D H Kharkongor
Ki ïalap ïariew ïa ka ‘nam’ kaba bha. Nga ruh ngamlah khlem da kwah ban ithuh mano ita. Kaba katno tam ynda haba ki ïathuh ba yn sa pynïeng ïa I kum u ‘Kyrtong’. Nga kylli ïalade, hato nga ithuh ma ïa ita ? Hato nga la ju ïa kynduh mo ïa ita, hangno re hangno ? Ka dei tad haduh ynda la pynthikna ïa kata ka jinglong ‘kyrtong’ ba nga sa iohi, ha ki lad pathai khubor, ïa I. Tad hangta ba nga sa ngeit skhem ba nga la ju iohi teng hangno re hangno ïa I bad ruh ha ki snem kiba mynnor, kiba la leitnoh shadien bad ruh kham sha jngai. Ka ïaishon ha nga ba nga la ju iohi teng ïa kum kato ka durkhmat, mynnor. Nga don ka jingkyrmen ba ha kawei ka sngi ngan sa ioh lad ban ïa kynduh markhmat bad I, ban ioh ban pynshisha la ngi la ju ïa kynduh teng ne em. Phewse kam shym la long kumta kumba nga nangkhmih lynti.
Ka dei tad ynda I la khladnoh nangne na sla pyrthei ba nga sa sngewskhem ba ngim lah lait na kaba ïakynduh, pateng pateng, hangne bad hangtai bad ruh ha ka jingïalong khynnah. Ki kato katne ngut, kiba ngi ïa pule lang ha skul ki pynthikna ïa kata. Nga ngeit ïa kata wei ba ki ong ba I ruh I pule ha ka juh ka skul kaba nga pule tad naduh ka class I (A) tad haduh ngan da pyndep ïa ka ICSE. La ngi la shwa ïa I da kumba 3 (lai) class hynrei ym lait ba ngin ïa kynduh lane ngin ïa tyngkhuh la ha ka ‘Morning Break’ kaba tang kumba 10 minit lane ha ka ‘Lunch Break’ kaba kumba 1 kynta, kata, nalor ka ‘Annual School Sports’ lem bad ka ‘Annual School Concert’. Ki da ong ruh de mano hi ruh ban lah khlem da kynmaw ïa phi uba ka jing-long ‘mischievous’ kaba thik kum u ‘Tom Sawyer’. Shisha, ngam lah khlem da kubur bad khlam da sngewlehraiñ ïa la ka jinglong kaba mynba nga dang khynnah.
Haba poi beitnoh ha ka phang ba ngam lah khlem da itynnad ïa ka jinglong ka jong I. Ngam iohi ïa I kum uta u ‘Member of Parliament’ (MP) lane kum uta u ‘Architect’ lane u nongsaiñdur bad u nongpynwandur jong kata ka Seng Saiñhima-sima lane kum uta u ‘Doctorate’ lane uta uba la ih bha ha ka liang ka pule ka puthi. Nga iohi shwa ïa u briew uba don ïa ka akor, ïa ka burom, ïa ka main bad ïa ka jing-lehrit. Hadien kata bad kat nangïaid ka por nga iohi ruh ha I saia u briew uba don ïa ka jingïadei (relationship) kaba maian bad kaba shimet (personal) bad U Blei, uba U Trai bad U Kynrad halor kiei kiei baroh. Nga iohi ïa u briew uba don ïa ka jinghunmynsiem (joy) ban ioh ban ïasyllok (fellowship) ha kaba weibriew bad ha kaba jar jar bad la U Blei. Nga iohi ïa u briew uba la ïasuk (reconciled) bad la u jong U Kynrad. U briew uba la ioh mad ïa ka jingsuk bad khamtam eh ïa ka jingkmen jong ka jingpynim ei (Salvation). Nga iohi ïa u briew uba khraw ka jingngeit (faith) bad uba shañiah (trust) tylli tyllan ha ka jinglamlynti ka jong u Blei. Nga iohi ha I ïa u briew uba don ka jingieit bad ïa ka jingisnei lane ïa kata ka ‘divine love and compassion’ ïa u parabriew. Te kumta ngam phylla balei ba I don ha I ïa kum kato ka durkhmat. Ka durkhmat jong ka jingsuk, ka jingkmen bad ka jinghun mynsiem (contentment).
Ha ka jingïadei ka jong I bad ki parabriew nga ngeitshkem ba I don ïa ka jinglong kaba sngewrit (humility) shisha, kaba ha ryngkat ka jingleh rit. Ka jingsngewrit bad ka jinglehrit ki dei ka jinglong tynrai (nature) ka jong I bad ym kaba I shu leh mynleh jubor (fake). Nga iohi ha I ïaka jingkheiñkor ïa ki parabriew bad kampher la ki dei kiba rit ne kiba khraw, kiba pahuh pahai ne kiba kyrduh, kiba khraw ka jingnang jingtip ne kiba khamduna ka jingnang ka jingtip. Kane ruh nga ngeit ka dei ka jinglong rynrai ka jong I bad kam dei ka jingleh menleh. Te kumta ka akor bad ka burom kaba tam, la ïano ïano bad ruh hangno hangno. Ka burom ka akor khamtam eh ha ka ktien ka thylliej bad kampher wat lada ka don ka jingïapher jingmut lane ka jingïapher ha ka saiñpyrkhat. Ka jinglong kaba da thew kaba da woh ïa ki kyntien kiba I khlei, kiba ha ryngkat ka sur kabajem jai, khnang ban nym pynmong pynsngewsih la ïano ïano ruh. Ka jinglong kaba lah ban pynïadei tad naduh bad uba rit tad haduh uba khraw.
Ngam artatien ba I dei u briew uba don ïa ka jinglong kaba beit (integrity) lane ïa ka jinglong kaba sngur lane ïa ka jinglong kaba shida, kaba ha baroh ki liang bad ruh ha ka jingïadei kaba badno badno ruh. Ka jinglong kaba kyrsoi na ka jingsngewthuh shai ba U Blei u bishar ïa ka jingshisha jong ka dohnud kaba shapoh, kaba u briew um lah ban iohi. Kumta nga iohi ïa u briew uba beit jinglong la ha kaba paw lane ha kaba rieh. Ka jinglong kaba wat ki ‘chutia’ lane ki kynriang jinglong ruh ki shynrain. Ka jinglong kaba kim shlan ba kin pynshoi pynshad lane ba kin tynjuh, da kumne bad da kumtai. Nga iohi, namar kata, ïa u briew u bym pynïasyriem ïalade bad kane ka pyrthei, wat lada u don bad kane ka pyrthei. Nga iohi ïa u briew uba U Blei U la phrang bad U la tynjuh ruh la hun, kata, wat ha ka jyrsieh jong ka ‘politics’. Kumta ngam phylla balei ba U Blei u shim noh ïa u nangne na sla pyrthei.
Te to ngi la duhnoh ïa u ‘Mawlynnai’. Ngi la duh noh ruh ïa uba long ka ‘jingkyrmen’. Hynrei ha kaba kut kan sa long leh nohei kane ka jingbynñiaw bad ruh kane ka jingpyrto, ka jong ngi ïa I, lada ngi pat de, ha ka jingim ka jong ngi kaba man la ka sngi, ngim ïa bud ïa ka nuksa kaba bha ka jong i.
