Ka Report ka Expert Committee halor ka Reservation Policy, kaei ka bamih na ka Report?

Part-III “ïa kane ka Article la thoh da u rangbah u batrei Shabar Jylla la bun snem bad u bala shongthaitshen” Kat kum ka Shillong Times kaba 19th Feb 2026, ka Expert Committee ka ong,...

Part-III

“ïa kane ka Article la thoh da u rangbah u batrei Shabar Jylla la bun snem bad u bala shongthaitshen”

Kat kum ka Shillong Times kaba 19th Feb 2026, ka Expert Committee ka ong, “The idea of giving locals priority for Class C and D posts at the district level was examined and set aside”, ba ka EC kala rai (ruling) badpynduh noh ïa ki kyndon ka Clause 2.2 ka Reservation Policy kiba ïa dei bad ki post Class C bad D, kiba dei ïa ki post LDA/Steno bad Peon bad kiba dei ruh ki post kibahapoh ki District.

Hangne ka EC ka la leh donbor khlem aiñ bad palat ïa u pud ba ka dei ban trei kam. ïa ka EC ym shym la ai bor ban ai jingrai lane ruling. Ka kamram ka EC, ka dei beit ban shu ai jingmut tang ïa ka jingbhah/Reservation hapdeng u Khasi-Pnar bad u Garo, ki ar jaidbynriew kiba la ïa bynta ha la ka jong ka jong ka District kat kum ka 6th Schedule. Kaba mut ïa ka jingbhah kaba mar 40% hapdeng kine ki arjaidbynriew kaba don mynta, bad kaba la ïa dawa ban pynbeit. Bad ba ka EC ka dei ban ïaid kat kum ki kyndon ba la don lypa bad kiba la pyntrei kam da ka sorkar Pdeng (Center) bad kiwei kiwei ki jylla ri-thor, kiba la pynshong nongrim kat kum ka jingdonbriew/Population ki SC & ST. Hynrei ka EC kam bud ïa ki kyndon bala don lypa, ka mushlia ïa ki kyndon kiba la buh bad kiba la da pynshongñia ha ka RP.

Mar ïa ioh jylla Meghalaya, ha ka nongrim ka 6th Schedule, ba u Khasi-Pnar bad u Garo ba ki dei na la ka jong ka jong ka jaidbynriew (distinct ethnic community), la thaw ïa ka Reservation Policy. Khnang ba kine ki arjaidbynriew kin ioh ïa la ka bhah ban mihkhmat (Represent) ha ka ioh kam ioh jam na la ka jaidbynriew. Kat kum ka jingbunbriew ha ka Census, u Khasi-Pnar u don 48% bad u Garo 32%. Ka Expert Committee (EC) ka dei ban peit tang ïa kane ka bynta bad ban shu ai jingmut, bad ia ka ban pdiang ne ban kyntait ïa ka jingai jingmut ka EC ka shong ha u paidbah.

Haba ïa ki kyndon kiba ïadei bad ki Grade C bad D, kiba la batai ha ka Clause 2.2 ka RP 1972 ki la long kiba biang bha (well balanced) hapdeng ki Khasi-Pnar bad ki Garo, bad ïa kane ym shym la dawa ban pynkylla,balei pat ka EC ka mushlia ? Kumba ong, imat ba, ka sorkar ka hap pynbeit naduh u Aug. 2024 ïa ka jingdon ka jingthung kam be-aiñ ïa ki Class-C bad D ïa bun ki bym dei hok ban iohthung ha ka District Khasi-Jaiñtia Hills.

Kaei kata kata ka jingleh be-aiñ ?

Ngim dei ban ïa sngewthuh bakla ba ka jingbhah / Reservation ka dei tang hapdeng ki Khasi-Pnar ki nongshongshnong ha ka United Khasi – Jaiñtia Hills bad ki Garo ki nongshongshnong ka Garo Hills. Ka jingïa bynta District hadien, kum ka West Khasi Hills, Ri-Bhoi, East lane West Garo Hillsbad kiwei kiwei, dei tang ban pynsuk ïa ka shynshar khadar (administration).

Katkum ka Clause 2.2 ka Reservation Policy, ïa ki kam kiba dei ban thung hapoh ka District, kiba dei naduh LDA / Grade-C shapoh haduh ki Peon ha Grade-D / IV ki bymdei ban transfer sha kawei pat ka District, kaba mut ki bymdei ban transfer na United Khasi-Jaiñtia Hill sha Garo hills,lane na Garo Hills sha UK&J Hills District. Kum ïa kine ki post, ka jingbhah / reservation ka dei 80% combined reservation (kyllum lang) ïa ki Khasi-Pnar bad ïa ki Garo, nalor ka 5% ïa kiwei pat ki ST/SC. (Ym dei 40% ïa u Khasi-Pnar ne 40% ïa u Garo kumba la bhah ha ka State Level Employment, ka jingthung kam ïa ki Grade / Class-A & B lane Officer). Ka Reservation Policy ha ka Clause 2.2 ka bthah ba, ïa kine ki post Grade-C & Grade-D, dei ban jiedkyrpang ïa ki traishnong kiba shong basah tynrai ha ka District ha kaba la pynbna ïa ka jinglait kam (“preference should be given to local candidates residing permanently in the District in which the vacancies occur”).(“In other words, in Garo Hills, the whole combined reservation of 80 per cent will be available to Garos in the absence of any interested candidate belonging to the Khasi-Jaintia community, and in Jowai or Shillong, the combined 80 per cent reservation will be available to Khasi- Jaintias in the absence of any interested candidates belonging to the Garo community”).La pynshai ruh, ba ha Garo Hills baroh 80% ka jingbhah/ combined reservation kan dei ban mang shwa ïa ki Garo ha ba ym don ba wan na ki Khasi-Pnar. Kumjuhruh, ha Khasi-Jaiñtia Hills baroh 80% ka jingbhah/combined reservation dei ban mang shwa ïa ki Khasi-Pnar haba ym don ba kwah wan na ki Garo (hynrei ha ka jingshisha, ki Garo, ki ia wan phetlut da kano kano ka lad sha ri Khasi – Jaiñtia).

Ka jingbthah ka aiñ ka long kaba shai, ba ïa ki post kiba ha District Level lane LDA-Peon kiba mih hapoh Khasi-Jaiñtia District dei ban jiedkyrpang (preference) shwa na ka 80% ki post ïa ki Khasi-Pnar bad kumjuhruh ïa kiba mih ha Garo Hills baroh 80% dei ban jied kyrpang shwa ïa ki Garo.

Hynrei ha ka jingpyntrei kam (implementation) pat, ka jingbhah ka long be-aiñ. Ka rukom thung be-aiñ ha ki kam ka Grade – C & D imat ka la ïaid naduh ba sdang ka jingthung kam hapoh ka jylla, tangba imat ki nongïalam kim pat ju iohi ïa kane baroh shikatta. Ha ba wad bniah shuh shuh ïa kane ka jingleh be-aiñ, la shem tang katto kane, bun kiba la pynjahlut khamtam kiba la rim na ki web-site ki Department.

Katto katne kiba la iohlum:-

1.Ha ka jingthung kam ïa ki Class-C/III bad Class-D/IV ha Office u District & Sessions Judge, East Khasi Hills District, Shillong. Kat kum ka Advertisement Vide No. DJS. 1/DSPC/2022/144, dated Shillong, the 13th March 2023, la shemba;

(a)Ha ka Office u Dist & Session Judge, Shillong, ban thung 10 post ki Class-D. (b) Ha ka Office u Ch. Judicial Magistrate, Shillong, ban thung 3 post ki Class-C &1 post ha Class- D.(c) Ha ka Office u Judicial Magistrate, Sohra Sub- Division:ban thung 2 post ki Grade-C & 2 post ki Grade D.

Ha kane ka jingpynbna kam baroh ki post yn thung 18 tylli, ki Khasi-Pnar ki ioh tang 2 tylli ki post, katba ki Garo ki ioh haduh 6 tylli, ki OSC/ST ki ioh 2 tylli bad ki UR (General) haduh 8 tylli, ka bym dei aiñ. Ki post ki dei kiba mih ha Khasi Hills, shuh shuh ha Sohra Sub-Division na ki 4 post bala pynbna ym don kawei ruh ïa ki Khasi, kane ka dei ka jingleh be-aiñ kaba shai.

2.Ka Meghalaya High Court (Recruitment & Conditions of Servive of Officers & Staff) Rules, 2013, ha ka Rule 17, ka ong ba ka High Court ka pyntrei kam ïa ka jingbhah kam / Reservation da ki kyndon ka sorkarka jylla. Hynrei ka jingbhah kam pat ka long da kumwei.La iohi tang ïa ki jingpynbna kiba dang shen, kine harum; ïa kiba shwa ka snem 2022 ym lah ban tip.

(i)Advertisement HCM.II/109/2020-Rect/1, dated 23.06.2022, ban thung 12 post ki Grade-C bad 1 post ha kaGrade-D.(ii) AdvertisementHCM.II/109/2020-Rect/3423, dated 28.08.2023, ban thung 2 post ïa kiGrade-C. (iii) Advertisement HCM.II/ 109/2020-Rect/25, dated 31.05.2024, ban thung 2 post ïa ki Grade-C.

Na kitei ki 3 tylli ki jingpynbna ban thungkam, ki don 17 tylli ki post ha ki Grade D & C ban thung ha High Court Shillong kiba dei ha Khasi-Jaiñtia Hills, ia ki Khasi-Pnar la mang tang 3 tylli ki post, ia ki Garo pat haduh 10 tylli ki post. Kaba dei ban mang shwa ïa ki traishnong tynrai ka Khasi-Jaiñtia Hills, kala long be-aiñ pyrshah ïa ka jingbthah ka Clause 2.2 ka Reservation Policy.

3.Ka jingpynbna thung kam ka Secretariat Administration Department (Nazarat) Shillong.

(a)Ka Advertisement No. SAN.66/2019/6,  dated 09.02.2022, ban thung 119 ki post Grade-D/IV, la bhah: Khasi Pnar-48, Garo-47, OSC/ST-5, & UR-19.

Hangne, ki post ba lait ki dei ha Khasi-Jaiñtia Hills, dei ban jied shwa na ka 80% ki Post ïa ki traishnong tynrai ka UK & J Hills, kaba mut ïa ki Khasi-Pnar shwa. Hynrei la mang pynban mar shiteng lane 40% na ka bynta ki Garo. Ka jingjied tam ïa ki Garo ka la long kaba be-aiñ.

4.Ki jingpynbna thung kam da ka MPSC, Shillong ia ki Grade-C/III, tang katto katne kiba lah ban ioh namar ïa kiba la rim ym iohshuh. Ha ki advertisement:-

(a)No. MPSC/ADVT-38/1/2016-17/1, dated 26.04.2016,la pynbna 178 ki post ban thung. (b) No. MPSC/ADVT-39/1/2018-19/21, dated 13.04.2018, la pynbna 93 ki post ban thung. (c)No.MPSC/ADVT-54/1/2020-21/70, dated 14.12.2020, la pynbna 162 ki post ban thung. (d) No.MPSC/ADVT-54/1/2020-21/45, dated 22.12.2021, la pynbna 3 post ban thung.

Ha kine ki 4 tylli ki Advertisement don haduh 436 post ki ban thung, hynrei ym shym la pyni ia ka jingbhahia ki post hapdeng ki jaidbynriew, shu kynthoh ba ka jingbhah ka long kat kum ka Reservation Policy ka jylla. Kat kum ka aiñ, baroh ki advertisement lait kam dei ban pynbnalang ruh ïa ka Reservation kat kum ki Roster Point, khnang ban shai ki paidbah (Transparency), lym kumta ka mut ba don kaei kaei kaba rieh; kumba la kynthoh ka Shillong High Court ha ka case C/No. WP(C) No. 394 of 2021, kaba ong,”where the absence of any roster system leaves open possibilities of nepotism and arbitrariness and worse forms of subversion”. 

5.Naduh ka advertisement  kaba ha ka 12.10.2023, ka MPSC ka la sdang pyni ïa ka jingbhah ki post ha ki advertisement, tang baym shym la mang kat kum ka clause 2.2 bad la long be-aiñ.

(a)No. MPSC/ADVT-54/1/2023-24/112, dated 12.10.2023, baynthung LDA ha MPSC Shillong, 9 post, la bhah: Khasi-Jaiñtia-4, Garo-4, OSC/ST-Nil, UR-1. (b)No. MPSC/ADVT-54/1/2023-24/127,  dated 19.10.2023, ba yn thung LDA ha Meghalaya, Sectt, Shillong, 118 post, la bhah: Khasi-Jaiñtia-47, Garo-48, OSC/ST-6, UR-17.(c)No. MPSC/NAZ-15/2018-19/243,  dated 13.06.2024, ba yn thung LDA ha Meghalaya, na ka bynta ki HODs, 91 post, la bhah: Khasi-Jaiñtia-36, Garo-36, OSC/ST-3, UR-16.

Ha kine ki advertisement ha 5. la pynbna 218 post ki Class-C ha Khasi Hills, ïa ki Khasi-Pnar la bhah 87 post, ki Garo 88 post, ïa ki OSC/ST 9 post bad UR 34 post. Na ki 175 (87+88) post ba la bhah ïa ki Khasi-Pnar bad ki Garo dei ban ai shwa ïa ki Khasi-Pnar ba dei ki post ba bun ha Khasi-Jaiñtia Hills.

Haba peit ïa ki advertisement ha 1., 2., 3. bad ha 5. tang ïa kiba la iohlum ba la pyni haneng, ki dei ki post kiba hapoh ka Khasi-Jaiñtia Hills, baroh la pynbna ban thung 372 post. Na ka 80% ki post lane298 post dei ban jied kyrpang shwa ïa ki Khasi-Pnar, kat kum ka Clause 2.2 ka Reservation Policy 1972. Pynban mar shiteng lane 40%, kata 149 tylli ki post la ai ïa ki Garo bad ïa ki Khasi-Pnar la ai tang mar shiteng lane tang 149 post. Kane kala pynduh ïa ka hok ba dei ban ai preference shwa ïaki khynnah Khasi-Pnar bad ka jingthung tam (excess) ïa ki Garo, ka la long be-aiñ pyrshah ïa ka Clause 2.2.

Shuh shuh, kat kum ka Clause 2.2 ka RP, ïa ki Class C/III bad D/IV ym dei ban transfer, ka daw ka long ba ki dei kiba rit kyrdan bad duna jingioh, bad ba ka jingtransfer sha Garo Hills District na UK & J Hills lane sha UK & J Hills na Garo Hills bajngai kan ktah ïa ka pla ban pyndap ïa ka lut ka sep.

Naduh ba la ioh jylla, ki Garo ki ïaleh ban kiew sha ri Khasi-Jaiñtia, ki Khasi-Pnar pat ki ïa kiar ban leit sha Garo, khamtam mynshwa. Ki ong ba jngai, sha nongwei bym tip ïa ka ktien ka thylliej, sa ka jingioh kaba rit.

Kane ka jingthung kam ha ki Class-C bad Class-D kaba la long be-aiñ. Ba kala ïaid da ki bun bun snem, ym phylla ban shem ba ha ki Office ha United Khasi-Jaiñtia Hills, khamtam ha Shillong ha ki post LDA/Steno, peon, bad kiwei kiwei ki post ki barit la bun paid ki Garo, katba sha Garo Hills, ki Khasi-Pnar la shem ki duna ki ban leit, khamtam kham mynshwa. La 40-50 snem, haduh katno shuh la thung kam be-aiñ bad pynduh ïa ka hok ki Khasi-Pnar, namarba, ïa kata ka kyndon “preference” la pynduhnoh ba la mang tang 40% ki post na ka bynta jong ki ha la District United Khasi -Jaiñtia Hills.

La ïa kren bad katto katne ngut shaphang kane. Uwei u rangbah (ym shym la pynpaw kyrteng) u la thoh sha u khlieh ka Personnel & Administration Department ka sorkar jylla bad u la leit ïa kynduh ruh mar khmat da lade ha ka 29.05.2023 bad bud dien ha ka 13.03.2024. U la kyntu ruh ïa ka sorkar ban pynsangeh lut ïa ki jingthung kam thymmai ha ki Class-C bad D, bad ban pynbeit shwa ban bud ïa ka aiñ kat kum ka Clause 2.2. U la kyntu ruh ban ithuh(identify) ïa kita kiba la thung be-aiñ bad ban pynduh kam ïa ki baroh bad ïa ki Khasi – Pnar pat, kiba la duh ïa la ka hok, ban leh ei ei ba kin ioh biang ïa kaba kila duh .

Haba la don ba bud-dien kumne, ka sorkar, kat kum ka Hub Network / Hub News kaba ha ka 20.02.2024 bad 19.06.2024, kala rai ban aiti noh ïa ka jingbhah / mang roster (Reservation Roster) ïa ki kam ba lait hapoh District Level kiba dei ïa ki Class-C bad D, sha ki District Selection Committee, kaba hapoh u Chairman, u ba dei ruh u Dy. Commissioner. La pynshai ruh ba ka DSC kam donkam shuh ban phah ïa ka Roster sha ka Personnel Department ka sorkar jylla.

Bad la shem ruh ba naduh u Aug. 2024, ha ki Advertisement ki post Class-C & D kiba ha ki District Level bala pynmih da ki District, ïa ka jingbhah ruhla pynbeit kat kum ka Clause 2.2 ka RP. Kane kala khang lad ïa ki Garo ban ioh rung na kane ka lynti. Hynrei kumno la pyntrei kam (implementation on ground) da ki Department ym pat lah ban tip.

ïa kiwei kiwei ki jingkyntu u ta u rangbah ka sorkar kam shym la leh eiei.

Dei na kane ka daw, imat la phah ïa ka Expert Committee ban leh eiei ïa ki kyndonka Clause 2.2 ka Reservation Policy 1972, kiba ïadei badki post ClassC/III& D/IV, bad kiba ym don jingïadei eiei bad ki bynta ba ka EC ka dei ban peit kumba la ïa dawa. Ka EC ka ban shuh shuh da kaba ong, (kat kum ki Khubor) “Migration between rural and urban areas, along with constant demographic movement, makes such a local-onlypreference impossible to administer fairly”, the panel concluded”. Haba iohi ïa kane, kaba shai ba ka EC kam don jingsngewthuh ïa ka nongrim ba, balei la thaw ïa ka Reservation Policy, bad ka mut aiu “local Candidate”. Local candidate kumba la bthah ha ka Clause 2.2 ka RP 1972, kamut ïa ki Khasi-Pnarha Khasi-Jaiñtia Hills bad ïa ki Garo ha Garo Hills, namar ïa ka Reservation Policy la thaw kyrpang na ka bynta ki Khasi-Pnar bad ïa ki Garo, ki 2 jaidbynriew kiba na la ka jong ka thymmei lane ethnic origin kiba la bynta ruh ha la ka jong ka District.

ïa kata ka “Migration” ka don la ka jong ka aiñ; ha ka por ka Sorkar Assam (Undivided Assam), wat ïa la ki para riewlum ruh, lada leit sha Nagaland ne Lushai hap donkam ioh ILP Permit. Kaba mut ka Migration ha ka thaiñ 6th Schedule ka dei kaba don da u pud, wat lada ym don ILP, ka mon ka shong ha ki trai ri ka ri-lum. Te mynta wat la, la ioh la ka jylla, kat kum ka 6th Schedule ngi dei ban pynneh pynsah ïa la ka riti ka dustur ka khyndew ka shyiap. Tang bala pynsnoh ïaki 2 District (UK&J Hills bad Garo Hills), kam mut ban ïa khleh, ïa rung laitlan, ban buhai shnong lait-luid kiba na kawei ka District sha kawei pat, (ioh jahlut la ka riti ka dustur, ka khyndew ka shyiap). Namarkata, la buh kyrpang ïa kane ka kyndon “ban jied preference ïa ki Local Candidates ka District lane ïa ki trai shnong tynrai ka District”. ïa kata ka migration na nongkyndong sha sor ka dei tang ïa ki traishnong ka District. Kane ka dei ka kyndon ha ka Reservation Policy kaba la pynshong nongrim ha ka 6th Schedule. Imat ka EC kam shai ïa kane bad jingbthah jong ka kam dei kaba shong-ñia. Namar, la shem ruh ba ïa ki jingthung kam ïa ki Class C bad D daka Central Govt na ka bynta ki post kiba dei ha ki Office kiba don ha ki jylla, la pynlong ïaka jingjied ha la ka jylla jylla; kumba la ong ba ïa ki post kibarit kyrdan, kat ba lah dei ban pynsah ha la ka jong ka thaiñ. Ka EC kam dei bad ym shym la ai bor ruh ba kan ‘Rai’ ne ruling ban pynduh ïa ki kyndon ki bala buh.Ym dei tang ban kyntait, dei ban da pynrem jur ruh ïa ka EC. Ki nongïalam kiba la ïa dawa, ki dei ban shemphang bad peitngor ïa kane. Lym kumta nalor ba ka EC ka bthah ban pynneh ïa ka 40% Reservation kumba ka long, yn duh noh ruh ïa ka hok kaba la ai ha Clause 2.2 ka Reservation Policy. Contact: [email protected]