D. Pakyntein
Baroh shi katta, ïa ki shong-khappud la ñiew bad lah shu shim beit ba ki dei kiba khatduh eh (last villages), kane ka lah pynlong ïa u Myntri Rangbah, u Narendra Modi ban shim ïa ka rai ba man ka shnong-khappud, ka dei ban long noh kaba nyngkong eh (first village), kumta ha ka 15 tarik u Rymphang, 2023, ka sorkar pdeng ka la mynjur ïa ka Vibrant Villages Programme Phase I, bad lah pynshai ruh ha Rajya Sabha ïa ka jingkylli kaba 3251, ha ka 29 tarik u Lber, 2023, da u Myntri khynnah ka tnad pohiing (Home Ministry). Lah iohi ruh ba u Amit Shah, Myntri ka kam pohiing, u da shim khia bha ïa ka kamram kaba la bynshet ha u. ïa ka Phase I, yn pynlut na ka Centrally Sponsored Scheme,
Haka 2 tarik u ïaïong, 2025, ka sorkar pdeng ka lah mynjur sa ïa ka Vibrant Villages Programme Phase II, kaba yn pynlut na ka Central Sector Scheme, kaba mut (100%) yn bei hi da ka sorkar pdeng. Ha kane ka thup, lah mang ban kyntiew haduh 92 tylli ki shnong-khappud kiba don ha ki thaiñ border ka jylla Meghalaya bad ka ri Bangladesh.
Ka sorkar pdeng ka lah buh ruh ki kyndon ne ki jingbthah ïa kaba ki jylla ki dei ban bud beit thik, khnang ba ka kam kan ïaidbeit ïaidryntih, bad yn shim jingkheiñ da ka ophis u C & AG. Ka dei pat ka kamram jong ki jylla ban thaw (plan), bad ban phah ïa ka Village Action Plan (VAP) sha ka sorkar pdeng ka ban ai ïa ka jingmynjur, ka dei ruh ka kamram jong ki sorkar jylla ban pynioh ïa ka jaka, bad kan pyntikna ruh ba ka jaka ka dei ka bym don kano – kano ka jingïakaja (disputed land). Ha ka 20 tarik u Rymphang, 2026, u Amit Shah u lah wan poi ha ka shnong Nathanpur, Cachar District, Assam ban sdang ïaka Phase II, bad kane ka pyni ba ka kam ka lah ïaidshaid – shaid.
Lyngba kane ka prokram, ki shnong-khappud kin ioh bun bah ki jingmyntoi kum ka bording kaba khlem thut, ki surok ki ban pynïasoh bad kiwei ki shnong, kan kyntiew ïa ki cooperative society ha ka rep ka riang, ka jinghikai shaphang ka thung ka tep, kan kyntiew, kan plie lad plie lynti ïa ki khun samla kiba don bun jait ki sap, kan kyntiew ïa ka koit ka khiah, ka pule-puthi ka ban ïaryngkat bad ki skul ha sor, ka network kaba khlaiñ, kan ïada ïa ka kolshor, kan khring ruh ïa ki nongwan jngohkai pyrthei. Shisien ba lah biang ka bording bad ki surok, byllai kiwei ki kam pynroi kin mih hi, ki ban kyntiew shuh ïa ka ioh ka kot, khnang ban ioh ïa ka rukom im kaba bit kaba biang.
Kane ka prokram, kan ïada ruh ïa ka Ri. Mano ban phet haba lah biang lut ha shnong ? Shong shngain haba ïabun ha shnong, ki ban long ki nongpeitngor lada don ki nongwei kiba thmu ban ïuh-roit ne ban rung tuh, bad ki ban bam lut ïa ka bhah ki trai ri, ym tang katta, ynda kine ki nongwei, ki lah ioh epic bad ki lah ïabun paid, kin sa iohbor ban ïa rai da kawei ka sur ïano yn kyrshan ha ki election. Man ka por haba ngi peit ïa ki jingïatai – ïathir ha ki National news, dang don kita, kiba mutdur kum ki khynnah -khyllung ban ong ba ka dei tang ka kamram jong ka sorkar India ban khang ïa ka jingwan rung tuh ki nongwei, ki lah dei ban peit nuksa na ngi ki nong Meghalaya, kiba sngewthuh ba ka dei ka kamram jong baroh ki nongshong shnong, ban ïada ïa la ka jong ka Ri bad kumno ki nongaplangbrot ki ïeng pyrshah ïa ki shipai China ha Eastern Ladakh.
