Kata ka nam ‘Scotland of the East’ kam pat kot rynïeng bad ki sor ha ri thor ha kaba ïadei bad ka khuid ka suba. Kane ka la ju paw na kawei ka snem sha kawei pat lyngba kita ki thup ba la pynbit pynbiang bad ju pynmih da ka Sorkar Pdeng. Watla ngi ju sngew sarong ba ngi ïoh ban ring mynsiem ïa ka lyer kaba khuid haba ïanujor bad kiwei pat ki sor, hynrei haba phai pat sha ka khuid ka suba kam pat long eiei hakhmat kiwei pat ki sor/nongbah jong ka Ri kiba la shim shisha ïa ki sienjam bakongsan ban wanrah ïa ka khuid ka suba. Kawei kaba ka Shillong ka dang duna bha ha ka liang ka khuid ka suba ka dei ka jingbym kit khlieh ki nongshong shnong. Kiba bun ki nongshong shnong ki hun tang haba la khuid ka ïing ne ka phyllaw lajong. Lait nangta, ym da don kiba phikir ïa kiwei ki jaka. Ka Wah Umkhrah, Umshyrpi bad kiwei pat kim rat da jaboh lymda dei hi na ka jingleh kput u khun bynriew.
Bun kiba la shu tynrong ïa ka jingkitkhlieh ha ka sorkar lane ha ka Shillong Municipal Board. Hooid ka Municipal ka hap ban leh ïa la ka kamram ban pynkhuid ïa ka jakhlia bad ban kit ïa ka ñiut ka ñier sha Marten, Mawïong. Hynrei kaei pat ka kamram jong ki nongshong shnong? Ka jingpynlang ïa ka ñiut ka ñier ba pyut lane ka ‘biodegradable waste’ ha la ïing la sem bad ban pynkylla sboh ïa ka, ka long kawei na ki lad ban pynsting ïa ka jingkit jong ka Marten. Ki jhur ki jhep bad kiwei pat ki mar pyut ki lah ban sah noh ha ïing bad ym ban poi sha Marten bad ïa kato ka sboh lah ban pyndonkam ban thung ban tep. Ki don ki longïing kiba la sdang ban thung jhur ha phyllaw ha ki synduk watla kim don ka kper ba paka. Hynrei kata kam pher namar ka buit hi ka long ka bor. Ki la ïoh thung ei bad bam ei ïa u jhur u jhep bym khleh dawai, hynrei tang da ka sboh mariang beit thik lane kumba ong ha ka ktien nongwei ‘organic products’. Lada kiba bun ki ïa sdang ïa kane, kan long ka jingïarap ha ka liang ka koit ka khiah khamtam ki khyllung khynnah namar kin lait na kaba bam ïa ki jingthung jingtep kiba la khleh da ki dawai kiba buh jingma.
Lada ngi shu ap tang ïa ka Municipal bad ki nongtrei jong ka, ngin ym lah ban poi sha ka thong ban pynlong ïa ka Shillong kum ka nongbah/sor ka bakhuid. Haba phai sha ki surok syngkien, khamtam ha ki thaiñ Motphran, ïewduh, Khyndailad, Polo ka jaka ba ju wan bha ki briew ba nabar, ka long isaitmet pat ban ïohi ïa ka jingbret pathar ïa ki jaboh jabaiñ ha ki rud surok, la ki long ki bilor um, ki plastic, ki paket chip ne kiwei kiwei. Kumta lada ngim pat lah nalade ban shim ka jingkitkhlieh kan long kaba eh ban wanrah ïa ka khuid ka suba.
Kaei kaba ka sorkar ka donkam ban leh kyrkieh ka long ban ïoh ïa ki kor ki bor ban pynkylla sboh lane umphniang ïa ka ñiut ka ñier kaba la lang ha Marten. Ngi la sakhi ba ha ki snem kiba la leit noh kata ha nongbah Tura, ka sorkar ka la sdang ïa kane ka bynta ban pynkylla ïa ka ñiut sha ka kynja umphniang.
Kiba kum kine ngi donkam ha ka juk mynta. Ngim lah ban shu ïa pynlang sah ïa ka ñiut ka ñier ha Marten ne ha kiwei pat ki jaka. Ngin ym lah ïoh lum lane madan ban pynkylla sha ka jaka bret ñiut. Ngi la ïohi ïa kaei kaba jia sha thaiñ Jaiñtia ha kaba ki paidbah ki pyrshah ban pynlong ïa ki jaka jong ki kum ki jaka bret ñiut. Ym don kiba kwah ïa kata. Ngin leh kumno? Yn bret shano pat ïa ka ñiut? Dei hangne ba ka wan ka jingdonkam jong ki kor ki bor ban pynkylla ïa ka ñiut sha ka sboh ne ka umphniang ne sha kiwei pat kiba ngi lah ban pyndonkam biang, kan pynduna ïa ka jingkit jong ki jaka bret ñiut.
