Shillong, Rymphang 23
Ka Meghalaya ka la pynmih haduh 3.66 lak tylli ki kam hapdeng u snem 2019 bad 2025, da kaba kdew ïa ka jingkheiñ ba la pynshong nongrim katkum ka KLEMS ha ryngkat ka rukom treikam jong ka Reserve Bank.
Ïa kane la pyntip da u Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K. Sangma ha ka jubab jong u ha ka jingïatai halor ka jingkren u Lat hapoh Ïingdorbar ha ka Lah Sngi U Blei.
Ki kam haba phai sha ka rep ka riang ki long 1.90 lak tylli, ba kynthup ïa 789 tylli ha ka rep syntiew, 4,078 tylli ha ka rep tit, 12,714 tylli ha ka rep soh, 47,927 tylli ha ka rep ka riang ba khlem ai dawai bad 15,333 tylli ha ka mishon Lakadong – kaba synñiang sha ka jingkheiñ kyllum lang jong baroh ki bynta.
“Man ki distrik ki la ïoh jingmyntoi”, la ong u Conrad haba kdew ba ka kam na ka rep ka riang ba khlem ai dawai ha West Garo Hills ka long 5,279 tylli, Ri-Bhoi – 4,301 tylli bad East Khasi Hills – 4,728 tylli. Nalor kine, ki ‘Hotel’ ki la pynbiang shuh sa 12,683 tylli ki kam, 9,835 tylli ha ka liang ka kit ka bah bad 24,926 tylli ha ki kam shna jingshna bad ‘Recycling’.
U Conrad u la ong ruh ba ki skhim jong ka Jylla ki la ai jingkyrshan ïa kumba 10,000 ngut ki briew hapoh ka ‘YES Meghalaya’, 11,050 ngut hapoh ka ‘Aqua Mission’, 1.7 lak ngut hapoh ka ‘CM-CARE’ bad 9,000 ngut hapoh ka ‘PRIME’, kaba kot “jan 8 lak” ki nongïoh jingmyntoi baroh kawei.
“Ka long kaba eh ban pynhun ïa baroh hynrei ngi pyrshang katba lah,” u la ong.
Halor ka jingsiew bainong, u la ong ba ka ‘Minimum Wage’ jong ka Meghalaya kaba long T.525 ka dei kaba wan ba-ar ha ka ri hadien ka Karnataka (T.581) bad kaba heh tam ha ka Thaiñ Shatei Lam Mihngi.
“Kane ka pyni ïa ka jingthmu jong ka Sorkar…ban kyrshan katba don ei ka lad ïa kiba duk na kiba duk tam,” u la ong.
Shuh shuh, u Conrad u la ong ba ka Meghalaya mynta ka dei ka Jylla kaba ar ha ka ri, kaba kiew sted ha ka ïoh ka kot, da ka jingkiew kaba 9.66% ha ka GSDP ba shisha, hadien jong ka Tamil Nadu kaba long 11.91%.
“Kane ka dei ka kam kaba sngewhun shi kat dei…ki jingpyrshang ba la leh ha kine ki 8 snem ba la dep ki la ïalam sha kane ka jingkiew,” ong u Conrad da kaba bynrap ba ka Jylla ka la pynneh ïa ka jingkiew kaba 10% haduh lai snem.
Ka Sorkar ka buh thong ruh ban ïoh T.85,000 klur ka GSDP, lane kumba $10 ‘billion’ ha ka liang ka ïoh ka kot.
U la kubur ba ka ‘Per-Capita’ GSDP ka dang duna, ha kaba ka Meghalaya ka la kiew na ka kyrdan kaba 28 ha u snem 2019 sha ka kyrdan kaba 26 mynta, da kaba kdew ïa ka jingnang kiew ha ka jingbun briew kaba long 0.95%.
“Ka jingkiew jong ka ‘Per-Capita’ GDP na ka bynta ka Meghalaya, ngi don ha ka kyrdan kaba 5 ha ka ri hapdeng u snem 2019-2025,” u la ong da kaba bynrap, “Ha ka jingkheiñ kyllum, ngi kham biang mynta ban ïa kaei kaba ngi la long ha u snem 2018? Hooid.”
U Conrad u la pynpaw ruh ïa ki jingthmu banyngkong eh kiba la ïoh hapoh ka Sorkar jong u-ka jingrwai jong ka Jylla bad ki shap jong ka Jylla hadien 50 snem, ka jingpynkhie im ïa ki projek ba la rim kum ka Hotel Croborough, bad ka Ïingdorbar Thawaiñ bathymmai.
Halor ki kontraktor trai-ri, u la kdew ba ki ‘tender’ kiba heh ki bud ïa ki kyndon ka Sorkar Pdeng hynrei ki kam kiba rit la thmu sha ki nongpynïaid kiba rit.
Ka jingpynlut ha kata ka liang ka la kiew na ka T.454 klur ha u snem 2019 sha ka T.1,286 klur mynta.
U la pynïasoh ïa kane ka jingminot sha ka seng kam seng jam bad ka jingai kam ai jam kum ka ‘PRIME’ bad ka ‘CM-Elevate’, da kaba ban jur ba ka jingroi ka dei ban “pynbha ïa ka jingim jong ki nongshong shnong.”
Ha kawei ka liang, u Myntri Rangbah u la pynbna ba ka Sorkar kan sa tei ïing na ka bynta ki longïing kiba duna ka ïoh ka kot ban thied jaka, da kaba ong ba kane ka saiñdur ka pynpaw ïa ka jingthmu (jong ka) ban pyntikna ba “kiba duk na kiba duk tam kin ym shah iehnoh shadien.”
