Bhogtoram Mawroh
Ka jingleit sha Jowai, tengteng ka pynkynmaw ïa kito ki por kiba la leitnoh mynba ki tyllong um bad ki wah kiba tuid lyngba ka Sor Shillong ki dang im, ki dang khuid bad shngiam. Nga heh nga san ha ka shnong kaba don ha syndah jong ka shnat wah kaba tuid bad pynlong ïa ka Wah Umkhrah. Nga kynmaw kyndiang ïa ki por ba ki briew ki dang ïa tong dohkha da ka khoh. I wahduid iba tuid i noh na ki kynjang ba pynlong ïa ka kshaid bad ban ïatuid lang bad ka wah Umkhrah lyngba ka Demseiñïong, Polo bad lynter ha shuwa ba kan ïashem lang bad ka wah Umïam.
Ka dur jong ka wah Umngot kaba khuid khlir khlir ka dei na ka bynta ki nong-jngoh pyrthei. Lada katno katne snem mynshuwa yn don ba ïathuhkhana ïa ngi ba kane ka dur ne ka jaka kan khring ïa ki nongshang pyrthei, ngin jin da la rkhie. Balei ba ki briew kin wan shitom shaduh shane ban wan peit ïa kane ka wah ? Ka por ka la kylla bad ka wah Umkhrah mynta ka la kylla long ka nala, ym dei shuh ka wahduid kaba khuid khlir khlir jong ka mynnor. Hato ngi lah ban ïohi biang ïa ka jingkhuid bad jingitynnad jong ka ? Ngam lah ban tip. Hynrei ngi don ka jing-kitkhlieh kaba khraw ban ïada ïa kiwei pat ki wah ne ki tyllong um ba kin ym kylla kum ka wah Uumkhrah. Kane ka pynphai khmat ia ngi sha ka wah Myntdu kaba kie sawdong ka shnong Jowai.
Mynshem snem nga la synran ïa ki katto katne ngut ki paralok sha ka jingïalang kaba long ha Thadlaskeiñ bad ïashemlang bad kiwei pat ki nongshong shnong jong ka shnong Jowai. Kane ka kynhun ka kynthup ïa ki heh sorkar kiba la shongthait, ki riewtreimon sngewbha bad katto katne kiba dei ki riewpawkhmat kum i bah H.H Mohrmen, ki ïadonlang ha kata ka jingïalang.Nalor kiwei, u don sa uwei pat u rangbah uba nga la ju ïohsngew bad bna ïa ka kyrteng jong u, tangba ngam pat ju ïakynduh markhmat bad uta u dei u Khroo Lamsalanki Pariat. Une u dei u nongïakhih ban ïada ïa ka mariang bad u long ruh u President jong ka Khooid Ya Ka Wah Myntdu (KYM). Kane ka seng ka la ujor ruh hakhmat ka National Green Tribunal ha kaba u la kynnoh ba ka surok PWD kaba shna thymmai jong ka Sorkar Meghalaya ka ktah jur ïa ka wah Myntdu bad ïa ki jingim kiba don hapoh jong ka. Ngi ïaleit khnang sha kane ka jingïalang ban sngewthuh shai ïa kane ka jingeh ba ki pynpaw namar ka long ruh shi bynta jong ka jingthwet jingtip jong ngi. ïa kane ka jingïalang la pynlong da u samla pule, uba u mama jong u, u dei u nonghikai college ba la shongthait bad u ïadon lang bad ngi ha ka jingïalang.
U Khroo Lamsalanki Pariat u la ïathuh ia kiba wan sha ka jingïalang shaphang ka mukutduma kaba don ha NGT. Na ka jingïathuh jong u lah ban sngewthuh shai ba ka wah Myntdu ka don hapdeng ka jingma bad kane kam dei ka khubor kaba sngewtynnad ïa ki nongshong shnong ka shnong Jowai kiba shañiah ïa ka umbam umdih jong ki na kane ka wah. U la bteng shuh shuh ban ïathuh ïa ka jingkordor jong kane ka wah ha kaba ïadei bad ka jingngeit niam ne ka jinglong kyntang jong ka. Kumta kane ka wah kam dei tang ka tyllong umbam umdih, pynban ki blei ba ki nongshong shnong ki dang nguh dang dem haduh mynta mynne ki don ka jingïadei kaba jan bad ka shnong Jowai bad ki shnong ba marjan. Kiwei ki nongkren ruh ki la ban jur halor ka jingkordor jong ka wah Myntdu bad kumno ba ki la pyrshang ban pynim pat ïa ka ha kine ki phew snem kiba la leit noh bad ka KYM ka dei ka kynhun kaba dang trei borbah haduh mynta. Pynban ki jingpyrshang ban pynim pat ïa ka wah Myntdu ki la ïakynduh mawsiang namar ka jingroi jong ka sor Jowai ha ka jingbun briew bad kiwei. Nalor nangta, ka jingpynkheiñ ïa ki aiñ ba la thaw da ka sorkar ka pynlong ïa kata ka jingïakhun ban pynbha pat ïa ka wah kaba jwat. U Khroo u la pynbeit bad ïalam ïa ngi sha rud ka wah khnang ba ngin sakhi ïa ka jingma kaba ap ïa ka wah.
Nyngkong ngi la leit jngoh ïa ka kshaid Tyrchi kaba don ha ka shnong Khliehtyrchi. Ka wahduid kaba pynlong ïa kane ka kshaid ka dei ka shnat wah kaba tuid shapoh ka wah Myntdu bad ka ïasnoh bad ka wah Myntdu ha ka shnong Pynthor Nei?. Ka Pynthor Nei? la tip ïa ka kum ka shang jingbam jong ka shnong Jowai. Haba ngi ïeng najrong, lah ban ïohi ïa ka pyntha kba kaba ïar bad kaba kup da ka rong jyrngam, kaba pynpaw ïa ka jingsdang jong ka aïom synrai hashuwa ba kine ki hali kin kylla rong ksiar. Katno ka jingithiang jong kita ki pyntha bad ka dur kaba ngam pat ju ïohi ha ka jingim jong nga. Ka wah Myntdu bad kiwei ki shnat wah ki bsa um sha kine ki hali bad nangta kan kie pyllun ïa ka shnong Jowai ha shuwa ba kan tuid shaphang shathie bad ïasnoh lang bad kiwei ki shnat wah kiba bun bad nangta ban ïatuid lang haduh ba kin da theh ïalade ha ki them jong ka Sylhet ne Shella-Hat. U Khroo u la kdew ruh ia ka shnong Mihmyntdu kaba don sha shilliang jong kita ki pyntha kiba ithiang. Ka tyllong jong ka wah Myntdu ka mih napdeng khlaw kaba don ha Mihmyntdu bad la ïathuh ba tang ki kur kiba don ka jingïadei bad kane ka khlaw ki bit ban leit sha ka tyllong um jong ka wah Myntdu. U Khroo u la ïathuhkhana ruh ba ki ryngkew ki basa kiba im ha kata ka khlaw kim shah ban pynïakhlad ïa kane ka khlaw bad kine ki dei ki khana kiba ktik ïa ki jingmut jingpyrkhat. Ki khana ki pynpaw ruh ba ki nongshong shnong ki ñiewkor haduh katta katta ïa ka wah Myntdu.
Nangta pat, ki la ïalam ïa ngi sha ka shnong Jowai bad kdew kumno ki briew ki pynkheiñ ïa ki hukum jong ka NGT ban ym shna ïing ne tei jingtei hapoh 50 meter na ka wah. U Khroo u la pyni ïa ngi ïa ki artylli ki ïing kiba la tei harud ka wah Myntdu kaba long pyrshah ïa ki kyndon aiñ jong ka NGT. Ki la ïalam ruh ïa ngi sha ka jaka kaba ki shna ïa ka surok bypass bathymmai bad dei halor kane ka bynta ba ki la ujor da ka mukutduma ha ka NGT. Kane ka surok ka dei ka surok kaba ïaid narud ka shnong Jowai sha Dawki. Kane ka surok bypass kam dei kaba jrong bad ka jingduna jong ki kali kiba ïaid na kane ka surok ka pynpaw pynban ba ka jingshna ïa kane ka surok kam phoida ei ei. Hynrei kaei kaba mih na ka jingshna ïa kane ka surok thymmai ka long ba ki maw, ki shyïap bad khyndew kiba mih na kaba pom ïa ki lum ki la tuid bad lang lut harud ka wah Myntdu. Ki maw thup bad ki shyïap kiba lang harud ka wah ki la pynkhim ïa ka lynti ïaid jong ka wah. Ki maw kiba shong kynrong ha lum bad harud lynti ki long ka jingma ïa ka leit ka wan bad ka ïaid ka ïeng lyngba kane ka surok.
Katba ngi dang ïakhmih ia ka jingktah jong ka jingtih surok bathymmai ïa ka wah, kyndit kynsan kawei ka kali ka la sangeh hangta bad napoh kata ka kali la mih uwei u briew bad u nongbud jong u, uba la kieng atiar. Nga ngam ithuh ïa uta u briew, hynrei i kumba u ithuh ïa baroh kiba don hangta bad u la khublei kti ïa ki bad koh-nguh khlieh de ïa nga. Nga ruh nga la kohnguh khlieh lem bad ha ka jingshaïong u dei uei uto u briew? Ynda ngi la wanphai sha Shillong la ïathuh ia ngi ba uto u briew u dei u Ngaitlang Dhar, u MLA ba rim jong ka Umroi bad u dei ruh uba pyntrei ïa kane ka surok. Ka dei shisha ka jingjia kaba phylla.
U Khroo u kyntu ïa ngi ba ngi dei ban leit jngoh ïa ka jaka pynlang umbam kaba don hapoh ka shnong Jowai bad nangta ngi lah ban ïohi sa kawei pat ka phang jong ka wah Myntdu. Ki la pyni ïa ngi ïa ka jaka pump um bad ka jaka kaba ki pynkhuid ïa ka umbam kaba la ring na ka wah ha shuwa ban pynpoi sha ki ïing briew hapoh ka shnong Jowai. U Khroo u ïai ban ïa kane kawei ba ki ophisar jong ka tnat sam umbam ki ong ha u ba ka um ka sngur tangba kam dei kaba khuid.
Dang shen ka Sorkar Jylla Meghalaya ka la pynbna ban pynitynnat ïa ka khmat jong ka Wah Umkhrah bad ban pynkylla ïa ka kum ka jaka jngoh kai. Ka jinglut kaba la mang na ka bynta kane ka project ka long hapdeng 39 bad 49 klur tyngka. U Khroo bad kiwei ki la kynthoh ba tang mar shiteng na kaba mang na ka bynta ka wah Umkhrah la lah ban pynim pat ïa ka wah Myntdu namar ba ka wah Myntdu kam pat jur ka jingjot. Shisien pyrkhat ka sngewbiang kata ka jingong, tangba ki don kiei kiei kiba ngim shemphang. Ha u October 2024, ka Sorkar MDA ba la lam khmat da ka NPP, ka la ujor ejahar pyrshah ia ki phra ngut ki briew, kaba kynthup ia u Chief Engineer jong ka PWD (NH) halor ka jingkynnoh ba ki donkti ha ka jingpyndonkam bakla ïa ka pisa kaba la kot haduh Rs 2,366.77 klur tyngka ha ka jingpyntrei ïa ka surok Shillong -Nongstoiñ -Rongjeng-Tura ha ka por jong ka jinglong Chief Minister u Dr. Mukul Sangma. Ha shuwa jong kata ha ka snem 2023, ka seng Congress ka la kynthoh bad thoh shi phew tylli ki kam bamsap pyrshah ïa ka Sorkar MDA bad ka la kynnoh bad ha kine ki san snem ka Sorkar MDA ka la pyndonkam bakla da ki spah klur tyngka. Lada ka seng Congress kan wan phai biang ha ka bor khlem pep kin sa mudui kylla pyrshah ïa ki kam bamsap jong ka Sorkar MDA kumba ki la kynnoh. Na kine ki jingjia ngi lah ban shemphang ia kane kawei ba ka jingthmu ka long ai ba ka wah Myntdu kan nang jot bad nangta ka Sorkar kan sa thaw ki project ban pynbha. Ki ban ïoh jingmyntoi na ki kam pynitynnat ïa ka wah Myntdu kin dei ki contractor kiba don ka jingïadei kaba jan bad ki nongsynshar.
Hadien ba la wai ki kam baroh, ngi la ai khublei ïa u Khroo bad leit buh ïa u bah Mohrhmen sha ïing bad ngi la wan phai noh sha Shillong. Ka dur kaba neh sah ha ka jingmut jingpyrkhat jong nga ka long ba nga ïohi ïa ki katto katne ngut ki samla ryng-kat bad ki ryngwiang khwai kiba ïaid lynti ban leit khwai sha wah Myntdu, Kane ka pynkynmaw ïa nga ia ki por jong ka jinglong khynnah kumno ba ngi shait leit jngi sha wah Umkhrah man la ka sngi sait jaiñ.
(Kane ka jingthoh ka dei ka jingsngew jong u nongthoh shimet)
