D H Kharkongor
Ka Tlang ka dei ka Aiom kaba nga sngewtynnad bad khmih lynti kumjuh kumba nga sngewtynnad bad nga khmih lynti ïa ka Synrai. Ka long kumta wei ba nga kham lah ban shah ïa ka jingkhriat ban ïa ka jingshit bad ka jinglhop, jong ka suiñbneng. Nga sngew kumba ka jingkhriat ka kham tasam ynda mynta kane ka taïew kaba ar ka jong u Kyllalyngkot. Nga da sngewthuh bha ïa ka jingkhriat tasam khamtam ha ka por janmied bad ha shwa ban kynjatshai. Kaba katno tam ynda haba ka sngi ka jem hi jai lane ynda haba ka suiñbneng ka long sui sui bad ynda haba don ruh de sa I lyer iba behjem jai hir hir kumba behjem jai ka lyer Synrai. Wat haba kyndit thiah kumba ju kyndit, kata, kumba 5.30 mynstep pynban namar ka jingkhriat than eh ba ym banse ban buhtieng, ban hiar noh joit na ka jingsyaid jong ka jingthiah, tad haduh kumba 6.00 baje. Ka jingkhriat ka pynbor ban buh tieng da kumba shiteng kynta. Ym long pat de ban palat ïa kata naba ka pyrthei ka la sdang ban shai bha kdar bad ba ki kam ki jam ruh kim shah ban leh kumta.
Ka Tlang ka dei ka por kaba wat ka sngi, kaba shat nalor sahitbneng, ka khamslem ban khiethiah. Ka da shim por pat de ruh ïa ka ba kanlah ban pynsyaid ïa ka pyrthei kaba angnud bad kaba pyrto ïa ka jingsyaid ka jong ka. Ka bapli ka da kham tlotbor pat de wei ba ka dei ka por ïa kaba kan hap ban khamjngai na kane ka pyrthei. Ym tang kumta hynrei ka da sep noh pat de ruh kham kloi. Ka long kumta wei ba ka lynti ïaid ka jong ka, hangtei ha sahitbneng, ka kham lyngkot ban ïa ka jingïaid lynti ka jong ka kaba ha ka por Lyiur. Ithuhshai ba ym tang ngi u khun bynriew hynrei naduh ki mrad ki mreng tad haduh ki sim ki doh ki ïa angnud ïa ka jingsyaid jong ka sngi. Ym tang ki miaw bad ki ksew kiba ïa wad kyrpang ïa ka jingsyaid jong ka sngi hynrei tad haduh ki sim bneng hi ruh. Ki Ksew ba bsa kyrpang u khunbynriew lei te ki khamlah ïa ka jingsyaid jong ka sngi ban ïa ka jingïakrih makia shane bad shatai. Nga iohi ba ki sim, tang shu mar ïamih ka sngi, ki da ïa wad kyrpang ïa ki tnatdieng kiba ioh nyngkong eh ïa ka sngi bad ruh ïa kiba kham sha kliar. Ka jing-sdang jong ka jingïademsyaid sngi ka jong ki pat de ruh kaba jar jar. Ka dei tad ynda haba ka suiñbneng ka la khamsyaid bad ba ki la dep ruh ï ala ka sum ka sleh ba ki sa ïa krih sha la ki jong ki kam ki jam ha ryngkat ka rwai ka siaw. Tangba tang shu mar ïasep ka sngi bad ha shwa ban kemiong-rein ki lah ïa poi langkhrui ha la ki jakadem, ha kaba ki ïa knieh ktien pat de ban ïa padiah shongshit pjiap shi pjiap tad haduh ynda ki la dep lut la ka khana khadeh. Ka dei tad hadien kata ba ki sa ïa thiah noh jar.
Ka jingkhriat ka la nangtasam tang ba ym pat kot kum ha ki por kiba mynnor lane ki por jong ka jinglong khynnah ki jong nga. Ki por kiba nga ioh ban sakhi ïa u thah uba rben, uba tap hi lin ïa ka meiramew. Ka por mynba ka da shim por shisha shisha ïa u thah uba rben ba un um noh hin- lhin. Ka por mynba dang iohsngew kyndiang ïaka um jer kaba jaw brup shi brup na ki tnum ïing, kata, ha shwa ban kynjatshai. Kata ka dei ka por jong ka jingpynap kyrpang ïa ki top nar lem bad ki top rong surok na ka bynta ban kynshew kypang ïa ka um, khamtam eh ïa ka um slap. Ka por mynba uba bun u dang ïa pyndonkam bha ïa ki bortinar lem bad ki dabor almuniam.Ka jingkhriat kaba kat haduh ba ka sla um kaba don ha kita ki top um ka da eh kum ka it kaba jngum. Ka jingrben ka jong ka pat de ruh kaba kat kum ka jingjur jong ka jingkhriat.
Nga kynmaw ba naduh ki khyllung ki khynnah tad haduh ki riew rangbah ki ïa tap bha khop, ïa la ka jong ka khlieh, da ka tupia saiwul.Kaba katno tam ynda haba ki don shabar ïing, kata, ynda la kem dum ka suiñbneng bad khreh jaw ka umjer. Kaba kham bun ka dei ka ‘tupiashrieh’. Ki da pynsyaid bha ruh tad haduh ïa ka ryndang, kata, da u ‘muffler’ bad ym eh tang da ki sweater ‘high neck’ lane ‘turtle neck’. Ka jingpynsyaid kam long tang ïa ki kjat, da ki muja bad ki juti, hynrei tad haduh ïa ki kti, kata, da ki ‘woolen gloves’ lane ki mujakti bad da u saiwul. Kiba bun ki dang tawah ruh da ka jaintawah lane ka tapmoh khlieh. Ym duh kiba da tawah kyrpang da ka ‘Naga Shawl’ lane ka jaintawah ka jong ki ‘Naga’ bad kaba kham bun ka dei kaba saw rong. Nga kynmaw ïa ki katto katne ki riewrangbah kiba da tawah kyrpang syndon hi ruh da ka ‘ryndiatlem’. Ki rangbah kiba dih da u sikret kyllain uba kynsai, kata, u ‘cigarette mixture’, u ‘Capstan’- Navy Cut’.
Ngan nym lah klet sa ïa ka jingïasliew ding bad ka jingïasyaid ding ka jong ki khynnah shynrang. Ha kiba ki diengkerkper bad ki siej ker kper, kiba la iap bha bad kiba la synjor, ki kylla long ki dieng thang ding. Ka jinglong khynnah kaba tang kiba noh synñiang ïa ki dieng ne ki siej, ban thang ding, ki don hok ban syaid ding. Ka jingïasyaid ding kaba ryngkat ryngkat ka jingïadih duma da ki jyntang piskot lane ki jyngtang pathaw, kiba la iapstai. Ka jingïasyaid ding pat de ruh kaba tad haduh ynda kem dum lane tad haduh ynda khot noh lane kynhied ki kmie ki kpa, ban ïa rung noh sha la ïing, da ka sur kaba tyngeh. Kata ka dei ka por jong ka shawla rnga bad ruh ka jakasliew ding dewiong kaba ha ka kamra shongkai. Ka por jong ka jingkiewtngum ban tynruh pynkhuid ïa u pring dewiong, na uta u atoskhana, da u siejlem bad ka byrnisaihon ba la jor lane da u siej ‘naga’ uba lem bad ka kliar kaba bad ki sla.
