Ka jingïap jong ki 25 ngut ki briew ha ka jingbthei jong ka par dewïong beaiñ ha Thangsko, East Jaiñtia Hills (EJH) ka long ka jingpynkynmaw kaba sngewsih ïa ka jinglut jingsep jong u briew na ka jingleh be-aiñ, ka jingbym shimkhia bad ka jingbym lah ban pynïaid beit ïa ki aiñ. Kane kam shym la long ka jingjia aksiden ha ka jingmut kaba shisha; ka la long ka jingma kaba lah ban tip lypa kaba ap ban jia ha ka thaiñ ha kaba ka jingtih be-aiñ ka la roi wat hapdeng ki jingkhang, ki hukum jong ka ïingbishar bad ki jingmaham ba man ka por.
Ka jingjia jong ka jingïap briew na ka jingtih dewïong beaiñ ha East Jaiñtia Hills kam dei shuh kaba dang thymmai hynrei ngi la sakhi ruh ha ki snem kiba la leit, kata ha u snem 2021 bnai Jymmang, ha kaba san ngut ki nongbylla ki la sahkut ha ka krem dewïong ba la dap um ha thaiñ Umpleng, East Jaiñtia Hills. Ha u bnai Kyllalyngkot, 2021 haduh hynriew ngut ki nongtih dewïong ki la ïap haba ka crane kaba kit sha trai ka la dkut bad hap ha ka thaiñ Sorkari. Ha u snem 2019 ruh ar ngut ki nongtih ki la ïap na ka jinghap u maw katba ki dang sei dewïong ha shnong Jalyiah, East Jaiñtia Hills. Ha u 2018 pat haduh 15 ngut ki nongtih ki la shah tap ha ka um hapoh ka krem dewïong beaiñ ha Ksan bad kum kine ki jingjia ki dang bun kiba ju jia na kawei ka por sha kawei pat.
Ba ki briew ki dang ïai bteng ban hiar sha ki par dewïong bym long science, ki thliew khnai bunsien khlem ki tiar ïada ba kongsan, ka jingpynhiar mynsiem ne ki plan ba kyrkieh-ka kren shibun shaphang ka jinghiar jong ka jingpyntreikam bad ka jingduh jingkyrmen jong ki lad kamai. Ki jingbthei kiba mih na ka jingkynrei ka methane ne ka jingpyndonkam be-aiñ ïa ki tiar pynbthei ki long ki jingma kiba la tip bha. Kawei pa kawei ka jingjia kaba kum kane ka pynpaw ïa ka kynjri jong ka jinglong pop kaba ïaid shaduh shabar jong ka thliew par dewïong: naduh ki nongpynïaid kiba buh hakhmat eh ïa ka jingmyntoi ban ïa ka jingim, haduh ki nongpynïaid pdeng kiba pynlah ïa ka khaïi pateng, haduh ki heh kiba peit sha kawei pat ka liang.
Ka thaiñ East Jaiñtia Hills ka la sakhi ïa ki jingjia ba sngewsih mynshuwa. Ki komishon tohkit, ki jingpynbna bai lutksan bad ki jingkular ban pynkylla ki la bud, tang ban jah noh bad her kum ka pum pum. Hynrei ka jingtih be-aiñ ka paw biang da ka jinglong kaba shyrkhei, kaba la ïarap da ka jingpeitngor kaba jylliew bad ka jingbym don ki lad kamai kiba lah ban treikam. Ki nongshah pynjulor-bunsien ki nongbylla sngi bad ki samla trai ri-ki kit ïa ka jingkit jong kane ka jingbymlah, katba kito kiba ïoh jingmyntoi ki sahkut ha ka jinglong kyrpang.
Ka jingkynthoh kaba kloi ka dei ban long kaba stet bad kaba khlem jingpynrem. Ki kam pynlait im bad pynbha pat ki dei ban long kiba shai, bad ka jingsiew bai lutksan ka dei ban long kaba kloi bad kaba biang. Hynrei ka hok kam lah ban sangeh hangta. Ka jingtohkit kaba lah ban ngeit halor ki kam runar ka long kaba donkam ban ithuh ïa kito kiba donkti-ki trai par, ki nongpynïaid, ki nongkit bad kino kino ki heh kiba donkti lyngba ka jingleh ne jingbymleh. Ki jingkem tang ban pyni kin pynsah tang ïa ka jingbym shah pynshitom.
Kaba kham kongsan ka long ba ka Sorkar Jylla bad ka Sorkar Pdeng ki dei ban ïakhun pyrshah ïa ki tynrai ba tynrai jong ka jingeh. Ban pyntreikam ïa ki jingkhang kiba la don lypa bad ki jingïada ïa ka mariang ka long kaba ym lah ban ïakren. Ka jingpeit bniah da ka teknoloji, ka jingpeitngor jong ki paidbah, bad ka jingïatreilang hapdeng ki tnad treikam ka lah ban ïarap ban khanglad ïa ki kam beaiñ. Ka long kaba kongsan kumjuh ka plan jong ka jingkylla kaba long briew: ka jingpynroi ïa ki sap, ki lad im bapher bapher, bad ki aiñ, ki rukom tih kiba la pynbeit ryntih ha kaba ka long kaba dei, ba la pynwandur ha ka jingïamir jingmut bad ki nongshong shnong bad kaba burom ïa ki pud jong ka mariang.
Kane ka jingjia ba sngewsih ka dei ban long ka dak jong ka jingkylla, ym kawei pat ka jingthoh ha trai. Haba la iehnoh ïa ki aiñ bad la ñiew ïa ki jingim kum kiba lah ban pynlut, ka bor akor jong ka jylla ka jah noh. Ki jingïap ha EJH ki dawa kham bun ban ïa ka jingsngewlem-ki dawa ïa ka jingkitkhlieh, ka jingpynkylla bad ka jingkut jingmut ban pynthikna ba ym don mano mano ruh kiba hap ban ïap na ka bynta u dewïong ba la tih ha ki jingdum.
