Shillong, Lber 17
Hynñiew ngut ki nongtrei mon sngewbha ka imlang-sahlang na Ri-lum Garo ki la kyrpad ïa ka jingtuklar jong u Lat ka Jylla, u C.H. Vijayashankar ban pynkhlaiñ ïa ki kyndon ïada ka Riti-Synshar ka Ri na ka bynta ka Garo Hills Autonomous District Council (GHADC), da kaba tyrwa ba tang ki dkhot Garo ‘Scheduled Tribe’ kin ïakhun ha ki ilekshon sha ka Council bad ban wanrah jingpynkylla ha ki thup kyrteng ki nongthep ‘vote’ bad ki kyndon khyndew ban pynneh ïa ka jingpynïaid kam ha ki nongshong shnong trai-ri.
Ha ka dorkhast ba la aiti ha ka Sngi Ba-ar, ka kynhun – u Greneth M. Sangma, u Shiva Sangma, u Flaming Marak, u Emanuel Ch. Marak, u Cherian Momin, u Browny M. Marak bad u Nilbert Ch. Marak – ki la kynthoh ba ka jingïashim bynta jong ki briew ki bym dei ‘riewlum ha ki ilekshon, ka jingpynrung ïa ki ha ki thup kyrteng, bad ka jingduh noh ka jinglong trai ïa ki jaka ‘riewlum lyngba ka jingai ïa ki ‘Patta’ ka buh jingma ïa ka saiñdur jong ka Khyrnit ba 6.
“Ïa kane ka dorkhast katkum ka aiñ la aiti da ka jingburom ban kyrpad ïa ka jingtuklar jong u Lat ban ïada ïa ki jingïada Riti-Synshar ba la ai sha ki jaidbynriew ‘riewlum trai-ri jong ka Ri-lum Garo katkum ka Article 244 (2) bad ka Khyrnit ba 6,” ki la thoh, da kaba kdew ïa ka bor khmih bniah jong u Lat ka Jylla.
Ki la kdew ïa ka mukotduma Samatha v. Andhra Pradesh (1997) bad ka Orissa Mining Corporation (2013) na ka bynta ka nongrim ba ki jaka ‘riewlum bad ki hok synshar, ki dei ban ïoh jingïada.
Ki lad jingïada ba ki la tyrwa ki kynthup: ban pyrkhing ïa ka jingthep kyrteng sha ka Council tang ïa ki ‘riewlum Garo na bynta ka ilekshon; kaba dawa ba ki kyrtong ki dei ban long ki nongshong shnong ba dei hok jong ka Meghalaya lane ki briew kiba la kha hapoh ka Jylla; ka hukum na bynta ka ‘Special Intensive Revision’ jong ka GHADC; ka jingpyndam ïa ki kyrteng bym dei ‘riewlum ha kaba ka jingpynrung “ka pyntlot ïa ka jingthmu jong ka Riti- Synshar”; ka jingkhang ïa ka jingpynkylla ïa ki ‘Patta’ ba la bat da ki bym dei ‘riewlum lait noh tang da ka jinghiar pateng; bad ban khang ha ka ban die ïa ki jaka ‘riewlum sha ki bym dei ‘riewlum ha ki jaka thor jong ka thaiñ.
“Ka Khyrnit ba 6 ka pyni ïa ka jingpyrshang kaba kyrpang jong ka Riti-Synshar kaba thmu ban ïada ïa ka snap kyrpang, ka khyndew ka shyiap, bad ki rukom synshar jong ki jaidbynriew ‘riewlum,” la ong ka dorkhast.
“Ka jingtuklar ba biang por jong phi kan pynskhem shi kat dei ïa ki jingïada Riti-Synshar kiba ïada ïa ki trai-ri trai-muluk Garo bad kan pynneh-pynsah ïa ki jingthmu ba kongsan jong ka Khyrnit ba 6,” ong ka dorkhast.
Shuh shuh kitei ki ‘riew rangbah ki la kyrpad ïa u Lat ban pyrkhat lem halor ka dorkhast bad ban shim “ïa ka sienjam kaba biang katkum ka Riti-Synshar bad ka jingpynïaid kam.”


