Chile, Nohprah:
Ka iingdorbar thaw aiñ jong ka Chile, ha ka Sngi Ba-ar, ka la ai jingmynjur halor ka aiñ ban khang noh shi syndon ia ki khynnah skul ba kin pyndonkam phone hapoh kamra skul, kaba long ka ri kaba hadien duh ban pyrkhing ia ki khynnah skul halor ka jingpyndonkam mobile phone namar la ong ba kane kan ktah ia ka bor pyrkhat bad ia ka jinglong- jingman jong ki khynnah pule ha kine ki sngi. Ia katei ka aiñ rew lane ka ‘bill’ ba la dep tyrwa, la mynjur da ka jingbun paid ha ka iingdorbar jong ka Chile bad la khmih lynti ba shen yn sa pynlong aiñ da u President Gabriel Boric, uba la ai jingkyrshan pura halor katei ka jingthmu.
Lada la dep ban pynlong aiñ ia ka, yn sdang pyntreikam pat ia ka naduh u bnai Lber jong u snem ban wan ha baroh ki skul rit bad skul heh jong ka sorkar bad kumjuh ruh jong ki riew shimet, kiba la shah ktah ha kane ka khlam kaba long kawei na ki khlam ba kongsan kaba ktah ïa ki khynnah bad ki samla jong ka ri.
U nongthaw aiñ, u Diego Schalper, uba long u nongthoh bad nong wanrah ia kane ka ‘bill’, u la ong ba ka jingpyndonkam ïa ki mobile phone ha ki khynnah, ka ïadei bad ka jingdih buaid online bad ka ktah ïa ka rukom hikai ha ki kamra klas. Haba iadei bad kane, ka Marcia Raphael ruh ka la bynrap ba katei ka sienjam ka long ban kyntiew ïa ka jingpynleit jingmut, ka jingtreikam, ka jingim ha ka imlang sahlang, bad ka jingkoit jingkhiah ha ka jingsngew ha ki khynnah pule.
Ha ki por ban wan, ki samla pule kin lah ban pyndonkam tang ïa ka smartphone lada ki don ki jingdonkam ba kyrpang ha ka pule puthi, ha ka jingjia ba kyrkieh, lane lada ki don ka jingpang kaba donkam ban peit bniah man ka por.
Kiwei pat ki ri kiba la khang pyrshah ia ka jingpyndonkam ia ki smartphone ha ki skul ki kynthup ia ka Brazil, Finland, South Korea, Italy bad France.
Katkum ka UNESCO, ha kaba kut jong u snem 2024, 40% na ki skul ha kylleng ka pyrthei, ki la khang ban pyndonkam ïa ki smartphone naduh ki kyrdan pule bapher bapher, na ka 30% shisnem kaba la kiew ha shi snem mynshuwa.
