Shillong, Rymphang 16
U Lat ka Jylla, u C.H. Vijayashankar ha ka Lah Sngi U Blei u la plie ïa ka Dorbar Mang Tyngka jong ka Ïingdorbar Thawaiñ da kaba pynpaw ïa ka jingkiew jong ka GDP ba shisha jong ka Jylla kaba 9.66% ha u snem 2024-25 kum ka jingpynshisha ba ka thong (jong ka) sha ka ‘Vision 2032’ ka don ha ka lynti kaba dei.
“Katba ngi dang bteng ïa ka jingïaid lynti ba angnud jong ngi sha ka ‘Vision 2032’, da ka thong ban pynkiew lai shah ïa ka ïoh ka kot jong ka Meghalaya naduh u snem 2022, kane ka khyllipmat ka ailad ïa ngi ban pynthymmai ïa ka jingkular lang sha ka jingkiew bad jingroi jong ka Jylla ba itynnad jong ngi,” ong u Vijayashankar ha ka jingkren jong u.
“Mynta, ngi ïeng tylli kawei ban pynneh ïa ka Riti Synshar bad ban pyntikna ba ka jingkiew shaphrang kan poi sha uwei-pa-uwei u nongshong shnong jong ka Meghalaya. To ngin ïaid shaphrang ryngkat lang da ka jingthmu bad jingngeit skhem, ba la ïalam da ka jingïohi jngai lang ïa ka Meghalaya kaba roi bad kaba kiew shaphrang.”
U Lat u la pynwandur ïa ka jingtreikam ba dang shen jong ka Jylla kum kaba kyrpang bad ong, “Ka Meghalaya mynta ka ïeng kum ka Jylla kaba ar haba phai sha ka ka jingkiew sted tam ha India hadien ka Tamil Nadu, da kaba ïoh ïa ka jingkiew kaba 9.66% ha ka GDP ba shisha ha u snem 2024-25.”
U la bynrap, “Dei tang ka Jylla jong ngi kaba lah ban pynneh ïa ka jingkiew kaba 10% ha ki ar snem kynthih hadien ka khlam COVID. Ka ïoh ka kot jong ngi ka la kiew haduh ar shah tang hapoh hynñiew snem, na ka T.29,508 klur sha ka T.59,626 klur ha u snem 2025, ka jingpynshisha ïa ka jinglah ban ïakhun jong ki briew jong ngi ïa ki jingeh.” U Lat u la kdew ruh ba ka Sorkar ka la buh ïa ka ‘Meghalaya Excellence Framework’ kum ka saiñdur jong ka.
“Ban pynurlong ïa kane ka jingthmu kaba neh, ka Jylla ka la thaw ïa ka ‘Meghalaya Excellence Framework’, ka saiñdur ba kongsan ban don hapdeng ka thup ki 10 tylli ki Jylla ba hakhmat eh jong ka India ha ka ‘Per Capita Income’ bad ki ‘Sustainable Development Goal’ hapoh u 2032,” u la ong.
U la ong ba ka jingroi ka shong ha ki bynta ba kongsan – “ka rep ka riang, ki surok, ka bording, ka jingpynbiang um, ka jingkyntiew ïa ka jingbei tyngka, ka ‘IT & Communications’, bad ka kam jngohkai pyrthei – kiba long kum ki nongwanrah jingkylla ba kongsan” – bad ha ka jingbei tyngka ha ka imlang-sahlang.
“Ki jingïarap ba la thmu ha ka koit ka khiah, ka pule-puthi, ka jingpynmih lad kamai, ka jingshngaiñ ha ka imlang-sahlang, bad ka jingsynshar kaba pynshong nongrim ha ki nongshong shnong ki pyntikna ïa ka bha ka miat kaba pura jong uwei-pa-uwei u nongshong shnong.”
U Vijayashankar u la ïathuh ruh sha ka Ïingdorbar ba ka Meghalaya ka dang tur shakhmat da palat shi dorjon tylli ki ‘Externally Aided Project’ (EAP) kiba shongdor palat T.12,000 klur, da kaba kdew sha ka jingithuh ha ka ri ïa ka kam ba ïadei bad ka jingkylla suiñbneng kaba pynshong nongrim ha ka imlang-sahlang.
Haba batai bniah ïa ka prokram jong ka Sorkar, u Lat u la ong, “Ban pynurlong ïa ka thong ban pynlong ïa ka Jylla jong ngi kaba khraw, ka Sorkar mynta ka dang pyntreikam ïa katto-katne ki EAP ha ki bynta ba kongsan – kynthup ïa ki surok, ka bording, ka rep ka riang, ka jingpynneh-pynsah ïa ka um, bad ka kam jngohkai pyrthei, ba la kyrshan da ki tnad pynroi bapher-bapher.”
U la bynrap ba ka Meghalaya ka pyntrei ïa 15 tylli ki projek kiba kum kine, bad sa ar tylli ki don hapoh ka jingïakren ban shim ram, na ka bynta ka dor ba la lum lang kaba long T.12,166 klur.
“Ïa ka bynta jong kawei-pa-kawei ka ram la khmih da ka jingai pisa jong ka Sorkar India, ha kaba ïa kaba sah la bei tyngka da ka Jylla. Ka Sorkar ka la mynjur ruh T.6 klur ha ka ‘CM Catalytic Fund’ ban pynsted ïa ka jingtreikam jong ki SDG ha baroh khat-ar tylli ki distrik.”
U Vijayashankar u la ong ba ka jingkyrshan ka Sorkar Pdeng ka bynrap shuh-shuh ïa kata.
“Ka Sorkar ka dang pyndonkam ruh ïa ka jingkyrshan na ka bynta ki projek pynroi ba kongsan na ka tnad Development of the North-Eastern Region lyngba ki skhim bapher-bapher ban pynsted ïa ki projek jngohkai pyrthei, ka jingpynbiang um bad ki projek pynïasoh ha kylleng ka Jylla,” ong u Lat.
Hapoh ka ‘PM-DevINE’, hynñiew tylli ki projek kiba shongdor palat T.773 klur ki dang ïaid shakhmat, kynthup ïa ka projek ‘Integrated Sohra Circuit Development’ kaba T.234 klur, kaba u la ong, “kan ïarap shuh-shuh ban buh ïa ka Sohra ha ka map jngohkai (pyrthei) jong ka pyrthei.”
Kiwei pat ki jingthmu ki kynthup ïa ka ‘Shillong Peak Ropeway’ bad ka ‘Unity Mall’ ha New Shillong, kaba thmu ban pynkhlaiñ ïa ka jingshem jong ki nongwan jngohkai ne ka ‘Visitor Experience’ bad ka jingroi jong ki jaka sor.
U Lat u la kdew ruh ïa ka jingpynshisha kaba nabar bad ong, “Ka ‘Economic Survey’ 2025-26 ba dang shu pynmih da ka Sorkar India ka la ai jingïaroh ïa ka rukom pynroi jong ka Meghalaya kaba la pynïaid da ki paidbah na ka bynta ka jinglah ban ïakhun pyrshah ïa ka jingkylla suiñbneng bad ka jingïada ïa ka mariang.”
U la kdew ïa ki dak jong ka ‘Model’-ka ‘MegARISE’, ka jingshna ‘map’ ïa ki umpohliew, bad ka jingpynlang ïa ka um kaba ïahap bad ka jinglong ka suiñbneng-da kaba ong ba ka Jylla ka la “shna ‘map’ ïa palat 55,000 ki umpohliew bad pyntreikam palat 500 tylli ki projek pynlang um ha ki 8,430 hektar ha kylleng ka Jylla.”
Shuh shuh, u Lat u la ong ba ka jingkhring ka Meghalaya ïa ka jingbei pisa na ki kynhun shimet ka nang kiew sted, ha ryngkat ki jingpynkylla ha ka rukom synshar ‘digital’ bad ka jingpynkylla ïa ki kyndon ba thmu ban pynïar ïa ki jingmyntoi.
“Ka Sorkar ka ïai bteng ban khring ïa ki nongbei tyngka ‘riew shimet lyngba ka ‘Public Private Partnership Model’ ban kyntiew ïa ka roi ka par bad ban thaw ïa ki kam ki jam na bynta baroh ki nongshong shnong,” ong u Lat ha ka jingkren jong u.
U la kdew ba ki jingthmu jong ka Jylla ki la “khring palat T.1,800 klur ha ka jingbei tyngka shimet,” bad buh thong ban “kyntiew palat T.8,000 klur ha u snem 2032 bad pynmih palat 50,000 tylli ki kam ki jam.”
Ki jingpynkhreh ba dang shen ki pyni ïa ka “ka ‘Varun Beverages’ kaba T.330 klur ha North Garo Hills, kaba la ai kam sha palat 500 ngut,” bad ka “ka ‘Taj Umïam Resort & Spa’ kaba T.300 klur, ka ban long ka projek pynbiang jaka sah kaba heh tam ha ka Thaiñ Shatei Lam Mihngi”, kaba la buh mawnongrim dang shen.
U Lat ka Jylla u la pynïadei ïa ka jingbei tyngka sha ki jingkylla ha ka synshar-khadar, da kaba ong ba ka Jylla ka “pynïasoh lang ïa ki rukom treikam jong ka lyngba ki rynsan ‘digital’ kum ka ‘Meghalaya One Portal’, ‘CM Connect’, ‘Village Data Volunteer’, ‘DC Connect’, bad kiwei.”
U la ong ruh ba ka Sorkar ka dang ïai bteng ban pynkhlaiñ ïa ki jingtei surok bad ki jingkieng, da kaba ithuh ïa ka bynta ba kongsan jong ka ha ka ban pynbha ïa ki lad pynïasoh bad ka jingkiew ka ïoh ka kot ha ka Jylla.
U la kdew ba hapoh ka Pradhan Mantri Gram Sadak Yojana, “ha kine ki 5 snem ba la dep 1,180 tylli ki skhim surok la pyndep ha ka jingpynlut baroh kaba palat T.3,200 klur,” kaba pynïasoh “kumba 300 tylli ki jaka shong jaka sah.” Hapoh ka PMGSY-IV, “Yn pynïasoh ïa 258 tylli ki shnong, kawei-kawei ka shnong kan don palat 250 ngut.”
Shuh shuh u Lat u la bynrap ba “ka surok ‘Shillong-Silchar Greenfield High Speed Corridor’ kaba T.22,000 klur kan kyntiew shi kat dei ïa ka jingpynïasoh ha ka thaiñ bad ban pynbha ha ka liang ka jingpynpoi ïa ki mar ki mata.”