Riewspah ka rilum Garo ba don bun ki jaidbynriew, ki kolshor, riti dustur: Conrad

Shillong, Rymphang 15 U Myntri Rangbah ka Jylla u Conrad K. Sangma ha ka sngi Saitjaiñ, u la ïashimbynta kum u kongsan ha ka jingpynhap pyrda ïa ka 56th Annual Koch Conference kaba la long...

Shillong, Rymphang 15

U Myntri Rangbah ka Jylla u Conrad K. Sangma ha ka sngi Saitjaiñ, u la ïashimbynta kum u kongsan ha ka jingpynhap pyrda ïa ka 56th Annual Koch Conference kaba la long ha Belbari, South West Garo Hills district.

Ha kane ka jingïalang la ïadonlang u MDC ka Betasing u Sanjay Koch kum u symbud kongsan ryngkat lang u Deputy Commissioner ka South West Garo Hills, Anendya Raajsshre bad kiwei kiwei.

Ha kane ka jingïalang kaba 3 sngi kaba la sdang ha ka 12 tarik u Rymphang la pynkut noh ha ka sngi Saitjaiñ da ka jingïashimbynta ki nongïalam shnong, ki nongshah khot sngewbha bad ki dkhot jong ka jaidbynriew Koch na kylleng ka thaiñ bad ha kane ka prokram ka Meghalaya Koch Association kala aiti ïa ka dorkhas ha u Myntri Rangbah ka jylla.

Haba kren ha ka jingïalang, u Myntri Rangbah u la pynpaw halor ka jingriewspah ka rilum Garo ha ka jingdon ïa ki jaidbynriew kiba don ïa ki kolshor, riti dustur bad ki niam bapher. U la ban jur ba man la ki jaidbynriew kila noh synñiang na ka bynta ka jingkiew bad ka roi ka par jong ka thaiñ da kaba buh hakhmat eh ïa ka bha ka miat jong ka jylla.

“Wat hapdeng jong ka jingdon ïa ki jaidbynriew bapher, hynrei ngi dei hi na kajuh ka jylla bad na kajuh ka ri bad kane ka jingïatylli jong ki jaidbynriew bapher ka dei ka jingkhlaiñ kaba khraw tam,” u la ong bad bynrap ba ka Sorkar kala ïai bud beit da kaba ai kyllum ïa baroh bad ka ïengskhem ha ka jingkular ban burom bad ban kyrshan ïa baroh ki jaidbynriew.

U la ong, ba ka Sorkar kala ïai bteng ban ai jingkyrshan ïa ki jaidbynriew bapher na ka bynta ban tei ïa ki jingtei bapher, ban kyntiew ïa ka kolshor, ban pynneh pynsah bad ban don ruh ïa ki prokram ban sam mar kylliang ïa ki jingtip.

U la kubur ïa ki jingeh kaba mad da ki ritpaid bad u la ong, ba ka Sorkar ka sngewthuh bha ïa ka jingsngewkhia ka jong ki bad ka bynrap ba ki jaidbynriew Garo, Khasi bad Jaiñtia ki dei kiba heh paid ha ka jylla, ki dei pat ki ritpaid hapoh jong ka ri, kumta ka long kaba kongsan ban ïada ïa ka bha ka miat jong baroh ki kynhun.

Ha kaba ïadei bad ki mat kiba la pynpaw ha ka dorkhas, u Myntri Rangbah u la kren halor ka jingtyrwa halor ka jingsngewkhia ban kynthup ïa ka ktien Koch bad u la pynthikna ïa ki ba ka Sorkar kan sa khmih bniah ïa kane ka mat. U la pynpaw ba ka jylla ka dei ka ïing ïa kiba bun tylli ki jaidbynriew, kaba kynthup ïa ki Hajong, Rabha, Koch bad Maan bad u la ban jur ïa ka jingdonkam ban pdiang ïa ka jingangnud jong baroh ki kynhun bad ban ïoh ïa ka jingmynjur da kaba ïasyllok lyngba ki jingïakren.

Haba kren halor ka jingpyndonkam ïa ka ktien Garo bad Khasi ha ki District Selection Committee Examination, u la pynshai namar ba ka ktien Garo bad Khasi ka la dei lypa ka Associate Official Languages, kumta ka long kaba donkam ban pynthikna ba ka rukom ïakren bad ka jingai jingshakri kan long kaba ïaid beit.

“Ka eksam DSC na ka bynta kano kano ka kyrdan kan ym dei ka ban leh lut baroh ha ka Garo ne Khasi. Kan don tang kawei ka ‘Qualifying Paper’ ha Garo ne Khasi, kan shong ha ka district ïa kaba ki nongleh ïa ka eksamin ki aplai”.

U Myntri Rangbah u la pynshlur ïa ki samla Koch ba kin shimkabu ïa ki lad kum ïa ka Chief Minister’s Research Grant ban pynurlong ha kaba ïadei bad ka jingpule ka jong ki.

Ka dorkhas kaba la aiti da ka Association kala pynpaw ïa ki katto katne ki mat jingdawa, kaba kynthup ban ai jingmynjur ban pynlong ïa ka ktien Koch kum ka ‘Medium of Instruction’ ha ki Lower Primary Level ha ki jaka kiba shong basah ki Koch hapoh jong ka National Education Policy 2020 ban pynneh pynsah ïa kane ka ktien kaba la sdang ban duhjait bad ban kyntiew ïa ka pule puthi.

Kala dawa ruh ban don ïa ka jingpynjynsur ïa ka jinglah ïa ka ktien ha ka jingaikam aijam bad ban ïoh ban pule ha ki jaka pule ïa ki dkhot jong ka jaidbynriew Koch tad haduh ba kila don ïa ki jaka pule kiba la biang pura.

Kila kyrpad ban thung ïa u nongïalam shnong kum u Chairperson jong ka Village Employment Committee ha ki jaka rithor ban pynkhlaiñ ïa ki shnong ki thaw ha ka jingpyntreikam ïa ki prokram ban kyntiew ïa ka thaiñ nongkyndong.

Kala kyrpad ruh ban pynïar bad ban pynkhlaiñ ïa ka jingshngaiñ jong ka Koch Boys’ Hostel ha New Tura, kaba kynthup ïa ka jingtei ïa ka kynroh, ban tei ïa ka jaka pynlong ïa ka jingïalang bad Cultural Hall ha Belbari ban kyntiew ïa ka jaidbynriew bad ïa ki kam kiba ïadei bad ka kolshor.

La pynkut ïa kane ka prokram da ki jingrwai bad ki jingshad tynrai ban rakhe ïa ka jingriewspah ka jingdon jingem kaba naduh hynthai jong ki jaidbynriew Koch ha Meghalaya.