Kohima, K’lyngkot:
Ha ka jingpynbor kaba kongsan sha ka jingpynïasoh ïa ki nongtrei ha ka pyrthei bad ka jingïatreilang ha ka ïoh ka kot ha ka pyrthei, ka sorkar Nagaland ha ka 28 tarik u Kyllalyngkot ka la sdang ïa ka Nagaland-Japan Connect 2026, ka jingthmu ba kongsan kaba thmu ban thaw ïa ki kam ba la buh ryntih shabar ri, ka jingpynroi ïa ki sap, bad ki ïatreilang bad ki jaka treikam bad ka Japan. Ïa kane ka prokram la pynlong da ka Investment and Development Authority of Nagaland (IDAN) ha ka Integrated Business Hub & Innovation Centre (IBHIC), kaba don ha Dimapur.
Ka jingthmu ka pyni ïa ka mawjam kaba kongsan ha ka buit treikam jong ka Nagaland ban ïatreilang bad ka pyrthei, kaba kyntiew ïa ka jingïoh jong ki briew, ka jingleit jingwan ha ki ri pyrthei, bad ka jingïatreilang hapdeng ki para briew ha ka tynrai jong ka jingthmu jong ka ïoh ka kot jong ka jylla. Ki heh ophisar na ka sorkar Nagaland, ki nongmihkhmat na Kochi Prefecture jong ka Japan, ki nongïalam jong ki karkhana, ki jaka pule, bad da ki spah ngut ki samla kiba kwah ban long ki samla ki la ïashim bynta ha kane ka jingïalang, kaba pyni ïa ka jingïahap kaba nangroi hapdeng ka jinglah ban trei jong ka Nagaland bad ki jingdonkam jong ka ïew treikam jong ka Japan.
Haba pynïaid ïa kane ka prokram, u I. Changsang, NCS, u la pynpaw ïa ka jingthmu bashimpor jong kane ka jingthmu, da kaba batai ïa ka Nagaland-Japan Connect kum ka rynsan kaba la buh ryntih bad kaba neh, ym kum ka jingïatreilang kaba tang shisien. U la ong ba kane ka prokram ka thmu ban pynkhreh ryntih ïa ki samla Naga na ka bynta ki jaka trei ha ka pyrthei katba dang tei ïa ka jingïadei kaba neh bad ka Japan.
Ha ka jingkren pdiang burom jong u, u Abu Metha, u Nongai jingmut jong u Myntri Rangbah ka Jylla bad u Chairman jong ka IDAN, u la pynpaw ïa ka jingïohi jngai jong ka Nagaland ha ka pyrthei kaba nang kiew. Da kaba pynksan ïa ka jingdonkam jong ka jingangnud ba la kyrshan da ka jingpyrshang, u la kyntu ïa ki samla ban ïoh ïa ka jingïakynduh ha ka pyrthei, ban ïoh ïa ki rukom treikam kiba bha tam, bad ban wanphai biang ban noh synñiang sha ka roi ka par jong ka Jylla, da kaba pynthikna ïa ka jingkyrshan jong ka sorkar kaba bteng na ka bynta kum kine ki jingïaid lynti ha kylleng ka pyrthei.
Ka myntri ka tnad Industries & Commerce, ka Hekani Jakhalu, ha ka jingkren ba kyrpang jong ka, ka la ban jur ïa ka jingdonkam kyrkieh ban pynïar ïa ki lad ïoh kam ïoh jam hapdeng ka jingkiew ka jingdawa kam. Da kaba don palat shi lak ngut ki nongwad kam, ka la ong ba ka jingthaw ïa ka jingim kaba neh ka donkam ïa ka jinglah ban ïalehkai ha ka pyrthei. Ka la kdew ba ka jingïadei jong ka Japan bad ka Nagaland ka pynpaw ïa ka jingshaniah bad ka jinglong ryntih jong ki samla Naga, da kaba khot ïa kane ka jingthmu “ka jingsdang, ym ka jingkut” jong ka jingïatreilang kaba kham jylliew hapdeng ki ri jong ka pyrthei.
Haba mihkhmat ïa ka Kochi Prefecture, Japan, u Kunitoshi Hojo u la pynpaw ïa ki jingeh ha ka jingbun briew jong ka Japan bad ka jingkiew ka jingdawa ïa ki nongtrei bar jylla kiba tbit. U la kdew ba ka jingdon jong ki nongtrei Naga ha Kochi ka la kiew na ka zero sha ka 19 ngut tang hapoh ar snem, da kaba pynpaw ïa ka jingshaniah ba bun kiwei pat ki jingïathuhkhana jong ka jingjop kin sa bud katba ka jingïatreilang ka nang jylliew.
Halor ka jingïatreilang ha ki karkhana, u Kaushik Choudhury u la batai ïa ka jinglah kaba kham jylliew ha ka liang ka ïoh ka kot bad ka kolshor jong ka jingïatreilang, da kaba pynpaw ba ïa ka Nagaland la pyni sha ka Japan ym tang kum ka lad treikam hynrei kum ka jaka pdeng jong ki mar kiba bha, ka kolshor, bad ka jingpynmih thymmai. U la kdew ïa ki jingthmu naduh ka jingpynroi ïa u kophi ha Nagaland haduh ki shnong ba sah ki tymmen bad ki jaka pynlong kolshor kum ki nuksa jong ki lad ban kiew kiba kynthup lang.
Haba ai ïa ka jingkren ba kongsan, u Myntri Rangbah ka jylla T. R. Zeliang u la batai ïa ka Nagaland-Japan Connect kum ka jingïarap ba kongsan ha ka liang ka ïoh ka kot kaba don tynrai ha ka jingmih kaba jrong. Haba pynpaw ïa ka jingïadei jong ka Nagaland bad ka Japan naduh u snem 2014, u la ong ba ka jingbei tyngka ha ka ktien, ki sap, bad ka jingïakynduh ha ka pyrthei kan ai kam ai jam, ka jingphah pisa, bad ka jinglah jong ka tnat treikam kaba khlaiñ na ka bynta ka Jylla.
Ka jingïalang ba nyngkong ka la sakhi ïa ka jingpynkylla ïa ki jingïateh ba kongsan (MoUs) ban pynlong kum ka aiñ ïa ka jingïatreilang ha ka jinghikai kam, ki jinghikai treikam, ki jingpynrung kam shabar ri, bad ka jingpynsuk ïa ka jingbei tyngka. Ka Konnekt Asia ka la jied kum ka nongmihkhmat ba thikna jong ka Nagaland ha Japan ha ka jingïatreilang bad ka IDAN, katba ka NYK bad ka IDAN ki la ïasoi ïa ka MoU ban pynwandur ïa ka rukom ai jinghikai ïa ki kam ba ïatylli lang kaba pynïasoh lang ïa ki jingnang jingstad ha ka ktien bad ka jinghikai ba pynleit jingmut ha ka kam karkhana. Ha ka rep ka riang, la ïasoi ïa ki MoU ba kyrpang bad ka Corporation Kumagai Co., Ltd. bad ka Hagumi Farm Co., Ltd. ban ai ïa ka jinghikai treikam kaba shisnem ha ki rukom rep ba kham shajrong jong ka Japan.
Ka jingïalang ba la aiti kyrpang ha ka liang ka jingstad ka la pynkhreh ïa ki nongïashim bynta na ka bynta ka kam shabar ri, da kaba pynleit jingmut ha ka kolshor ha ka jaka trei jong ki nong Japan, ka akor, ka jinglong ryntih, bad ki lynti ban thung kam. Ki kompeni Japan bad ki seng treilang ruh ki la ai jingkren bniah shaphang ki bynta ha ka kam, ki jinglong jingman ha ka kam, bad ki jingkyrmen ban kiew.
Ka jingïalang ka la ïoh jingtip ïa ka jingdon jong palat 450 ngut ki samla pule bad ka la pyni ïa ki jingïakren ba beit bad ki nongpynïaid kam na Japan ha kylleng ki bynta kynthup ïa ka rep ka riang, ka koit ka khiah, ka jingshna tiar, ki tiar kor, ki kam pdiang sngewbha, bad ki mashin kiba heh.
Ka jingïadei jong ka Nagaland-Japan 2026 ka ïeng kum ka sienjam kaba rai sha ka jingïadei kaba la buh ryntih ha ka pyrthei, kaba pynkylla ïa ka jingïakynduh ha ka pyrthei sha ka jinglah ban ïoh kam, ka jingseng kam seng jam, bad ka jinglah ban ïakhun ha ka ïoh ka kot ha ka por ba jrong na ka bynta ka Nagaland.
