Raphael Warjri
Ka ktien wang kushu ka dei ïa ki briew ba phoi lian bad khoi khoi mynsiem kiba kloi ban kren daitbuid haduh ba la palat liam ban shahshkor ha ka imlang sahlang. Ka wang kushu ka dei kaba ym bit ban bam ki briew namar ba buid dait haduh katta katta lada jia ba kum bam ki briew namar ba ka ïa syriem kum ka wang bam. Kumta ki longshwa manshwa ki ju sin wang kushu ïa ki briew kiba dom atlukhi khlem daw bad kiba sniew ktien haba ïa kren parabriew.
Ka ktien thlongmluh thlongsying ka dei ba ïa shun khlem lah mab tdot wat lada dei ban kput markylliang da kano kano ka lad ka lynti kaba lah ban poi shaduh ka jingiap jingmynsaw. Kumba long kiwei kiwei ki jynthaw ha Ri Khasi la ju don ki khana ïa man la ki jynthung jyntep ruh bad ki mar ki mata laiphewjait. Ha kaba ïadei ïa u sying bad ka mluh ruh ka don ka khana ba ki ïakop ban pyni ïa la ka jingmad na ka bynta ka bam jong ki bynriew. Ym lah ban kynmaw thikna shuh ïa ka khana, lehse lah ban don kiba dang tip bniah ïa kane ka khana shaphang u sying bad ka mluh. Kumba don ka khana shaphang u sohkhia bad sohmynken, kwai tympew bad ka shun bad kiwei kiwei, kumta ruh don ka khana shaphang u sying bad ka mluh ba ki ïakop ban pyninam ha ki bynriew da kaba kob ba dei kiba biang tam ha ka ban ai jingmad ïa ka bam ki bynriew. Ha kata ka jingïakob la ïakut ban dung khleh ïa kano kano ka jingbam ha u thlong hapdeng kita ki arliang mamla. Ha ka ba kut jong ka khana ka la mih ka jinglong kaba la pynkthang mynsiem markylliang haduh ba la ïashun ki arliang mamla ba ym don shuh ka jingmab bad la mih pynban da ka juban ban ïa kput markylliang.Naduh kata ka khep la nam shun thlong mluh thlong sying haba don ka ïashun iapen ba la palat liam hapdeng para bynriew.
Ka ktien khaujai dei ïa ka briew ba leh taddor ha ki kam awria, khlem nang shuh ban ri la ka burom akor bad ka longrynñieng kynthei lajong.
Ka ktien khaiapsaw ka dei ïa ka briew kaba shalak bad nang ban pynbieit ïa ki shynrang khamtam ban pynngop ha ki kam awria; ka dei ruh ïa ka briew kaba la shah ieh tnga bad marmlien ban khring ïa ki shynrang briew sha lade bad ban leh kob hakhmat ki para kynthei ne ha ka imlang shalang.
Ka ktien mangkathiang ka dei ïa ki nongïalam jong kano kano ka kynhun ha ka imlang sahlang.
Ka ktien yiarmangkalai ka dei ïa ki riewsaiñ pyrthei kiba leh mynleh nongïalam, hynrei khlem ka bor shemphang bad ki ba khwan bad rhah shimet ban kamai bymhoh da ka spah jong ki paidbah.
Ka ktien phiangphiang bamsih ka dei ïa ki shynrang briew kiba threw ha ki kam awria khlem pud bad kiba pynngop bad lehbeiñ ïa ki kynthei briew ynda la hun la ka doh, khlem suitñiew ïa la ka longrynñieng bad khlem kheiñ snep ïano ïano ha ka imlang sahlang, kynthup ïa kita kiba shah ïuhroit.
Ka ktien kyndang kwah ka dei ïa ki briew kiba angnud ïa kaei kaba ym lah ban khajoh, hynrei ïai khmih lynti ban poi sha ka thong kaba da lei lei ruh ym lah ban poi.
Ka ktien diengbyllan ka dei ï ki briew ki ba shah ïuhroit shah ban beiñ ha ki para briew, hynrei kiba ym ju phai ktien ne aireng haduh ba la shah thom bor shuh shuh ruh khlem patiaw. Na baroh ki liang yn sa nang shah ñioñ ha ban da suwan, hynrei kiba ïaishah shi lynter.
Ka ktien puit tangkuli kynjih mawsiang ka dei ïa ki briew kiba pyrshang khajoh sha ka thong hynrei ka jingpyrshang ka shu ïai bijai ei namar ba ym kot bor ban kynjoh shaduh kata ka thong kaba long palat ïa ka bor shimet jong ki.
Ka ktien u lum u suhkhun u kha da u dkhan ka dei ïa ka jingpyrshang kaba la jubor haduh katta katta ba la shynna ha ka imlang sahlang kum ka jingtrei shitom kaba ym lah shuh ban mutdur briew, hynrei ka jingmih na kata ka jingtrei pat ka long ka tang shi saphit. Kum ïa kata ka jinglong la ju kren kumta ba khynwit ka pyrthei la katba suh khun kat u lum bah, hynrei ynda la kha pat mih bluit tang da u dkhan.
Kine ki kyntien haneng bad kiba hashwa ki atiarthoh (articles) ki dei kita kiba ha ka ktien phareng la jer kum ki ‘Idioms and Phrases’ jong ka thoh ka tar Khasi. Yn dang ïai bteng ban thoh shuh shuh halor kine ki bynta jong ka thohkot thohsla ha ka ktien Khasi. Ïa mynta yn pyrshang ban tba sa shawei khnang ban ym btai ban kynton da kijuh shi kijuh ki jynthoh. Kumta ha kane ka kynti yn wanlam ki bynta jong ka ktien Khasi ki ba ym ju kham don ha ka thohkot thohsla hynrei ki dei ki kyntien kiba la pyndonkam tang haba kren. Ka long kaba donkam ban tip ïa kine ruh khnang ba ka ktien kan im bad kan ïar bad kumjuh ruh ba kan ïaneh ha ka jingkren ïa ka ktien lajong barabor, khamtam ban kiar na kaba tynneng da ka ktien nongwei. Jar la katta ki don ki ktien nongwei kiba la longdoh longsnam ha ka ktien Khasi, ki dei hok ban iaineh kum ki ktien Khasi tynrai. Ka ktien ‘ani’ la ju ong ruh ‘ani wow’ ba ym ju kham don ha ka thohkot thohsla. Yn sa nang batai bniah shuh shuh bad ki nuksa ha ka atiar thoh ban bud ryngkhi ha ka taïew ban wan.
