D H Kharkongor
Nga ju ong ba uba dang khrong lane uba dang khwan ïa ka ioh-ei um don lad ban da jied shiah, nano ban pdiang bad nano ban kyntait don akor. Ha uba la mlien ban im na ka khrong ba baroh uba noh isynei lane ai isynei u dei beit uba bha. Ha u nongkhrong ba baroh kaba u iohpdiang ka dei beit kaba ‘khuid kaba suba’ bad ym kaba ‘jakhlia’. Ngi da bun shisha, ha ka ‘Jaitbynriew’ ka jong ngi, ïa kiba kum kita, kiba ‘im’ da kaba shu khrong lane kiba pdiang sngewbha wat na uba kumno kumno ruh. Te hangno shuh ka ‘hok ka sot’ wei haba la shu khrong naduh ka ‘Shnong ka Thaw’ tad haduh ka ‘Balang’. Ka jingbymhok ka la ioh jaka ym shuh tang ha ka ‘ïing ka sem’ hi baroh kawei hynrei wat haduh ha ka shnong ka thaw lem bad ka ‘Balang’. Kum ban shu ong noh ka Balang ka jongno kaba dang lait.
Nga ju ong ruh ba uba bun balang um ju sngewtynnad ïa ka jingshisha (Truth). U thut,u sngewsih jur bad bitar hi lep ïa kat uba shlan ban kren ïa ka jingshisha. Imat kumba ka jingshisha kam don jaka shuh wat ha kane ka jaitbynriew kaba kam ïalade ba ka dei ka jaitbynriew kaba ‘Tip Briew Tip Blei’ bad ka jaitbynriew kaba ‘Tip Hok Tip Sot’ naba ñiar ban shem ïa uba nud ban kren ïa ka jingshisha. Kumta kat ba nangïaid ki sngi ki snem ba ka ‘kam be-ain’ ka la nangjyllei pynban ha kane ka jaitbynriew kaba kam sarong ba ka dei ka jaitbynreiw kaba kynto ban ‘Kamai ïa ka Hok’. Kumta ka jingbymhok kaba har rukom bad ruh kat shaba phai. Ka jingsarong biej pat de ruh ïa kita kiei kiei kiba ka dei pynban ban sngewlehraiñ lane kiba ka dei pynban ban pyndem ñiun la u ñiuhmat. La katta ki ‘Iingmane’ pat de ki dang ïai dap ki dang ïaishlei ha man la ka ‘Sunday’.
Te hato ka lah ban long ba baroh shikatta ym don mano mano ruh ba tip shaphang kata ka jingtih be-aiñ lane ka tih ‘liewkhnai, ka jinglumthup be-aiñ bad ka jingpynkit be-aiñ, ïa uta u Dewiong hangta bad ruh nangta na Mynsngat, Thangsko, jong ka East Jaiñtia Hills District? Kaba katno tam ïa ki bor jong ka Aiñ, khamtam eh ki ‘Police Personnel’ jong kata ka ‘Umpleng Police Outpost’. Hato kata ka rukom tih lane ka rukom sei ïa uta u Dewiong kam dei sieh mo kaba la ñiew be-aiñ da ka NGT? Hato ka khamsuk ban buhrieh khop lane ban khaïi be-aiñ ïa u ‘Heroin’ ban ïa kaba buhrieh ïa kat ka jingtih be-aiñ, ka jinglumthup be-aiñ bad ruh ka jingpynkit be-aiñ, ïa kat u ‘Dewiong’? Hato ïa uta u dewiong be-aiñ ki pynkit da ki Kulai bad ruh nakhlaw nakhlaw? Ka eh sieh mo ban ithuh ïa ka rukom ïaleit ïawan ka jong ki briew sha kata ka jaka, khamtam eh ïa ki bym dei ki traishnong lane kiba dei na kiwei pat de ki jaitbynriew?
Ka jingbymhok ka la man roi, wat ha kane ka jaitbynriew kaba kam ïalade baka dei ka jaitbynriew kaba ‘Tip Briew Tip Blei’ bad kaba imsngi ban ‘Kamai ïa ka Hok’ ba kumta ngam sngewphylla ba balei ba kiba tip shaikdar lane kiba iohi pylleiñ pylleiñ, ïa kat kata ka kam be-aiñ, kim nud wat tang ba kin saham. Kaba katno tam ba kin khanglad ïa ki kam be-aiñ. La katta ngam lah pat de khlem da sngewsammut ba wat kita ki ‘Seng Bhalang’ ruh kim tip eiei ruh em shaphang kat kata ka kam be-aiñ. Kat ki ‘Khlur ka Ri’ bad ruh ki ‘Shipai ka Ri’, kiba tip lut lane kiba ioh jingtip la lut bad kiba da mushlia pat de ruh la lut, pynban ïa kat kata kaei kaei pat de kim don jingtip ei ei ruh em. Ngam lah shisha khlem da sammut, weibriew.
Sngewsih ruh ban ong ba wat Ki ‘BalangKristan’, kiba pher bapher, ki imat kumba kim don jingtip eiei ruh em ïa kat kata ka kam be-aiñ. Ki leh kum kiba matlah bad kiba kyllud la kumba ki dkhot kiba pawkhmat ki jong ki kim ju don bynta ei ei ruh em bad kano kano ruh ka kam be-aiñ. Kumta la kumba kat ka pisa pilain ba ju noh synñiang ki dkhot kiba pawkhmat ki jong ki, ka dei beit ka pisa kaba khuid kabasuba bad ym kaba ki dkhot ba pawkhmat ki jong ki ki ioh da ka lynti ka bymhok lane da kaba be-aiñ. Kaba eh shisha shisha ynda haba wat ka ‘Balang’ ruh ka lah kham tieng burom pynban ïa kita ki ‘High Level’ ban ïa U Blei uba im. Kaba eh shisha shisha ynda haba wat ka ‘Balang’ ruh ka poi pynban ban ïarap tyllep eitmiaw lane ïarap da ‘rap jot ïa ka kam ka bym dei lane ka bymhok.
Te to u dewiong be-aiñ, uba ha shwa, uba kumba 40,000 MT u la shu jahrngai noh namar kata ka jingrongnoh kaba phylla ka jong u ‘Slap rkhiang’. Ngin ïa kyrmen ba une uba mynta, uba kumba 4,000 MT, un nymngat ha kata ka juh ka apot sepsngi. Tangba lada un jahrngai pat ruh ngam nym sngewphylla lada kan dei na ka daw ka jingrongnoh lane ka jingkit noh bak ka ‘Lyerpyrem’.
