B.M. Lanong
Haba nga la ïohi ha ki kot khubor ïa ka jingsngewkhia ka HYC bad kiwei halor ka Aiñ Meghalaya Residents Safety and Security (Amendment) Bill 2020 (MRSSA), nga sngew ba kan long ka jingïarap ïa baroh, ban ïatip shuwa ïa ka tynrai, kumno katei ka Aiñ ka la mih bad shano ka don mynta.
Khlem da phai shane-shatai, ngan kdew beit shuwa mano ba la wanrah ïa kane ka Aiñ hapoh ïingdorbar Meghalaya, mano ba la ïadonkti ban ïasyllok ïa katei ka Aiñ ha kaba sdang.
Ïa kane ka Aiñ, dei u Dr. Mukul Sangma uba long Chief Minister ha katei ka por, uba la wanrah ïa kane ka Aiñ rew (Bill), tang 5 bnai shuwa ka ilekshon 2013 bad uba la buh ïa nga kum u Chairman ka Committee, namar ha katei ka por nga dang long Deputy Chief Minister ka jylla.
Nga la pynpaw jingeh ban shimti kat ïa kane ka kam, namar ka por ka la thmoin than eh ban ïasyllok bad ban thaw kat ïa kane ka Aiñ tang hapoh 5 bnai. Hynrei u Dr. Mukul pat kum u Chief Minister, u la hukum artad, khroh artad, ynda nga la pyrkhat hadien, imat u kwah ban pynpaw ha ka pyrthei ba ha ka por jong u la wanrah ïa kane ka Aiñ.
Haba u Chief Minister, u la kyrpad rangbah ïa nga, ba kum u Dy. C.M. uba na i Constituency barit ha sor, sa ba nga long ruh u Nongïasaid Aiñ ka jylla, uba dei peit ruh ïa ka kam Aiñ (Law) ha ka Sorkar, 5 bnai ka la pahuh ka por na ka bynta ine i kam barit bad badonkam eh ka jylla, ngam banse ban pdiang la ka pdiang, hapdeng ki jingwit ba bun.
Mar-mar u la pynmih ruh ïa ka jingpynbna (Notification) ha kaba la thung lang 4 ngut ki Cabinet Minister, 3 ngut ki CEM, 3 ngut ki MLA, 3 ngut ki khlieh Nongsynshar, 3 ngut ki nongïalam Civil Society, la kynthup ïa ki officer rangbah IAS, Bah G.P. Wahlang bad Bah Toki Blah, nalor kiwei-kiwei de.
Ha bym lah shuh ban kiar hadien ba la pynbna kattei, ka committee ka la shong haduh 5 sien, hapoh itei i por 5 bnai bad ka la ai jingmut (recommend) da kawei ka sur, ban wanrah noh da ka ILP ha baroh kawei ka jylla. La phah sha u Dr. Mukul, Chief Minister ïa katei ka jingsngew jong ka Committee, shuwa ban kut ka Sorkar jong u bad ha shuwa ka ilekshon 2013.
Khala-khala ka ilekshon 2013 ka la long, la dep; u Dr Mukul u jop biang bad u wan phai biang ruh kum u Chief Minister. Hynrei kawei kaba u la leh ka la pynkyndit ia ngi baroh, ki dkhot katei ka Committee haneng, haba u la kyntait mardor ïa kaei kaba la ai jingmut ka Committee haneng, da kaba wanrah pynban da ka Meghalaya Regulation Landlords and Verification of Tenants Bill 2013 (MRLVT). Hadien katto-katne por, u pynkylla kyrteng biang ïa katei ka Aiñ, sa da ka Meghalaya Residents Safety and Security Act (MRSSA) 2016.
Kane ka MRSSA kala pynlyngngoh shibun, namar ka paw syndon ka jinglong barieh ka jingmut bad ka mynsiem jong u, ba la mana ban pynshitom ia kino-kino kiba pynwit ïa ka shongsuk-shongsain.
Katba ha ka kyndon 12 jong katei ka Aiñ pat, ka kdew shai ba “kano-kano ka jingpynkheiñ ïa kane ka Aiñ, ka nym lei-lei bad dei ban ïoh jamin ruh lada shah kem.”
Katei baroh ka dei ha ka por u Dr. Mukul kum u Chief Minister.
Hynrei, la nangpynbeit ïa kitei ki kyndon ba bun jingmut ba la thaw da u Dr. Mukul, lyngba ka MRSSA Act 2020, ba baroh ki nongwan rung shapoh ka jylla, kynthup ïa ki nongtrei bylla, ki dei ban da pynrung kyrteng ha ka Sorkar (registration), lada ki shong palat ïa ka 24 kynta hapoh ka jylla, kaba ïasyriem ïa ka aiñ ILP (Inner Line Permit). Nangta baroh kiba wan rung bad trei bylla hapoh jylla, palat ïa ka 24 kynta kin hap ban da pynrung kyrteng hapoh ka Aiñ Meghalaya Identification, Registration (Safety and Security) of Migrant Workers ACT 2020.
La pynshai ba la buh ïa kine ki kyndon, ban pyntikna bym dei ban don ka jingwanrung jar-jar (influx) shapoh ka jylla, nalor kiwei-kiwei ki lad jingïada.
