Poinsettia : The Festive Bloom of Christmas

Aquiny B. T Mawthoh Bio :Ka kyrteng jong nga ka dei I Aquiny B.T Mawthoh bad nga leh ïa ka Ph.D ha ka Entomology. Ha u bnai ba la leitnoh, ngi iohi  ha bun ki...

Aquiny B. T Mawthoh

Bio :Ka kyrteng jong nga ka dei I Aquiny B.T Mawthoh bad nga leh ïa ka Ph.D ha ka Entomology.

Ha u bnai ba la leitnoh, ngi iohi  ha bun ki ïingmane bad ki ïingbriew ba ki pynstai ïa ki ïing ki sem jong ki da ki ‘tiewrong saw ban pyni ïa ka jingwan ka Khristmas. Ka da don ruh ka khana ba balei ki briew ki pyndonkam bha ïa u ha ka por Khristmas. Ka jingïathuhkhana ka long ba ha kata kawei ka por Khristmas ha ka ri Mexico, kawei ka khynnah kynthei barit ka kwah ban ai ki jingaisngewbha ïa u khyllung Jisu hapoh shyngoid, hynrei ba kam don pisa ban thied eiei ïa u, te ka leit ban kheit da kine ki syntiew saw ban ai u khyllung jisu bad dei naduh kane ka por ki briew ki sdang kane.

Kine ki ‘tiewsawngi khot ïa ki da u ‘Poinsettia’ ha ka ktien nongwei,’lalpatta’ ha ka ktien hindi bad Euphorbia pulcherrima ha ka kyrtensaian. Une u dieng syntiew saw u hap hapoh ka longïing Euphorbiaceae bad u long mih nyng kong eh / longtynrai (native) ha ka ri Mexico bad Central America. U mihbha ha ka khyndew basboh, sngem, ki lum maw (rocky hillsides) bad ki them ba tap da ki diengjyrngam. ïa une u dieng la khot kyrteng Poinsettia  ha ka nam jong u Joel R. Poinsett, u briew uba pynithuh nyng-kong ïa une u dieng khamtam  ha kito ba pule floriculture. Une u jaitdiengu  don bun jait ki rong bapher bapher kum ka ronglieh, pink, stem, khlehrong, bad ki rong saw ki ïaid-bha eh ha ka por Khristmas.

Kine ki  bynta ba saw jong u dieng kiba bunsien ngi khot u syntiew saw, kim dei ki syntiew hynrei ki dei ki sla kiba la kyllarong (modified leaves) bad la khot ïa ki da ki ‘Bracts’ bad ki ker sawdong ïa ki syntiew stem kiba song lang shirynjup. Une u dieng ngi lah ban iohi ruh ha ka jylla Meghalaya jong ngi, ha ki sor bah jong ka nongbah Shillong, ha ki thaiñ ri war, ki ri Jaiñtia, ribhoi. Ha ki jaka bakham syaid  ki briew ki thung ïa u shabar bad u don ka jingjrong kumba 3 meter eiei  bad  raikhoh. Ha ki jaka khriat, bunsien ki thung ïa u hapoh ïing bad u jrong tang kumba 1 meter eiei ka jingjrong.

Ki sla bad ki tnat jong une u diengkhristmas ki pynmih ïa ka sap/ dud / latexbalieh, bad kine ki dud ki long daitbuid ïa ki briew bad ki mrad kiba long lung doh (sensitive). Katkum ka jingwadbniah ba la pynmih da ka Poison Control Centre jong ka Amerika, ka ong ba ki khyllung bad ki mrad ki bam ïa une u dieng ki lah ban ioh ka jongpangsuhkpoh lane mong ka ktien (mouth rash). Bun ki briew  ki ngeit ruh ba kine ki latex ki lah ruh ban pynïap ïaki briew haba kum bam, ne pyndei ïa ka dud, pynban kine baroh kim long kiba shisha.

Ha kiba bun ki jaka ki briew ki pyndonkam ïa une u dieng bad kumjuh ruh ïa kine ki dud ban shna dawai. Katkum ka jingwadbniah ki shem ba ki khemical kiba don ha kine ki dud ynda la tyrkhong ki ïarap ban pynduna ïakajingpang ka met. Ki don ruh ki briew kiba pyndonkam ïa u kum ka dawai kynbat haba pang met lane kthakhlieh, hynreikam pat don ka jingwadbniah ba tikna ba lah ban pynshisha halor kane ka mat.

Watla ngi iohi ïa u bunsien  ha ki kper ki briew, ki kynroh ne ngi thung ïa u  ha la ki ïing namar ba ngi iapbiej ïaka rong jong u, hynrei ngim da tip eh shaphang jong u ne ki jingmyntoi ba ngi lah ban ioh na u. Ha kiwei pat ki ri, ki don kiba sdang kam sdang jam da kaba thung bad die ïa u bad ki bun ki kot bad ruh ha ki internet kiba hikai ïa ngi kumno ba ngin thung ban iohnong. Kane ka jingthoh ka pynshai ba wat lada ngi iohi ïa une tang kum u dieng ‘tiew Kristmas, pynban ngi ioh jingtip shi katdei eh shaphang jong u.

Picture Credit (Aquiny)