4 ne 5 hajar sla bad 200 kilo!                     

Bah D. Pakyntein Ha man la ki jylla, ka jingïatai-ïathir ka jur bha halor ki Reservation Policy bapher – bapher, namar bun ki ju poi khah – khah sha ki ïingbishar badonburom jong ki High...

Bah D. Pakyntein

Ha man la ki jylla, ka jingïatai-ïathir ka jur bha halor ki Reservation Policy bapher – bapher, namar bun ki ju poi khah – khah sha ki ïingbishar badonburom jong ki High Court bad Supreme Court. Namarkata, dei ban thaw beit thik katkum ki kyndon kiba don ha ka Konstitution ka Ri.

Ha ki bnai ba ka Expert Committee, ka la shimti ban pule bad wad bniah kumno ban ai jingmut ïa ka sorkar ba kan thaw ïa ka policy, ka la pan jingmut ruh arsien ha u snem 2024 na ki paidbah nongshong shnong; ym tang katta, ka la khot sngewbha ruh ïa baroh kito kiba la ai jingmut, ban pyni-pynshai, bad ban pynshong nongrim ïa ki jingai jingmut, bad kane dei ka kabu ksiar ban ioh ban ïakynduh markhmat bad kiba stad kiba shemphang ha ka taïew kaba nyngkong jong u bnai October, 2024.

Ha ka por kaba biang bha, ka ïingbishar ba donburom kaba ha khlieh duh ka Ri (Supreme Court) kaba la shong da ki 7 ngut ki nongbishar, ka la khmih biang ïa ka rai ha ka E.V. Chinnaiah vrs. State of Andhra Pradesh 2004, ha ka por ba ka shong bishar ïa ka case jong ka jylla Punjab vrs Davinder Singh. Kumta ha ka shi tarik u bnai August, 2024, 6 na ki 7 ngut ki nongbishar, ki lah shim ïa ka rai kaba kham pher (landmark-judgement) ba ki sorkar jylla ki lah ban phiah ïa ki SC/ST (sub-classification is constitutional valid).

La thaw khnang ïa ka Committee, ban ai jingmut katkum ka aiñ, khnang ba ym don shuh ba lah ban leit tied ïa ka jingkhang ki ïingbishar, ban ong ba ka policy kaba thaw da ka sorkar Meghalaya ka dei kaba long beaiñ.

Hooid, ka sorkar ka donkam ïa ka por ban pule bniah shuwa ban thaw ïa ka po-licy, hynrei haba la 6 bnai tam, ym pat lah ban leh eiei, ka la pynlong ïa ka Voice of the People Party, ban pynpaw ïa ka jingsngewkhia bad ban kylli halor kane ka jingpynslem, u Chief Minister Conrad K.Sangma u jubab ba ka kaiphod ka don kumba 4 ne 5 hajar sla bad ka khia kumba 200 kilo eiei, namar ka jingrben bad jingkhia, la sngewthuh ba ka committee ka lah trei bor bha ban pynsuk ïa ka sorkar ba kan thaw ïa ka policy. Hynrei kynsan ka mih ka jingkylli halor ka jingrah tarajur sha Secretariat ban thew, namarkata, hap ruh ban tip tikna don katno sla ha ki 200 kilo ? Mynta ngi hap ïa leit phai biang sha skul ban shah hikai kumno ban kheiñ, ban thew bad ban wad ïa ka formula, khnang ban tip ïa ka jingdon ki sla na ka jingkhia.

Ban ioh ka jingkheiñ kaba biang dei ban tip ka jingheh bad jingrben ka kot sada. Barabor ka kot sada ba pyndonkam ha ki ophis, ka heh 0.0625 square meter bad kaba don 80 grams per square meter. Haba (80 x 0.0625) = 5 grams kaba dei ka jingkhia shisla ka kot sada, bad 200kgs multiply 1000 grams divide da 5 grams, ka jingkheiñ ka mih 40,000; kane ka mut ha ki 200 kilo don kumba 40,000 sla.

To ngin long kiba ïai shah sa katto katne por ban mih ka policy. Da ki phew hajar hap siew, lada pan da ka RTI haduh 4 ne 5 hajar sla, bad ym don jaka buh; kumta ka sorkar ka dei ban sngewthuh ba kam don jingktah eiei lada pynmih shwa ha ka web-site ïa ki jingai jingmut ka committee, khnang ba ki paidbah kin ioh ban pule 40 ne 50 sla ha ka shi sngi, bad kan shim por haduh 100 sngi ban pule pyndep.

Ka dei kaba jingshisha ba napdeng ki ST don kiba riewspah, bad kiba lah biang nadong-shadong bad bun ruh ki ST kiba da duk tasam; mynta ka shong ha ka jingstad ka sorkar, kumno ban pynbeit ïa kane, katkum katei ka rai jong ka Supreme Court badonburom, kaba lah kdew haneng. Ngi khmih lynti, ba ngin ioh ïa ka policy kaba yn pdiang lang da baroh, ka policy ka ban kyntiew lang shajrong ïa ki bym kot bor (socially, economically, educationally weaker sections) bad da kaba burom, na ka bynta kito ki bym biang ha ka met ka phad (Person-First language or Identity-First language), ka policy kaba kiwei ki jylla kin phai khmat bad ka burom kan leit sha ki paidbah kiba ai ka jingkyrshan kaba pura, met bad mynsiem ïa U Rangbah Ardent Miller Basaiawmoit ha ka por ba u shah jingit, ban wanrah ïa ka jingkylla.

Nga kitbok ïa ka sorkar Meghalaya bad baroh ki ophisar kiba donkti ban thaw ïa ka Reservation Policy ka ban kyntiew ïa ka jylla na ka bynta ka lawei kaba phyrnai.