Ap jingma ki krem ha ka Jylla na ki kam ba pynlong da u briew bad kiwei-kiwei

Shillong, Lber 08 Ki krem ki kroh ka Meghalaya ki ïakynduh ïa ki jingma kiba nang jur na ki kam jong ki briew, ka jingjulor mariang bad ka jingtyrkhong jong ki tyllong um kiba ki...

Shillong, Lber 08

Ki krem ki kroh ka Meghalaya ki ïakynduh ïa ki jingma kiba nang jur na ki kam jong ki briew, ka jingjulor mariang bad ka jingtyrkhong jong ki tyllong um kiba ki nongshong shnong ki shaniah.

Kane ka jingmaham ka la wan na ka Kong Bashisha Ïangrai, Senior Geologist jong ka Palaeontology Division, Geological Survey of India – North Eastern Region, kaba la kren ha ka 6 tarik u Lber ha ka jingrakhe ‘International Women’s Day’ ha ophis ka GSI.

Ka Meghalaya ka don palat 1,200 tylli ki krem ba la pynithuh bad palat 573.6 km ki lynti ba la jurip-kiba bun tam ha India.

Hynrei ka Kong Ïangrai ka la ong, “Kine ki basa jingim ne kita ki ‘subterranean ecosystem’ ki don hapdeng ka jingma kaba khraw na ki kam ba la pynlong da ki briew, ka jingpynjot ïa ka mariang bad ka jingtyrkhong jong ki tyllong um kiba kongsan na ka bynta ki nongshong shnong jong ka thaiñ.”

Ka la pyni ruh ïa ki dur ki dar na Mawmluh, ha kaba ki jaboh plastik ki kah lynti, bad na Arwah-Lumshynna, ha kaba ki nongwan jngohkai ki la pynsniew dur ïa ki kynroh, bad kiwei-kiwei.

Ki lum Jaiñtia ki don ïa ki krem kiba jrong bad kiba jylliew tam. Ka Krem Liat Prah ka jrong haduh 31,279 m bad ka don ïa ka kamra ba pawnam jong ka “Aircraft Hangar”.

Ka Krem Rynjah ka jrong 23,219 m ha ryngkat ka wah kaba don hapoh khyndew; Krem Chympe – 20,522 m, bad ka Krem Pynnoh Umsngad  – 20,459 m.

Kaba jylliew tam, ka Krem Synrang Pamiang, ka don haduh 317 m bad ha ka, ki rieh ki dohkha ‘Schistura papulifera’ kiba la jan duh jait.

Ka krem kaba la lap thymmai mynta u snem, ka Krem Lungchung Khr ka don lypa ha ka kyrdan kaba shiphew ha ka ri baroh kawei, kata, 13,618 m.

Ka Dobakkol jong ka Siju-“ka krem lymbit”-ka pynneh-pynsah ïa ka lynti wah kaba jrong 4,772 m bad ki maw ‘Stalagmite’ kiba heh.

Na ka liang u Myntri Rangbahduh ka ri, u Narendra Modi, u la pynpaw sa ïa kawei pat ka jait dohkha, ka ‘Neolissochilus Pnar’-ka dohkha krem kaba heh tam ha ka pyrthei-ha ka jingkren ‘Maan ki Baat’ jong u ha u snem 2020.

Ka Kong Ïangrai ka la khot ïa ki krem “ki jinglum thup ‘science’ kiba kordor” jong ka jinglong-jingman suiñbneng, ki ‘fossil’ bad ki dak-dien jong u briew, bad “ki jaka rieh ba kynja mynsiem” ba la kynthup lang ha ka kolshor jong ka thaiñ.

Katei ka Senior Geologist ka la kyrpad na bynta ki ‘Geoscientific Display Board’, ki ‘Museum’ ha ka thaiñ bad ki kam jngohkai pyrthei ba la ïalam da ka imlang-sahlang ban ïada ïa ki krem jong ka Meghalaya ha ryngkat ka jingpynmih ïa ki lad ai kam ai jam, da kaba ong ba ka jingpynsngewthuh paidbah bad ka jingïashim bynta jong ki shnong ki dei ki nongïada kiba paka tam pyrshah ïa ka jingpynjot ïa ki basa jingim ba don jingma.

Ka la ong ba ka ‘Geological Survey of India’ ka la pynbna ïa ka krem Arwah-Lumshynna bad Mawmluh kum ki jaka ‘Geo-Tourism’ bad la buh ruh ïa ki ‘Interpretive Panel’ ha Arwah-Lumshynna (Pdengshnong, Sohra) bad Mawmluh ban batai ïa ka jingkordor ha ka jinglong-jingman ki jingdon-jingem mariang bad ban pynshlur ha ka ban ri ban sumar hapoh ka thaiñ.

Ka ‘Outreach’ ka ïaid lyngba ka Bhuvisamvad, ka ‘International Fossil Day’, ka Akam bad kiba kum kine ki prokram kiba kynthup ïa ka Jylla, ki kynhun distrik, ki NGO, ki Sirdar bad ki shnong ki thaw.

“Ka jingïashim bynta bad jingïatreilang jong ki nongshong shnong ka long kaba kongsan bha na ka bynta ka jingjop ha ka jingpynneh-pynsah mariang, ban pyntikna ïa ka roi ka par bad ki rukom treikam kiba neh kiba la bsut ha ka kolshor bad ka ïoh ka kot jong ki,” ong ka Kong Ïangrai.

Haba ai jingkren ha kane ka jingrakhe, u Deputy Director General, u R.L. Sarkar u la ong ba ka jingnang kiew ha ka jingdon ki kynthei ha ki kam ki jam ka la wanrah jingkylla shi kat dei ha ka jingshakri kam.

“Mynta ka sngi ngi rakhe ïa ka ‘International Women’s Day’, 2026, kaba la ïalam da ka phang pdeng kaba khlaiñ…kane ka phang ka pynkynmaw ïa ngi ba ka jingkiew kaba shisha ka wan haba la pynkupbor ïa ki kynthei da ki hok kiba mar katjuh, bad ba la kyrshan lyngba ki kam kiba don jingmut,” ong u Sarkar.

Haba kren ha kane ka sngi kum ka Kongsan, ka Chief Reporter jong ka ‘The Meghalaya Guardian’, Kong Evanjoplin Dkhar ka la ong ba ka ‘Cyber Violence’ ka pynduh ïa ka jingsngew shngaiñ jong ki kynthei lyngba ki kam ‘Online’ bad ka la kyrpad na bynta ki aiñ kiba kham khlaiñ bad ka jingphikir ba man ka sngi haba phai sha ki rynsan ‘Digital’.