D H Kharkongor
Ha kane ka taïew kaba dang shu dep nga pashat, kum I symboh jingpyrkhat, ïa ka jonglong kaba kynjai. Nga da ai nuksa ïa ka mariang lem bad baroh ki jingthaw kiba im kiba don ha ka. Nga da ai jingmut ba ngim da donkam ban poi tad haduh u pud jong ka jingrhah lane ka jingkhwan than eh, la ïa kaei kaei ruh. Ba kam don jingmut ba ngin pynlyngkhum jingmut jingpyrkhat than eh lane ba ngin pynpisa mynsiem than eh, dalade ïalade. Ba kam don jingmut hi ruh ban shu ïa pynbunkam than eh, dalade ïalade.Ha kaba kut ba kam bha ïa ngi ba ngin shu kyrkieh than eh lane lap lah than eh, la ïa kaei kaei ruh, kata, la kumba ka pyrthei kan wai noh shibit hi. Kumta I symboh jingpyrkhat ba ka dei ïangi ba ngin ïa kham pynsuki noh. Ba ngin ïa kham kynjai noh, khnang ba ngin don por ban sngewthuh ïa ka dor bah jong ka jingkynjai. Kumba nga ju ong – ba ngin ïadon por ban da ïa ‘im’ ha shwa ba ngin ïa ‘khlad’ noh na kane ka pyrthei ïingshong basa.
Namar kata ngam lah khlem da itynnad ïa ka jinglong ka jong ki khynnah kiba dang don la ka jong ka shnong tynrai. Ka shnong jong ki mei-ieit pa-ieit. Ka shnong jong ki dieng ki siej lem bad u phlang u kynbat. Ka shnong ha kaba ki dang ioh lad ban krih laitluid ïa ka lum ka wah kumba long ki Masi bad ki Blang. Kaba katno tam wei ba kim I don jingkhuslai ne jingpisa lynga la ïa kaei kaei ruh. ïa ki lane ha ki ba kam don kata ka lashai ka lashisngi hynrei thik tang kane ka mynta. Kam don ruh ka jingbabe ne jingbynñiaw ïa ka hynnin.
Ynda haba kumne mynta, ba la dei lei ka shuti tlang, ba ha ka jingim ka jong ki ka donbeit thik tang ka kmen ka sngewbha lane ka ïalehkai. Kaba palat nangta ka dei pat tang ka jingthngan lem bad ka jingshoh samthiah. Ha kiba kam da pher than eh kata ka jingbang bad kata ka jingthiang jong ka bam hynrei thik tang ka jing-kdang jong ka kpoh. Ki te, wei haba ka la tynrah ka jingthngan kaba har har, ki ngeit skhem ba ka don beit ka bam, ha la ïing. Ki te kim tip nangno lane da kumno ki kmie ki kpa ki pynioh ïa ki ïa ka bam. Te wei haba ka la trei sa ka jingshoh samthiah ba ki da ïohthiah pat de ruh lyngngai. Ki da thiah hun hi ruh, kata, naduh ka khyllipmat kaba ki buh ïa la ka jong ka khlieh halor jong ka siangkhlieh. Ka jing-ïohthiah ka jong ki pat de ruh kaba da pynjahthait shisha ïa ki bad ym pher lada ki thiah ha ka palong lane ha madan.
Te wei ba ki la hun la ka thiah ka dem ba ki da khie hi ruh joit, kata, kin tang shu mar plied la ki khmat. Kim tip lane kim salia ïa kata ka jingkhriat tasam jong ka tlang. Kum ban shu ong noh ki khie joit joit wei ba ki da angnud hir hir tad naduh ïa ka step bad haduh ïa ka sngi kaba kumjuh kum kaba hynnin. Ka sngi jong ka jingkmen, kaba sa shisien lem bad la ki jong ki paralok parajor, kiba shisha. Ka sngi kaba sa shisien kin iohbiang ban long laitluid, kum ki khun jong ka mariang. Ki khun jong ka sngi, u slap bad ka lyer. Ki khun kiba ka mei mariang ka dei ka pneh ka jong ki.
Ka dei ha kiba slor lut u sohpang khlieh bad dem hi ruh ngon u plang u kynbat. Ha kaba kumno ba kim poi ban ïalehkai, wei ba kat sha kaba ki phai ki iohlad ban ïalehkai laitluid. Ki mastieh, ki mareh, ki ryngkang bad ki ryngkoh bad namar kata ki khih lut ki thied ki jaw ki jong ki lem bad ki dohksah kiba dang lung. Ki pynlong jinglehkai (plaything) da kat kaba ki lap ki shem bad kat kum ka jinglah ne ka jing-tbit ka jong ki ban pynwandur. Kim donkam ïa ki tiar ïalehkai kiba kynsai kiba ki kmie ki kpa ki jong ki ki hap ban da thied da ka dor kaba rem. Kumta naduh ki shiah ki pruid ïa ki kti ki kjat bad ïa ki jaiñ ki nep ki jong ki. Ki rung ïing ha ryngkat ki jait kiba snoh tad naduh ka jingsawbthuh tad haduh ki sohbyrthit. Ki da khreh pdang pat de ruh tad naduh ki kti ki kjat tad haduh ki ngap lem bad ki rymmiang shyntur. Kim thut shen lymne phoilian wei haba ki da ioh shisha ïa ka jinglong khynnah kaba kmen.
Ihuh ruh de ïa kiba la nang noh tymmen ha ryngkat ka jinghun mynsiem. Ki bymsuitñiew wat lada u shñiuh u jong ki u la lieh kum ka ïor lane wat lada u la slorlut plain. Ki bym bynñiaw wat lada ka sniehdoh ka la nangsti bad ki dohksah ruh ki la nangswai. Kiba dang koit dang khiahkrat wat lada ki la nangtlot ha ka liang ka bor met. Kiba nang ban pynpalei ïalade bad namar kata kim khnium kim khniam la ïa kaei kaei ruh. Kiba da palei mynsiem shisha wei ba kim rhah seh la ïa kaei kaei ruh. Namar kata kim bishni lymne pihuiñ la ïano ïano ruh. Kim lorni lorhah la ïano ïano ruh. Kim tuklar lane kim korbar la ïano ïano ruh lane ïa kaei kaei ruh. Kiba kum ki bym sahnud shuh la ïa kaei kaei ruh. Kiba da kynmawieit bad pyrto ïa ka por ka jong ki, kaba la leitnoh. Kiba ha kum kane ka ïa ki khmihlynti tang ïa ka jingsyaid.
