ka jingmut ka jingpyrkhat tad haduh ka mynsiem. Kaba katno tam lada uta u paid u dei ruh uba ïasyriem kum kita ‘ki jakoid kiba thik tang hapoh la I jong I pung I ba rit’. Ki ‘riew iohi jngai’, ba ‘stad’ bad ba ‘khraw jingmut jingpyrkhat’, kin nym treh ban ‘lamlynti’ ïa uba kum uta u paid naba pher wiak uta u paid un kylla ‘paidbhur’. Ki khraw pyrkhat ki ju ong ruh ba tang na u ‘paid nongbud’ shwa ruh ba lah lah ban sngewthuhshai ïa ka dor kaba shisha ka jong ki ‘nongïalam’. Ngi dei ka ‘jaitbynriew’ kaba tieng thot thot ïa kum kita ki ‘nongïalam’, kaba katno tam ia ki ‘nongbud matlah’ ki jong ki.
Kaba sngewsih ka long ba ngi don shisha ïa kum kita ki jait ‘nongïalam’. Kumba nga la ju ong teng, kiba thik kum ki ‘nongkhaïi jingtieng jingsmej’ lane kum ki ‘nongpyntieng kohtymman’ ïa ka jaitbynrew hi baroh kawei. Kiba ap kmang ïa ka kabu ban ‘pyntieng pynsmiej’ wat ïa kiba la rangbahjoit. Kiba ap kmang ïa ka kabu ban bsut ha ka jingmut ka jingpyrkhat ka jong nga jong phi ym tang ïa ka ‘jingtieng kohtympang,’ kaba khlem nongrim, ïa uta u nongwei shisngi hynrei tad haduh ba ngin da ‘isih’ bad ‘shun’ ïa uta u nongwei khlemdaw khlemdong. Kiba da shim kabu syndon, ha ka nam jong ka ‘Ri bad ka Jaitbynriew’, ïa ka jinglong shida ka jong uba dang kham duna ha ka liang ka jingtip bad ka jingshemphang. Nga la ju nam teng ruh ïa ki kum ki ‘nonghikai ka skul surok’.
Na ki phin nym ioh kaei kaei ruh ka ban pynshlur ïa ngi, kum ka jaitbynriew, ba ngi nangnud da jingkyrmen ïa ka lawei kaba phyrnai. Ka long shisha kumta wei ba ki ïaibsut pynban ha nga ha phi ïa ka lawei kaba duh jingkyrmen. Kaei kaei kaba pyndiaw mynsiem ba ngin jam shaphrang ha baroh ki liang. Naduh mynno mynno bad haduh mynta mynne ki ïainam ba ngi, kum ka ‘Ri bad ka Jaitbynriew’, ngi don ha tmier jong ka riat lane ba ‘kum ka jaitbynriew ngin sa jahrngai noh nangne na sla pyrthei’. Ki ïai pynsngewthuh bakla ba baroh u nongwei u dei u ‘nongshim kabu’ bad ba un shim kabu pat ruh ïa ngi, kum ka jaitbynriew, ha ki rukom kiba pher ba pher. Kim kwah ba ngin thrang ïa ka jingtip bad ïa ka jingnang ka jingtbit, la ïa kano kano ruh, khang ba ngin lah ban kiewshaphrang ha baroh ki liang. Ki khmihlynti pynban ba ngin shu hun beit noh ban shongkli kti, kum ki alhia khiakti khiakjat, ha ryngkat ka jingdiaw, ka jingrit mynsiem bad ka jingtieng thot thot ïa kata ka lawei kaba dum tliwtliw. Ki khmih lynti ba ngi baroh ngin ïa long thik kum kita ki ‘jakoid kiba thik tang ha la I jong I pung I ba rit’. Kumta ki angnud ba ngin tieng thot thot wat ïa ka rel ne ka ‘railway’ hi ruh. Ynda haba sngap ïa ka ñia ka jutang ka jong ki te la sngewmat kumba ka ‘Railway’ ka dei ka khlam ka ngoh ka ban sa sar pynduh jait ïa ngi, kum ka ‘jaitbynriew’, nangne na sla pyrthei.
