Kaba shu pule kynmaw lyndet ban ïa kaba pule da kaba sngewthuh : Shaphang ka Kot ïarap CM IMPACT bad ka Kot Jingkylli MBOSE

Dr C. R. Kharlukhi Ha ki snem kiba la leit noh, ki khynnah skul kiba ju ioh ban kheit ïa u soh ka jingjop (pass) ïa ka eksamin Secondary School Leaving Certificate (SSLC) ba ju...

Dr C. R. Kharlukhi

Ha ki snem kiba la leit noh, ki khynnah skul kiba ju ioh ban kheit ïa u soh ka jingjop (pass) ïa ka eksamin Secondary School Leaving Certificate (SSLC) ba ju pynïaid da ka Meghalaya Board of School Education (MBOSE) ka ju long borabor kumba sanphew na ka shispah (50%) bad ha u snem 2024, ka jingpass ka long 55.80 na ka shispah (55.80%). Khnang ban pynkiew ïa kane ka jingpass ki khynnah bad ban ïarap ïa kiba kin leh kham bha ha ka eksamin matrik, ka Sorkar Meghalaya ka la pynmih ïa ka Kot ïarap kaba la tip kum ka CM IMPACT Guidebook.

Ngi iohi ba ka jingthmu jong ka Sorkar ban pynmih ïa kane ka Kot Iarap ka long kaba bha eh, ha kaba la pynkhreh ïa ki jingkylli ki bapher bapher kum ki jingkylli ba ki khynnah ki hap ban jied ïa kawei ka jubab kaba dei na ki saw tylli ki jubab ba la ai lypa (lane, kita ki Multiple Choice Questions, MCQs) bad ki jingkylli kiba ki khynnah ki hap ban jubab lyngkot (lane, kita ki Short Answer Questions). ïa kine ki jingkylli la ai lang bad ki jubab khnang ba ki khynnah kin sngewthuh lypa ïa ki jaid jingkylli kiba lah ban wan ha ka eksam matrik.Ngi lah ban ong ba kane ka Kot ïarap, kaba la pynkhreh ïa ki sobjek ha skul kum ka English, Social Science, Science & Technology bad Mathematics, ka la pynsuk shisha ïa ki khynnah ba kin pynkhreh bha ïa ka eksam jong ki.

Nalor kane ka kot, ka Sorkar Meghalaya, lyngba ka Directorate of Educational Research and Training (DERT), ka la pynkhreh ïa ki syllabus na ka bynta ki klas 1 haduh klas 10 naduh u snem 2024 ban batai shai ïa ki nonghikai ïa ki thong ba ki khynnah ki dei ban kynjoh ha man la ki kyrdan jingpule naduh klas 1 haduh klas 10. ïa kine ki syllabus la shem ba la pynkhreh ïa ki katkum ki kot pule ka National Council of Educational Research and Training (NCERT) ba la thoh khnang na ka bynta ki skul ka jylla Meghalaya.

Kum ka nuksa, ki thong ba la buh da ka DERT na ka bynta ka sobjek saïans ïa ki khynnah pule klas 10 ki long ba ki khynnah kin lah ban pynïapher ïa ki tiar ba don ha ki sawdong ki sawkun, ïa ki jaid jingthaw kiba im, ïa ki jingjia bad ba ki khynnah kin lah ruh ban buh beit buh ryntih ïa kine katkum ki jinglong jingman jong ki; ba ki khynnah kin lah ban leh ïa ki experiment ban pynshisha ïa ki aiñ ka mariang; ba kin lah ban pyndonkam ïa ka jingtip saïans ha ka jingim jong kiba man la ka sngi, ba kin lah ban wad ki lad ki lynti ban pynbeit ïa ki jingeh; ba kin lah ban pyrkhat hi dalade, ba kin lah ban jubab ïa ki jingkylli kiba mih na ka jingpule  jong ki ïa ka sobjek saïans lane haba ki puson shaphang kino kino ki jingjia kiba jia ha kylleng sawdong jong ki.

Ka long shisha kaba sngewtynnad ban iohi ba ka DERT ka la trei shitom ban pynkhreh ïa kine ki syllabus katkum ki thong (learning outcomes) ba la thmu ïa ki khynnah ban kynjoh ha man la ki kyrdan pule ha skul bad haba peit ïa ka jingleh sniew shaba palat ka jylla jong ngi ha ka jingkheiñ PGI ba dang shu dep pynmih shen, ka long kaei kaei kaba bha ban iohi ïa kane ka jingpyrshang kaba bha jong ka DERT bad ngi kyrmen ba kane kan wanrah ïa ka jingkylla kaba bha ha ka pule puthi jong ka jylla.

Khnang ba ka jingpule ki khynnah skul kan long kaba bha bad kaba seisoh, ka dei ban don ka jingbuh beit buh ryntih ïa ka syllabus, ki kot pule lem bad ka jingthew ïa ka jinglah ki khynnah ha ki jingpule jong ki da kaba pynlong ïa ka eksamin klas 10 bad klas 12. Haba peit ïa ka jingbatai shapang ki syllabus bad ki kot pule skul kaba la ai haneng, ngin shem ba ka don ka jingïadei kaba jan bha hapdeng kine ar tylli.

Hynrei, haba peitbniah ïa ka rukom thew ïa ka jinglah ki khynnah lyngba ka Kot Jingkylli (Question Paper) jong ka eksamin Secondary School Leaving Certificate (SSLC) ne ka eksamin matrik kaba ngi ju ong, jong u snem 2025 ïa ka sobjek Science & Technology ba la pynkhreh da ka Meghalaya Board of School Education (MBOSE), la shem ba ka don ka jingïatyngkhuh lane ka jingbym ïahap hapdeng kaei ba ka syllabus ka thmu ba ki khynnah kin kynjoh bad kumno ba la pynkhreh ïa ki jingkylli.

Haba ïanujor ïa ka Kot Jingïarap CM IMPACT bad ka Kot Jingkylli jong ka eksam SSLC ba la leh da ka MBOSE ha ka sobjek Science & Technology, la lap ba ka kot CM IMPACT kam shym la long tang ka Kot ïarap, hynrei ka la kylla long pynban ka tyllong jong ki jingkylli na ka bynta kane ka eksam. Khnang ban sngewthuh kham bha ïa kane, ngi lah ban peit ïa kine ki mat harum –

i.Ha ka kot jingkylli ïa ka sobjek Science & Technology, la shem ba don saw tylli ki bynta, kata, ka Section A, Section B, Section C bad Section D.

ii.Ka Section A- ka don laiphew(30) tylli ki jingkylli MCQ ha kaba ki khynnah ki hap ban jubab baroh laiphew tylli. La shem ba arphewwei tylli ki jingkylli na kine ki laiphew tylli la shim beit kumba ki long na ka Kot CM IMPACT, kata, 70 na ka 100 (70%).

iii.Ka Section B – ka don khatlai(13) tylli ki jingkylli kiba ki khynnah ki hap thoh ïa ki jubab kiba lyngkot bha bad kaba ki hap thoh tang shiphew (10) tylli na kine ki khatlai (13) tylli. Na kane ka bynta, la shem ba shiphew (10) tylli ki jingkylli la shim beit kumba ki long na ka Kot CM IMPACT, kata, 76.9 na ka 100 (76.9%) bad kiwei pat ki jingkylli ba sah la shim na ka kot pule jong ki khynnah. Namar ba shiphew tylli ki jingkylli la shim beit na ka Kot CM Impact, ki khynnah ki lah ban jubab suk ïa kine ki jingkylli ïa kiba ki lah tip lypa ïa ki jubab. Kumta, ngi lah ruh ban ong ba ki khynnah ki thoh 100 na ka 100 (100%) ki jingkylli na ka Kot CM IMPACT.

iv.Ka Section C – ka don phra (8) tylli ki jingkylli kiba ki khynnah ki hap thoh ïa ki jubab kiba lyngkot bad ba ki hap thoh tang hynriew (6) tylli na ki phra (8) tylli ki jingkylli. Hangne ruh la shem ba hynriew (6) tylli ki jingkylli na ki phra (8) tylli la shim beit thik na ka Kot CM IMPACT, kaba mut ba ki khynnah ki lah ban thoh 100 na ka 100 (100%) ïa ki jubab na kane ka Kot CM IMPACT.

v.Ka Section D – ki khynnah ki hap jubab ïa lai (3) tylli ki jingkylli na ki san (5) tylli ba la ai, bad la shem ba baroh san (5) tylli ki jingkylli, kata, 100 na ka 100 (100%) la shim thik kumba ki long na ka Kot CM IMPACT.

Ki mat kiba mih na kane ka jingshem ïa ka Kot Iarap CM IMPACT bad ka Kot Jingkylli MBOSE

Hadien ba lah peit bniah ïa ka kot jingkylli ka MBOSE jong ka eksamin SSLC 2025 jong ka sobjek Science & Technology bad ka Kot ïarap CM IMPACT kumba la kdew haneng, ngi lah ban iohi shai ïa kine mat harum-

a)Ka Kot ïarap CM IMPACT kam shym long tang ka kot ban ïarap ïa ki khynnah ban sngewthuh ïa ki jait jingkylli ba ki khynnah ki thmu ban ioh ha ka por eksam, hynrei ka long pynban ka tyllong ha kaba ki jingkylli ki wan beit na ka kumba ki long ha ka Kot jingkylli MBOSE.

b)Kane ka jingshim ïa ki jingkylli na ka Kot CM IMPACT ka pynlong ïa ki khynnah ba kin ym pyndonkam shuh ïa ka bor pyrkhat jong ki ban pyrkhat bad puson ban thoh ïa ka jubab, namar ba ki la tip lypa ïa ki jubab, ki shu donkam tang ïa ka bor kynmaw ban kynmaw ïa ki jubab kiba ki lah ban shu pule lyndet khlem da sngewthuh ïa ka jubab.

k). Namarba ki khynnah ki la tip lypa ïa ki jingkylli bad ki jubab, ka pynpaw ba ki khynnah kim donkam shuh ban shut ïa ki jabieng jong ki ban pyrkhat sani bha ïa ki jubab jong ki bad kumjuh ruh kim donkam shuh ban pyrkhat kumno ban kheiñ ïa ki jingkheiñ namar ba ki la tip lypa ïa ka jubab. Kaba sngewthamula ka long ba wat ïa ki dak jingkheiñ (numerical values) ruh ki long kumjuh thik kumba la ai ha ka Kot CM IMPACT, khlem da don kano kano ruh ka jingpynpher. Kum ka nuksa, ka jingkylli nombar ba 55 (b) na ka kot jingkylli MBOSE ka ai kajuh ka jingkylli bad ki juh ki dak jingkheiñ kiba don ha ka jingkylli nombar 15 (ii) jong ka Kot CM IMPACT. Kumta, kane ka pynlong ïa ki khynnah ba kin shu pule lyndet ruh wat ïa ka rukom kheiñ, lehse khlem da sngewthuh ïa ka sdang ka kut.

d).Sa kawei ka jingiohi ka long ba ka eksam SSLC kan ym lah shuh ban pynïapher hapdeng ki khynnah kiba minot, kiba tbit shisha ïa ka sobjek Science & Technology na ki khynnah kiba shu pule lyndet ban kynmaw shipor shwa ka eksam bad ki bym da sngewthuh bha ïa ka sobjek.

e).Namar ba la pynmlien ban pynbiang lypa ïa ki khynnah ïa ki jubab (spoonfeeding) bad ba la pynshlur bad ai lad ïa ki ban shu pule lyndet, ki khynnah kin ym san shuh ha ka rukom pyrkhat pyrdain, kin ym nang shuh ban pyrkhat na lade, kin shem jingeh ban pyndonkam ïa ka bor pyrkhat jong ki ban wad ïa ki lad ki lynti kumno ban jop haba mad ki jingïakynduh ha ka jingim ka jong ki (problem solving) bad kane kan wanrah ïa ka jingeh kaba khraw ha ki pule ka puthi ka jong ki ha ki kyrdan kiba kham shalor.

g).Ngi lah ban ong ba ka Kot CM IMPACT ka la jop shisha ïa ka thong ban pynkiew ïa kiba pass ïa ka eksam SSLC ba la pynïaid da ka MBOSE. Kumba la kdew shakhmat ba kiba pass ïa ka eksam SSLC ha u snem 2024 ki long 55.8 na ka 100 (55.8%), hynrei ha u snem 2025, la tip ba kiba pass ïa ka eksam SSLC ki kot haduh 87.1 na ka 100 (87.1%) kaba long shisha ka jingphylla ban iohi ïa kane ka jingkynthih ha ka jingkiew jong ka pass percentage. Hynrei, kumba la batai shakhmat, kane ka jingpass bha ki khynnah ka lah ban long namar ba ki la ioh lypa ïa ki jingkylli bad ki jubab (spoonfeeding) shwa ka eksam bad ym kaba pass da kaba sngewthuh shisha.

ng).La ka Kot CM IMPACT ka la kynjoh ne em ïa ka thong jong kata ka ‘Classroom Triumph’ lane ka jingjop ha ka pule puthi ha ki kamra klas, ngin hap jubab shwa ïa kine ki jingkylli harum –

“Hato ka Kot jingkylli ka eksam SSLC 2025 ka la lah shisha ne em ban thew thik pa thik ïa ka jingstad bad ka jinglah ki khynnah pule?

“Hato ka ai lad ne em ïa ki khynnah ba kin pyndonkam ïa ka bor pyrkhat jong ki ban pyrkhat bad pynshongñia bha (critical thinking) ïa ki jingkylli khnang ba kin lah ban ai ki jubab kiba dei bad kiba biang?

“Hato la pyndonkam ïa ka Kot CM IMPACT tang kum ka kot ïarap ïa ki khynnah lane la pyndonkam ïa ka kum ka tyllong (source) ïa ki jingkylli jong ka eksam SSLC 2025 ?

 Lada ki jubab ïa kitei ki jingkylli ki long ‘HOOID’, ngi lah ban ong ba la kynjoh shisha ïa ka thong ba la buh ha ka syllabus bad ba ka la don shisha ka jingpynmih ïa u soh uba bha ha ka jingpule ki khynnah (learning outcomes). Hynrei, kaba sngewsih ka long ba ki jubab jong kitei ki jingkylli baroh ki long ‘EM’.

Lada ka rukom shna jingkylli ïa ka eksam matrik kan iai long kumne kumba ka long ha u snem 2025, ha kaba la pynshlur ïa ki khynnah ban shu pule bad kynmaw lyndet ïa ki jubab khlem ka jingsngewthuh bad khlem da ai lad ïa kiba kin pyndonkam ïa ka bor pyrkhat jong ki, ka rukom thew ïa ka jingstad jong ki kan shu long tang na sla khlem da tih jylliew ïa ka jinglah ka bor pyrkhat jong ki. Kane ka rukom kylli jingkylli ka long tang ban shu pynkiew ïa ki nongpass eksam khlem da tip thikna haduh katno pat ki khynnah pule ki lah ban kynjoh ïa ka thong ba la buh ha ka syllabus.

Kumta, lada ka Sorkar ka kwah shisha ban wanrah ïa ka jingpynkylla dur kaba kham bha ha baroh ki liang ha kaba ïadei bad ka jingpule jong ki khynnah, la dei ban sangeh noh ban pynlong ïa Kot ïarap CM IMPACT  kum kata ka tyllong ban shim ïa ki jingkylli na ka kumba ki long ha ka eksamin SSLC 2025 hynrei ba ki khynnah kin shu pyndonkam ïa ka kumba dei ban pyndonkam ïa ka, kata, ba kan shu long tang ka kot ïarap ïa ki bad ban ai lad ïa ki ba kin lah ban pyrkhat na lade hi ïa ki jubab khnang ba kan pynlah ban tei ïa ka rukom pyrkhat pyrdain jong ki bad ruh khnang ba kin lah ban ïaid shakhmat ha ka jingpule jong ki da ka jingshlur hapdeng ki jingïatynjuhbor kiba jur kiba don ha kine ki por mynta ha kaba ïadei bad ka pule puthi jong ki.