D H Kharkongor
Ka sdang snem ka dei ka por kaba kiba bun ki sngewtynnad ban rakhie pdiang sngewbha ïa u Snem uba thymmai da kaba leit kai pyngngad bad la ki jong kiba ieit kiba thoiñ lane bad la ki pa-ralok ki parajor kiba shisha, sha ki lum ki wah, kaba ha ryngkat ka jingïabam sngewbha lane ka bam khana. ïa uba bun hi te kaba kum kata ka jingleit kai sngew-bha kam biang khlem ka shet ka taïew, ka rwai ka siaw lem bad ka shad ka kmen. Kumta shano ba kim poi bad ruh mano bym poi, khamtam eh ha ka taïew kaba nyng-kong jong u Kyllalyngkot lane u bnai uba nyngkong.
Nga ieit bad nga sngewtynnad bha ïa ka mei mariang, kata, ban leit kai sngewbha lane ban leit shang kai sngewbha sha ki lum ki wah lane sha kaba khampajih na ki shnong ki thaw. Kaba katno tam sha ki jaka kiba kham kynjah, kiba u khunbynriew um pat muslia than eh bad kiba uba bun balang um da kham poi khahkhah. Nga da kyiar kyrpang pat de ïa ki sngi shuti lane ki sngi kiba kyrpang, kiba uba bun balang u kylluid por. Ka don ka daw ba balei nga kwah ban kyiar na ki sngi shuti lane ki sngi kiba kyrpang. Nga da jied shiah pat de ruh badno ban ïaleit ïawan lang. Ka jingjiedshiah kaba ïarap ban pynlait na shibun kiei kiei ki bym sngewtynnad lane na ka jingbabe.
Khlem da poi pyrkhat ka lad ka plie ba ngan ioh ban leit kai sngewbha bad ruh sha ka jaka kaba ju ktik bha ïa nga, kata, naduh ïa ka jingmut ka jingpyrkhat tad haduh ïa ka mynsiem. Nga mynjur ban ïa leitlang bad ki kin tang shu mar ïa wer lane khlem da pyrkhat arsien. Kata ka jingleit pat de ruh kaba lashai lashai hi noh. Nga kloi ban leit wei ba nga ngeit ba uba bun balang u lah dep la ka leit kai sngewbha sdang snem nalor ba ka kam hap ha ka sngi ‘Republic Day’. Nga da kmen bad sngewnguh shisha shisha ïa kata ka jingïawerwei ba nga sngewthuhshai ba kam slem shuh ka por ba ngan nym lah shuh lane ba ka bor met ka jong nga kan nym ailad shuh ïa nga, ba ngan lah ban poi sha kum kata ka jaka, kaba ki ïawer kyrpang. Ka jaka kaba ngan hap ban hiar, la kumno kumno, kumba shikynta shiteng ïa u riat uba sham sham, u ban sa shim por pat de ïa nga haduh arkynta tam ban kiew biang ïa u.
Kata ka dei kato ka bynta jong ka wah Umiam kaba hamarpdeng jong kato ka lhuh bah kaba pynïakhlad ïa ka thaiñ Nongwar bad ka thaiñ kaba hamarpdeng jong ka Dewsaw bad ka Nongtrai. Ka jaka kaba nga jubuh jingmut ban sa leit hiar na ka thaiñ Nongtrai, kaba ngi hap ban pep noh wat hadien ba la ïa pynbeit kyrpang. Ha kane ka kynti ka lynti ban hiar shata pat de ka dei na Nongwar bad na kato ka bynta kaba mar syndah bad ka ‘Mawrong View Point’.
Ka hiar ka kiew ka kylla long ka kabu ïa nga ba ngan sakhi da la ki jong ki khmat ïa ki bri, kiba don ha baroh arliang jong ka lynti ïaid. Nga pynshang,kum kata ka ‘lang prat kper, shane bad shatai ïa la ki jong ki khmat ha ryngkat ka jingshahshkor bha dngong ïa kat kaba ki traishnong ki don ban ïathuh, naba nga ju thrang ban tip kham bniah shaphang ki bri jong ka thaiñ Ri War. Kaba sngewsih ka long ba ngam lah kynmaw shuh ïa ka kyrteng ka jong kito ki dieng, ki bapher bapher, kiba ïeng kynjwain wat ha ka shiteng riat bad khamtam eh ha kito ki dymmiew. Ki dieng kiba ki thied ki ïaleh ban ksam bad piam ïa ki Mawlong mawteh. Ki don ki kyrteng kiba nga dang shu iohsngew tang ha kato ka khyllipmat. Ngam lah ruh ban kynmaw ïa ka kyrteng ka jong ki sim, kiba har rukom, kiba pah sngewthiang ha shilynter ka riat. Ngam lah khlem da ithuhshai ïa ka bor kaba radbah jong ka mariang, kata, nakato ka rukom kaba ka pynwandur kyrpang ïa ki riat ki ram. Katta kaba ngan hiar arsut ba katta ruh nang iohsngew kyndiang ïa ka jingkynud sngewtynnad jong ka wah Umiam.
Kaba shon haduh mynta mynne ïa ka jingmut ka jingpyrkhat ka jong nga ka dei kato ka raieh raidam kaba ki traishnong ki hap ban mad, jan man la ka sngi, khang ba kin im ja kpoh. Kaba katno tam ba ki hap ban kiew ïa kito ki riat lem bad ki jing-kit ki jong ki, kiba kin leit ban ïa pein sha ki ïew ki hat bad ka pisa ka tyngka.
Ñiuma, ka wah te ka dang khuid naba ka um ka dang sngur wei ba kam pat wan kit wan rong ïa kiei kiei kiba kynsha. U shyiap lem bad ki maw kiba ha rudwah ruh ki dang khluid wei ba kam pat dei ka por lyiur. Ki thwei kiba jylliew te ki jngum katba ki khriang lem bad ki latlat ki dang shai khlir khlir naba dang iohi kyndiang ïa ka trai kata naduh ïa dohkha dohpnat, kiba dang kat I shympriahkti khun, tad haduh ïa ki maw bad ïa ki shyiap. Hateng hateng dang lah ban iohi ïa ki dohkha, kiba har rukom, ba ki krih sian suki jai shane bad shatai.Kiba jah klep noh shapoh ki Mawlong mawteh lane sha ka jingjngum jong ka jingjylliew ka jong ki thwei.
Kaba pyndiaw mynsiem ka dei ki lyngkhot jong ki ‘plastic sheet’, kiba ki nongkhwaidoh kiba leit sahmied sha wah ki ïehnoh ha ki rudwah. Ki ‘plastic sheet’ kiba ki ju pyndonkam ban kah lyer, kah slap bad kah sngi, kiba la kad lane kiba la lyng-khot, kiba kim long shuh ba kin pyndonkam bad kaba kim suitñiew pat de ban lum ban lang. Kiba nalor ki bilor ‘plastic’, ki sop biri bad ki sop sikret. Kaba kham pyndiaw mynsiem dei ki pliang kot ne ki ‘paper plates’, ba shisien pyndonkam. Kaba katno tam ki ‘beer cans’ lem bad ki bitor kyiad ‘phareng’ kiba lapait, kiba apthap ban ioh pynmynsaw ïano re ïano.
