Ka Jylla Meghalaya Kam Tip ïa La U Pud U Sam

Nalor kitei ki mat, bun sa kiwei kiwei ruh ki issue ne ki project kiba shu sah khongreng khlem lah ban pyndep.

I. R. Dkhar

Na ki jingtip lyngba ki jingthoh, la shem ba ka Jylla Meghalaya ka dei ka Jylla kam lah ban tip tikna ïa la u jong u pud u sam. Kane ka la long naduh mynshuwa ha ka por ba ka Meghalaya ka la ioh ïa ka Jylla Riewlum la jong ha u snem 1971.  Ha ka jingshisha, shuwa ban shim ïa la ka Jylla, la dei ban tip shuwa ne ban pynbeit shuwa ïa la u pud u sam la jong.  Lada la leh ïa kane, kan nym don ka jingkyntur pud ne ka jingïakajia pud kumba long mynta. Kane ka jingïa-kajia pud hapdeng ka Meghalaya bad ka Assam, ka Meghalaya bad ka Bangladesh, ka mih na ka daw ba kito ki Nongïalam jong ka APHLC (All Party Hills Leaders Conference) kiba la ïaleh ïa ka Hill State bad kiba pdiang ïa ka Jylla Meghalaya na ka Sorkar India hapoh ka jingsynshar jong ka Indira Gandhi kum ka Prime Minister ha ka snem 1971, ki shu shim lymmuh, ki shu kmen tohhoh, khlem pyrkhat jngai ban ïapynbeit shuwa ïa la u jong u pud u sam. Ki Nongmihkhmat ruh kiba la ïalam kum ki nongsynshar ïa ka Jylla Meghalaya, hadien utei u snem, kim i khuslai ban pynbeit ïa la u pud u sam. Dei na kane ka daw ba ka mih ka jingïakajia pud tik-shi-tik haduh kane ka por. 

Ki paidbah ki tip bad ïohsngew ïa ka thma khappud, la sha mihngi, shatei, shathie bad sepngi jong ka Jylla. Ki paradoh parasnam kiba shong basah ha kito ki khappud bad ka Assam, ki shem ïa ki jingjynjar, ki jingeh jingshitom jong ki ha ka shong ka sah, ha ka leit ka wan, ha ka trei ka ktah, ka kamai ka jih hynrei ym don ba pyrkhat ïa ka jingjynjar jong ki namar ka Sorkar, kawei hadien kawei pat, kam patiaw bad kam khuslai ki jynjar aiu. Ki tip eh ïa ka jingeh jingshitom jong ki paidbynriew la jong, hynrei la shu buh por-shi-buh por.

Ka jingthoh jong i Babu Kular Khongjirem ha ka Kotkhubor U Nongsaiñ Hima (14/10), ba ka Sorkar MDA I & II ka la phiel ha ki san tylli ki mat, ka long kaba dei shisha. Nga sngew ban ai khublei bad iaroh ba i la pynpaw ïa ka jingphiel jong kane ka Sorkar NPP halor ka jingbymlah ban pyntreikam ïa ka kyntien bad sur jong ka, kaba nyngkong, kaba ar, halor ka Them Metor ha Iew Mawlong kaba ym lah ban pynkynriew haduh mynta, kaba lai, ka issue jong ka Inner Line Permit khlem long kam kaba la shu ïarai kai ki 60 ngut ki MLA, kaba saw, ka ktien Khasi ka bym lah ban ioh ïa ka jingithuh ha ka Khyrnit ba 8 jong ka Riti Synshar ka ri India, kaba san, kaba ïadei bad ka khappud bad ka Assam ha kaba ka Sorkar ka sngewkhyllew ba dei tang ma ka kaba shlur ban pynbeit ïa ki kam khappud. Kine ki dei ka jingkop sarong khlem larkam. Ka Sorkar ka la dei ban sngewlehraiñ halor kine ki issue bad ka dei ban shim khia halor kine da ki Tnat Pathai Khubor jong ka ban rah sha ka Sorkar ban leh ïa kaba donkam. Lym kumta, kan pynpaw ïa kane ka Sorkar ka bym larkam bad u paidbah un sa pyrkhat kumno ban wanrah noh da ka Sorkar kaba thymmai ha u snem 2028. Nalor kitei ki mat, bun sa kiwei kiwei ruh ki issue ne ki project kiba shu sah khongreng khlem lah ban pyndep. Ki jingkular ban shna ïa ka Medical College la ka jong, ka jingpynriah ïa ki nongdie madan harud surok ha Laitumkhrah bad ka jingpynkynriah ïa ki nongdie madan ha shilynter ka G.S. Road, ki shu sah kut khlem paw kam haduh mynta. Nalor kitei kiba la kdew haneng, don shibun kiwei kiwei ki project kiba shu sah khlem pyndep. Hangno kata ka jingroi jingsan jong ka Meghalaya? Naduh ki 50 snem mynshuwa, shu sah kumjuh haduh mynta. Ngin peit ïa ki surok kiba dei ban pynbha la ha sor ne nongkyndong, ka jingpynheh surok na ka 2-lane sha ka 4-lane, kumba la ïa ai jingmut, kum sha NEIGRIHMS bad sha New Shillong, ym leh eiei. Hato kam nym wanrah ïa ka jingeh bad jingjynjar ha ka leit ka wan hadien habud?  Kine ki long tang katto katne ki mat kiba la kdew. Ka mang tyngka jong ka na ka Sorkar India ka dei ban long na ka bynta jingpynroi pynsan, bad ka jingpynmih kam pynmih jam, hynrei ka leit pynban shawei.